Карантин үсемлекләргә каршы көрәш

Карантин үсемлекләргә каршы көрәш
Газета укучыларыбызга Россельхознадзорның Татарстан Республикасы буенча фитосанитар күзәтү бүлеге дәүләт инспекторы Мөдәрис Фәттахов белән әңгәмәне тәкъдим итәбез.
— Мөдәрис Габделхәевич, соңгы вакытларда ка-рантин үсемлекләрнең зыяны турында еш әйтелә. Нинди карантин үсемлекләр безнең район чикләренә якынлашты?
— Беренче карашка карантин үсемлекләр бездә бервакытта да үрчемәс кебек иде. Ләкин алар әкренләп безнең чикләргә якынлаша. 2008 елдагы контроль тикшерү вакытында “Шәмәрдән икмәк кабул итү пункты” һәм “Арча элеваторы” җәмгыятьләрендә әрем яфраклы һәм өч бүлемле амброзия, шул ук елны Үрнәктә биш хуҗалыкта алтынсыман бәрәңге нематодасы табылды. Әлеге мәгълүматлар карантин чүп үләннәренең Арча районында тарала башлавын күрсәтә. Табигать шартларының үзгәреп торуы карантин чүп үләннәре һәм зыянлы организмнарның таралуы өчен уңай йогынты ясый. 1972 елга кадәр колорадо коңгызы безнең өчен экзотик бөҗәк кенә булып санала иде, ләкин бүгенге көндә ул авыл хуҗалыгы җитештерүчеләре һәм халык өчен чын афәткә әйләнде. Аның белән көрәшкә миллион сумнар тотыла, агу–химикатлар безнең азык рационыбызга тискәре йогынты ясый.
— Халыкка дача участокларын, бакчаларын ничек сакларга, нинди чаралар кулланырга кирәк?
— Карантин чүп үләннәрдән сакланыр өчен бакчаларын чиста тотарга, вакытында чүп үләннәрдән арындырырга кирәк. Гади һәм карантин чүп үләннәре орлыктан һәм вегетатив рәвештә тарала. Көз көне кырау алдыннан туфракны 25–30 см тирәнлектә эшкәртү яхшы нәтиҗәләр бирә. Әгәр дә участок карантин чүп үләне яки корткычлар белән зарарланган икән, аны үз көчең белән генә бетереп булмый. Бу очракта “Татарская МВЛ” федераль дәүләт бюджет учреждениесенең корткычларга каршы көрәшү отрядына мөрәҗәгать итәргә була.
— Хәзерге вакытта бәрәңгенең нинди сортларын утырту файдалы?
— Бәрәңге авыруларга тиз бирешүчән. Фитофтора, фузариоз, алтынсыман бәрәңге нематодасы — бу бәрәңге авыруларының берничәсе генә. Нематодага каршы тора торган бәрәңге сортлары да бар, ләкин алар фузариоз яки фитофторага тиз бирешүчән. “Удача” сорты фитофторага, “Жуковский ранний”, “Лукьяновский”, “Малиновка”, “Россиянка” нематодага чыдам.
— Мөдәрис Габделхәевич, фермер хуҗалыкларында, мәктәп яны участокларында бәрәңге һәм яшелчә үстерүдә агротехника таләпләрен үтәү буенча сез нинди киңәшләр бирәсез.
— Бәрәңге үстерү беренче карашка гына бик гади тоела. Ләкин моның өчен бәрәңгенең сортын дөрес итеп сайларга, вакытында утыртырга, чүп үләннәре, корткычлар һәм фитофторага каршы агротехник чаралар үткәрергә кирәк. Гербицидларны белгечләр киңәше буенча гына кулланырга. Дозасын арттыру тискәре йогынты ясый. Конфидор–экстра, моспилан, регент колорадо коңгызына каршы эффектлы препаратлардан санала. Әгәр бәрәңгене яңа участокка утырту мөмкинлеге булса, чәчү әйләнешен берьеллык һәм күпьеллык үләннәр кулланып эшләргә кирәк. Мондый агротехник чаралар алтынсыман бәрәңге нематодасы һәм каты кортка (проволочник) каршы көрәштә әйбәт нәтиҗәләр бирә. Карантин чүп үләннәргә каршы көрәш күп чыгымнар сорый, шуның өчен иң яхшысы авыру йоктырган утырту материалы, орлыкның үтеп керүен булдырмаска, карантин фитосанитария зонасыннан орлык керсә, Россельхознадзор идарәсе белгечләре белән киңәшләшергә кирәк. Мөрәҗәгать итү өчен Кукмарадагы телефон: (884364)29484.
Исрафил НАСЫЙБУЛЛИН