Давыл узды, түбәләр тузды

Давыл узды, түбәләр тузды
Айдан артык көттек без бу яңгырларны. Озакка сузылган эсселәрдән соң болытларның хәвеф белән килә торган гадәте бар. 17 июльдәгесе алай булмады, тыныч кына килеп хәйран гына явып китте.
Ә менә икенче көнне төштән соң килгәне, кайбер урыннарда табигатьнең куәтен күрсәтеп, хәйран дулап алды. Кәчедә мәктәп, Мәдәният йорты, йортлар, сарайлар түбәләрен куптарды. Арча шәһәренең көньягында урнашкан 4нче мәктәп, аерым йортлар шактый зыян күрде. Давыл Өчиле мәктәбенә дә бераз зарар китерде. Электр чыбыклары өзелеп, урамнар түбә калайлары, шифер ватыклары белән тулды. Бәхеткә, кешеләребез исән–сау, хәтәр болытлар килә башлагач кереп яшеренүең хәерле шул.
Ә, гомумән алганда, яңгырлар бик кирәк иде. Безнең районда ике көндә 30 мм яңгыр яуды. Туфракның аскы катламына үтеп җитмәсә дә, ярап тора инде ул. 19 июльдә ТР Премьер–министры урынбасары, авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек министры Марат Әхмәтов видеоконферен-ция режимында үткән киңәшмәдә дә бу яңгырларның азык культуралары, бәрәңге, рапс, кукуруз, күпьеллык үләннәрнең икенче каты, көзге чәчү өчен файдалы булачагын билгеләп үтте.
Ә менә язгы бодай уңышына бу яңгырлар йогынты ясый алмаячак инде. Башка культураларны әйткән дә юк, чөнки алар өлгерде, сүз монда тиз арада югалтуларсыз җыйнап алу турында гына барырга мөмкин.
Быел 2011 елдагы кебек рәхәтлек булмаячак. Республика буенча исәпләп карагач, чама белән 3 млн. тоннадан артык кына ашлык җыйнап булыр дип фаразлана. Әле анысын да җыеп аласы. Күрше Самара, Оренбург, Саратов якларында корылык. Хәзер үк бездән рулонын бер мең сумнан салам сораучылар бар. Димәк, салам да бик кадерле булачак. Яңа уңыш республиканың үз ихтыяҗлары күләме чамасында гына көтелә, аны читкә чыгару рөхсәт ителмәячәк.
Республика басуларындагы өлгергән игеннәрдән 1 млн. тонна бөртекне бүген үк сугып алырга була. Иң соң чәчелгән басулар да 1 август-ка өлгереп бетә. Югалган һәр көн уңышның кимүенә китерәчәк. 20 көннән соң бодай, арпа 45–46 процент уңышын югалта. Шуңа күрә урып–җыюны бик оешкан төстә үткәрергә кирәк. Һәр комбайнның аерым исәбен алып барырга: ул кайчан чыга, ындыр табагына беренче ашлык сәгать ничәдә кайта, комбайн кайчан туктый? Комбайнчыларга түләү тәртипләрен җентекләп аңлатырга. Шуны да эшли алмаган кеше житәкче булырга лаек түгел.
Министр терлек азыгы әзерләү белән дә хәлнең кискен торуын искәртте. Узган елгы запасы булганнар, булмаганнар бар. Юньле хуҗа запас белән яши. Читтән азык эзләргә калырлык булмасын. Быел һәр башак, һәр бөртек кадерле. Районнарда, хуҗалыкларда эшкә сәләтле сыйфат комиссияләре төзергә.
Район авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек идарәсе җитәкчесе Айдар Габбасов районда терлек азыгы әзерләүнең торышына, урып–җыю барышына анализ ясады.
— Безнең районда бүген үк игеннәрнең яртысын җыйнап алырга була, — диде ул. — Чөнки бездә арыш күп, борчакны да урырга вакыт.
Җиде хуҗалык — арыш, дүрт хуҗалык борчак суга. Һәркайда тулы көчкә эшли башларга кирәк. Урып–җыю эшләрен оештыру буенча штаб эшли, район буенча ике сыйфат комиссиясе төзелде. Мондый комиссияләр һәр хуҗалыкта төзелергә тиеш.
Терлекчелекне дә онытмаска, ныклы контрольдә тотарга. “Союз–агро” ширкәте бозаулар өчен бирелә торган субсидияне дә ала алмады — хисап бирелмәгән. Әлеге ярдәм ясалма орлыкландыру технигына, ветеринария хезмәткәренә бераз булса да өстәмә акча булсын дип бирелә, югыйсә.
Муниципаль район башлыгы урынбасары Любовь Осина авыл җирлекләре башлыклары белән үткәрелгән киңәшмәдә дә үтәү дисциплинасы җитмәвен искәрткән иде. “Хуҗалык җитәкчеләре арасында шундый “чир” белән авыручылар бар, — диде ул. — Табигать шартларын сылтау итеп йөрүче җитәкченең кирәге юк. Хезмәт кешесенә игътибар җитми — эшне менә шуннан башлагыз”.
Ильяс ФӘТТАХОВ