Кырларыннан күренә

Кырларыннан күренә
Ни чәчсәң, шуны урырсың, ди халык мәкале. Әле уракка ерак булса да, кемнең нинди уңышка өмет итә алуы басуларда ачык күренә инде. 2 июньдә чәчүлекләрне кабул итү вакытында бирелгән бәяләр дә төрле, имтиханда “5”легә лаеклылар да, түбәнрәк билге алучылар да бар.
— “Ватан” хуҗалыгында тәртип, игенчелек культурасы югары, — диде муниципаль район башлыгы Алмас Назиров бу көнне күргәннәргә йомгак ясап. — “Кырлай”, “Игенче”, “Ак Барс–агро”, “Северный”ны да үрнәк итеп куярга була. “Курса МТСы” алардан калышмаска тырыша.
Игенчелек культурасы ничек торганлыгын басулардагы тузганакка карап та чамаларга мөмкин. “Тузганак — хуҗасызлык билгесе”, — ди район башлыгы. “Ватан” кырларында аның әсәрен дә күрмәссең. Күпьеллык үләннәрне дүрт елдан артык тотмыйлар, алар ел саен яңартыла. Быел да планлаштырганча, 288 гектарда чәчтеләр. “Күпьеллык үлән орлыкларын сату мөмкинлеге дә бар”, — ди хуҗалык җитәкчесе Мансур Әхмәтов.
Район авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек идарәсе җитәкчесе Айдар Габбасов үзенең чыгышында хуҗалыкларның күпьеллык үләннәр белән ничек эшләүләрен анализлады. “Игенче” ширкәте быел 262 гектарда күпьеллык үләннәр чәчәргә тиеш булган, ә ул аны 600 гектарда чәчкән. “Ак Барс–агро”, “Курса МТСы”, “Кырлай” хуҗалыклары да шактый арттырып үтәгән. “Вамин–Мәрҗани” ширкәтендә 3211 гектар чәчәргә тиеш булып, нибары — 692, “Вамин–Арча”да 3085 гектар урынына 350 гектар гына чәчкәннәр. “Вамин” хуҗалыкларында картайган күпьеллык үлән басуларын тузганакның үз итү сәбәбе дә шунда.
Аннан кайбер хуҗалыкларда күпьеллык үлән-нәрне түбән нормада — гектарга 10–12 килограмм гына чәчәләр, ә белгечләр 25–30 килограмм кондицияле орлык чәчәргә киңәш итә. Үсемлек куе булганда чүп үлән үсә алмый.
Ачы туфракка чәчелгән люцерна юньләп үсми. Монысы озак еллар известьлау белән шөгыльләнмәгән хуҗалыкларга кагыла.
Республика Авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек министрлыгы 1 мең гектар күпьеллык үләнгә 25 гектар исәбеннән орлык участоклары калдыруны таләп итә. 1 июньдә үткәрелгән видеоконференциядә министрның игенчелек буенча урынбасары Илдус Габдрахманов әйткәнчә, игенчелектә бюджет ярдәме алу өчен дүрт шартны үтәргә тиешләр: бер шартлы терлеккә кимендә 0,9 гектар күпьеллык үлән туры килүе, өченче репродукциядән түбән орлыкларның 10 проценттан артмавы, барлык басуларның картограммалары, хуҗалыкта агроном–технолог булу.
Россия Авыл хуҗалыгы үзәге филиалы агрономы Әхмәт Хәкимҗанов корткыч бөҗәкләргә, чүп үләннәргә каршы нинди препаратлар кулланырга кирәклеге, эшкәртү сроклары турында җентекләп аңлатты. “Борчак игү белән хуҗалыклар ни өчен бик шөгыльләнергә теләми? Чөнки аның мәшәкате күп”, — диде ул. “Ватан”да, ”Курса МТСы”нда бу культураны игә белә-ләр.
Печән өсте җитте. Узган ел әзерләнгән азык запасы күп дип тынычланып йөрергә ярамый, чөнки әле аның нинди сыйфат белән саклануын ачыклыйсы бар. Быелгы азыкны сыйфатлы итеп әзерләү турында кайгыртырга кирәк. Ветеринария лабораториясе мөдире Фәрит Гыйлаҗев шул турыда әйбәтләп аңлатты: “Азыкның нинди сыйфатлы булуы бер кешегә — хуҗалык җитәкчесенә бәйле, — диде ул. — Чөнки калганнары аның сүзен үти”.
“Кырлай” ширкәтендә яңа буа төзелеше, сугарыла торган мәйданнарда бәрәңге игү, эшкәртү цехлары һ.б. бик күп яңалыкларны күрү дә җитәкчеләрне уйланырга мәҗбүр иткәндер. Нәкъ менә шундый мисаллар авылның киләчәге бар дип әйтергә мөмкинлек бирә.
Басулар аша узганда җитешсезлекләр дә игътибарсыз калдырылмады. Эшкәртелми калган багана төпләрен, юл буйларын, авыл кырыйларын, уҗым басуларындагы эскерт төпләрен күреп, әлеге хуҗалыклар җитәкчеләре борчылмый калмагандыр дип ышанасы килә.
— Арча районы элек–электән игенчелек буенча дан тоткан, безгә берничек тә артка чигенергә ярамый, — диде муниципаль район башлыгы Алмас Назиров. — Бүген менә язгы кыр эшләренең нәтиҗәләрен карап чыктык. Төрле хуҗалыкта төрлечә күренеш, монысы инде җитәкченең эшне оештыра алуына бәйле. Хуҗалык җитәкчесе, авыл җирлеге башлыгы кем — авыл шулай яши. Язгы кыр эшләрен вакытында башкарып чыгу өчен күп хезмәт куелган. Һава шартлары да уңай килгәндә уңыш начар булырга тиеш түгел.
Район башлыгы терлек азыгы әзерләүдә оешканлык күрсәтергә кирәклеген ассызыклады, уңышлар теләде. Ул ярминкәләр үткәрү буенча конкурста җиңүчеләргә бүләкләр тапшырды.
Ильяс ФӘТТАХОВ