ЯҢАЛЫКЛАР


24
гыйнвар 2020 ел.
җомга

“Кырык җиденче елның дәһшәтле өрәге кырык сигезенче ел язы килгәндә дә халык йөрәгендә торды. Ел үзе үк хәтәр башланды: беренче гыйнвар көнне кояшлы ап-ак кар өстендәге иңкүлекләрдә су җыелып торды: төнлә ата-баба ишетмәгән хәл – яңгыр яуган иде. Көннәр җылытты, мәктәп каникуллары беткәнче ат чанасы эзләрендә су тонып торды”.

М.Мәһдиев, “Ачы тәҗрибә” 1985–1987.

Бер көнне бер танышым әйтә, ялгышып җылы якка киткән кошлар кайтып төшмәс микән, ди. Юк, кайтмаслар, кошлар һава торышына карап түгел, ел фасылына карап яши. Мәсәлән, октябрьдә кошлар җылы якларга киткәннән соң да нинди матур көннәр тора. Язын кара каргалар, сыерчык-

лар кайткач та салкыннар, кар-бураннар була.

18 гыйнвардан 19 гыйнвар төнендә, христианнарның дини бәйрәмнәре башланган вакытта Төбәк-Чокырча авылындагы янгында 46 яшьлек Валерий Востровның гомере өзелде.

Заманында гөрләп торган фермалардан кабыр-

галары гына калган өрәкләрне күреп, йөрәк әрнесә, янган йортның хәрабәләрен күргәч, күңелгә тагын да авыр булып китте. Гөрләтеп яшәрлек ир кешенең ялгыз өйдә гомере өзелсен әле! Берәүләр: “Өйләнеп карады (ике тапкыр) тора алмадылар,  әрәм үткән гомер,” – дип кызганса, икенчеләр: “Төз буйлы, мәһабәт кеше иде”, – дип искә алды, өченчеләр: “Дуслары шундый булды. Пенсия алуга килеп җитәрләр иде”, – диде. Үз әнисе Валерийга 3 яшь вакытта ук үлгән. Өч бертуган алар. Питрәч ягыннан күчеп килгән керәшен татарлары. Әтисе Иван икенчегә өйләнгән. Уртак бер балалары туган.

Уң як күршеләренең ишеген шакыдык. Ишек бикле иде. Ишекне яшь кенә бер хатын ачты. Наталья Гыйззәтуллина бик ачык хатын булып чыкты.

Янәшәмдә Орнашбаш егетләре.  “Арча! Арча!” – дип кычкырып, көч-куәт биреп торучы Арча  кызлары... Го-ол! Афәрин, Арча! Күккә сикерәләр!

Үткән якшәмбе әнә шулай күңелле үтте. Арча Боз сараенда ветеран хоккейчылар уйнады. Арча, Балтач, Саба, Мамадыш командалары матур уен күрсәтте. Район башлыгы Илшат Нуриев та килгән иде. Ул хоккейчылар белән кул биреп күрешеп, аларга уңышлар теләде, үзе дә уен барышын карады.

Турнир “Металл” ширкәтенең элекке җитәкчесе Фәнил Гарәфиев истәлегенә үткәрелде. “Металл” ширкәтендә аның эшен дәвам итүче хатыны Лилия ханым, улы Фәнис, туганы Инсаф, дуслары да килгән иде.

– Вафат булганына 9 ел, – дип сөйләде Лилия ханым. – 21 гыйнварда туган көне. 52 яшь тулган булыр иде. Улыбыз Фәниснең мәктәптә чыгарылыш елы иде. Кичәгә кайтып җитәм дип ашык-кан. Бәлки фаҗига булмый да калган булыр иде. Күрәсең, шулай язган...

Тормыш ачысын да, төчесен дә үз җилкәсендә татыган өлкән буын кешеләре бүгенге рәхәтлекләрне күреп сөенеп бетә алмый, алар булганга шөкер итеп яшәргә өйрәнгән. Айван авылында яшәүче Тәвилә әби Кәримуллина да “Дөньялар бик рәхәт, сугышлар була күрмәсен, бала хәсрәте күрергә язмасын!” – дип еш кабатлый.

Колачы авылында туган кыз алты яшендә әтисез кала. Гаиләдә өч бала, балаларга да тормыш йөген өлкәннәр белән бергә тартырга туры килә. Әнисе бик тырыш кеше була, колхоз эшеннән бушаган вакытларында кешеләргә өй юа. Бер елны 13 өй юа ул. Тәвилә  аш пешерергә кычыткан, мичкә ягарга салам, ат тизәге җыя.

Ашыгыч ярдәм күрсәтү машинасында (арттан юл-патруль хезмәте машинасы бара) Арчаны әйләнеп чыктык. Видеога төшердек.

– Ашыгыч ярдәм күрсәтү машинасына юл бирмиләр! Шундый сорау белән безгә фельдшерлар мөрәҗәгать итте. Киңәшмәдә дә бу мәсьәләгә тукталдылар. Район үзәк хастаханәсенең баш табибы шуның нәтиҗәсендә бик тиз барып җитәрлек урыннарга да тоткарланырга мәҗбүр булулары турында әйтте, – диде Россия Эчке эшләр министрлыгы Арча районы буенча бүлегенең

ЮХИДИ бүлекчәсе җитәкчесе Ришат Хуҗин. – Шуннан соң ашыгыч ярдәм күрсәтү, юл-патруль хезмәте машиналары белән юлларга чыгып рейдлар үткәрә башладык.

