Дөрес итеп ашатсаң гына

Дөрес итеп ашатсаң гына
Быел терлек азыгын мул әзерләдек, кышлату чорында проблемалар булмас, дип тынычланып йөрмәскә киңәш итә белгечләр. “Әлегә малларның тән торышы нормаль, — ди район ветеринария берләшмәсе җитәкчесе Рәкыйп Йосыпов. — Әмма алынган анализ нәтиҗәләре хәзердән үк конкрет чаралар күрергә кирәклеген искәртә”.
Кышлатуның беренче яртысында сыер организмында норма буенча каротин 0–46–1,08 мг булырга тиеш. Соңгы биологик тикшерү нәтиҗәләренә күз салыйк. “Акчишмә”дә — 0,55, “Ак Барс-агро”да — 0,41, “Вамин-Мәрҗани”дә — 0,37, “Ватан”да — 0,56, “Татарстан”да — 0,43, “Северный”да — 0,46, “Күлтәс”тә — 0,54 мг.
Гомумиләштереп әйткәндә, кан составында каротин кимү ягында. Әле бит чын-чынлап кышлату башланмаган да.
— Кичекмәстән һәр хуҗалыкта терлекләргә ылыс бирә башларга кирәк, — дип киңәш итә Р.Йосыпов. — Моның өчен зур чыгымнар да тотылмый.
Кальций 10–12,5 мг булырга тиеш. “Вамин-Арча” ширкәтенең Югары Бирәзә фермасында алынган 10 пробаның 9ында — каротин, 7сендә кальций җитмәве ачыкланган.
Кальций җитмәү башка хуҗалыкларда да күзәтелә. Кичекмәстән акбур бирә башларга кирәк. Кальций сөяк системасын ныгыта, ул җитмәгәндә туачак бозаулар да зәгыйфь булачак.
Акбур әле ул сенаждагы май кислотасын бетерү өчен дә кирәк. Дөрес салынган сенажда мондый кислота бөтенләй булырга тиеш түгел. “Ак Барс-агро” ширкәте сенажын тикшереп караганнар — кислотаның әсәре дә юк! Муниципаль район башлыгы Алмас Назиров киңәшмәләрдә дә бу хуҗалыкта сенаж салу тәҗрибәсен үрнәк итеп куя. Бөтен көчне туплап тәүлек буе эшлиләр, өч-дүрт көндә чокыр тула.
Сенажны кайда ничек салуларын тикшерү нәтиҗәләре ачык күрсәтә. Күбесендә май кислотасы 1,6 проценттан алып 19 процентка кадәр. 19 процент — “Вамин-Мәрҗани” ширкәтендә. Аны юк итү өчен шактый тырышырга туры киләчәк.
Быел фураж мәсьәләсе кыен тора. “Вамин” хуҗалыкларында аны көнгә бер терлеккә 1 килограммнан артык бирә алмыйлар. Димәк, рационны баланслап, бирелеп җитмәгән фуражны тулыландыру буенча эш алып барырга кирәк. Мәсәлән, рапс түбендә аксым, май күп. Барда кайтарырга. Сыйфатлы сенаж, силос, печән ашатырга. Ташлатылган сыерларга көнгә 8–9 килограмм азык берәмлеге җитә. Ә менә сөт бирә торганнарына күбрәк кирәк. Сөт бик җиңел генә ясалмый. 1 литр сөт барлыкка килү өчен җилем аркылы 500–600 литр кан үтә. 1 литр сөт ясалуга 1,2–1,3 азык берәм-леге, 100 грамм аксым, 100 грамм шикәр, 8 грамм кальций, 6 грамм фосфор, 45 мгр каротин тотыла.
— Аксымны тулыландыру өчен рапс түбе биреп була, — ди Рәкыйп Йосыпов. — Көнгә савым сыерга 0,8–1 килограмм бирү рационда аксымны — 180–200, майны 100–120 граммга арттыра. Шуның нәтиҗәсендә көнлек уртача савым — 1,5 килограммга, майлылык 0,1–0,15 процентка арта.
Яңа бозаулаган сыер күп энергия сарыф итә. Әгәр рационның туклыклылыгы сыерның энергиягә булган чыгымнарын канәгатьләндермәсә, терлек организм-да булган запас матдәләрне куллана башлый. Ә бу аның ябыгуына китерә, продукция бирү кими. Шуңа күрә азыкларның туклыклылыгын тикшертеп дөрес рацион төзү кирәк. Терлекнең тоткан энергиясен рацион каплап барамы, юкмы?
— Азыкларны тикшертүгә акча кызганмагыз, — диде муниципаль район башлыгы Алмас Назиров хуҗалык җитәкчеләренә соңгы семинарда. — Сыйфатны белми ничек эшләргә кирәк?
Ильяс ФӘТТАХОВ