Район башлыгы Илшат Нуриев, авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе җитәкчесе Ренат Гатиятов, хуҗалык җитәкчеләре, белгечләр, авыл хуҗалыгына бәйле булган төрле хезмәтләр вәкилләре катнашында эшлекле сөйләшү булды, кимчелекләр ачыкланды, бурычлар билгеләнде.

Коммунизм төзелгәч акча бетәчәк, дип укытканнар иде безне. Әмма аның шәүләсе генә йөреп калды, акча бетү генә түгел, аның абруе арта гына бара. Терлекчегә дә, механизаторга да башкаларга кирәк булган кебек үк кирәк ул акча.

Авыл хуҗалыгында уртача хезмәт хакы 15 процентка артса да, республиканыкыннан шактый ким әле ул безнең районда – 20654 сум. Иң күп акчаны “Яңарыш” хуҗалыгында түлиләр – 22889 сум. “Игенче”дә – 22633, “Северный”да – 22250, “Кызыл Яр”, “Аю”, “Ташкичү”  ширкәтләрендә 21 мең сумнан артыграк.

Бу күпме, азмы? Чагыштырып карыйк әле. 2018 елда теркәлүчеләр саны – 320, аерылышучылар 121 булган. Ә моннан ун ел элек, ягъни 2009 елда 291 пар гаилә корып, 125 пар таркалган булган. 2010 елда 334 пар балдаклар алышып, 105 пар гына аерылган. Күргәнегезчә, саннар “уйнап тора”. Төгәл генә нәтиҗә ясап та булмый. Шулай да аерылышучылар санының артуы борчу тудыра.

Сәбәбе нәрсәдә? Бервакыт сайтыбызда сорау-җавап формасында сораштыру үткәргән идек. Иң күп кеше аерылышуның сәбәбен эчүчелектә, хыянәт итүдә, характерлар туры килмәүдә  күрә. Эш, торырга урын юклыкны, акча җитмәүне, ирнең бала карауда ярдәм итәргә теләмәвен, кайнананың арага керүен дә сәбәп итеп күрсәтүчеләр булды.

Ата-бабаларыбыз аларны безгә мирас итеп калдырган. Чыннан да, тормышның һәр очрагына яраклы мәкаль бар бит.

Редакциядә әле эшли генә башлаган еллар. Ул чорда эшче һәм авыл хәбәрчеләренең хатлары газетада күп басыла иде. Бервакыт Югары Пошалым авылында яшәүче Гыйният ага Сәмигуллинның: “Менә бәрәңге алыр вакыт җитә. Башка елларда колхоз басуыннан бәрәңге алып кайту күренешләре була иде. Һәр кеше көнгә берәр генә чиләк алып кайтса да, колхозга күпме зыян килә бит”, дигән кечкенә генә мәкаләсе басылды. Карап торышка гади генә язма инде, әмма ул шактый гаугалы булып чыкты.

Беркөнне райкомның оештыру бүлеге мөдире чакырып алды, редактор Казанда иде. Керсәм, янында таныш булмаган, күзлекле бер ир утыра.

– Менә бу колхоз рәисе була, – диде мөдир. – Колхозчыларны карак дип язгансыз, бер кеше дә бәрәңге алырга чыкмый икән. Хәзер аның  белән машинага утырып барасың да, җыелыш җыеп, гафу үтенеп кайтасың.

Менә алар безнең каршыда утыра. Көтелмәгән шундый уңыштан соң әле аңнарына да килеп җитмәгәннәр. Йөзләрендә  шатлыклы елмаю балкый.

– Без җиңү өчен дип бармадык, көчебезне сынап карыйсы килде. Беренче тәҗрибәбез уңышлы чык-ты. Хәзер горурланабыз. Гап-гади дүрт авыл кызы команда туплап районыбыз данын яклый алдык, – диде араларындагы иң үткене, сүзгә иң остасы Минзилә Миннегулова.

Минзилә Саба кызы. Калган өчесе белән дә танышып китик. Назлыгөл Нәкыйпова Балтач районыннан, гаиләләре белән укытучылар. Гүзәл Закированы Арчада күпләр белә, аеруча яшьләр. Ул безнең җырчы сандугачыбыз. Ләйлә Закирова да Арчадан. Барысы да Арча педагогика көллиятендә 4 курста укый. Гүзәл музыка, калганнары башлангыч сыйныф укытучылары әзерләү бүлегендә. Төрле төбәктән булсалар да аларны КВН берләштергән. Моңа кадәр дуслар да булмаганнар, югыйсә.

Яңа елга кадәр үк гаилә белән “Нечкәбил” конкурсында катнашып, Сәмиевлар районга җиңү дә алып кайтты. “Җаваплы Нечкәбил” номинациясендә җиңү яулап кына калмыйча, “Алтын Нечкәбил” исеменә дә лаек булды Наилә Рәис кызы. 

Әлеге бәйгедә районнан ел да гүзәл затларыбыз катнашмый калмый. Катнашу гына түгел, финалга чыкмыйча калучылар да сирәк. Тырыш, булган, сәләтле, үрнәк, горурланырлык шул безнең райондаш гүзәл затларыбыз!

Наилә Сәмиеваның “Нечкәбил”дәге чыгышы нәсел шәҗәрәсе белән бәйле. Ире Рәдис Рәис улы ягыннан 9 буынның чыгышын туплаган кыйм-

мәтле мирасны Сәмиевлар бергәләп республика күләмендә тәкъдим итте. Гаилә үз чиратында иң кадерлеләре — әниләре Наилә ханымга ярдәмче, төп көч бирүче булды.


ЯҢАЛЫКЛАРГА ЯЗЫЛУ
Сайттагы барлык материаллар лицензия буенча тәкъдим ителә:
Creative Commons Attribution 4.0 International
Яндекс цитирования Яндекс.Метрика