1 октябрьгә кадәр өлгерергә кирәк!

1 октябрьгә кадәр өлгерергә кирәк!
Соңгы вакытларда лаеклы ялга чыгучылар пенсия фондына пенсия билгеләүне һәм эшләгән акчаның тупланма өлешен түләүне сорап ике төрле гариза язалар һәм тиешле еллар эшләп лаеклы ялга чыгучылар арасында инде әлеге түләүләрне алучылар да бар. Түләүләрнең тәртибе турында без Арча һәм Әтнә районнары буенча Пенсия фонды идарәсе җитәкчесе Рузия Нурмөхәммәтова белән әңгәмә кордык.
— Эшләгән акчаның тупланма өлешен алу исемлегенә, картлык буенча пенсиягә чыгучылар, тиешле елларын эшләп лаеклы ялга чыгучы укытучылар, медицина хезмәткәрләре, зыянлы шартларда эшләүчеләр керә, — дип ачыклык кертте ул. — Бүгенге көндә эш бирүче оешма кертемнәрнең тупланма өлешен 1967 елгылардан башлап 6 процент күчерә, ә аннан өлкәнрәкләргә 22 процент иминият взносы гына күчерелә. Тик бер искәрмә бар: 2002–2004 елларда 1953 елгы ир-атлар һәм 1957 елгы хатын-кызлардан башлап, оешма тарафыннан кертемнәрнең тупланма өлеше күчерелеп алган, әмма ул өлешләр һәркемнең счетында булмаска да мөмкин. Югарыда әйтеп үтелгән әнә шул елгылар ул акчаларны алыр өчен пенсия фондына мөрәҗәгать итә ала, чөнки алар хәзер пенсиягә чыгу яшенә җиттеләр.
— Белүебезчә, эшләгән акчаның тупланма өлеше өч төргә бүленеп түләнә. Шул турыда аңлатып китсәгез иде.
— Бер генә тапкыр түләү бар. Ул кешенең эшләгән хезмәт хакыннан чыгып билгеләнгән пенсия күләменнән 5 проценттан кимрәк булган очракта түләнә. Өлешләп түләү 10 елга билгеләнә һәм лаеклы ялга чыгучыга ун ел дәвамында пенсия кебек түләнә. Һәм өченче төрлесе — кертемнәрнең тупланма өлеше кешенең уртача яшәү елына бүленеп, лаеклы ялга чыгучы ул сумманы пенсия итеп алырга хокуклы. Искәрмә, өлешләп түләүне бары тик финанслау (софинансирование) программасында катнашучылар гына алырга хокуклы. 56нчы номерлы Федераль Закондагы 2000нән 12000 сумга кадәр акча кертү программасы буенча түләп баручылар өлешләп түләүдә катнаша. Әгәр бу программада катнашмыйлар икән, ул очракта бер генә тапкыр түләү ала.
— Түләүне беренче пенсия белән үк алу мөмкинлеге бармы?
— Әгәр бер генә тапкыр түләү икән, шундук ала. Моның өчен шулай ук пенсия фондына мөрәҗәгать итү сорала. Биредә гариза язучының эшләгән акчасының тупланма өлеше дәүләтнеке яисә дәүләтнеке булмаган фондта саклануы ачыклана. Дәүләтнеке булмаган фондта икән, пенсия фонды аңа пенсия күләме турында белешмә бирә һәм шул белешмә нигезендә дәүләтнеке булмаган пенсия фондлары да шундый тәртип белән түли. Әгәр лаеклы ялга чыгучының тупланма өлеше дәүләт пенсия фондында сакланса, гариза бер ай эчендә карала, ике айда пенсия белән бергә бер генә тапкыр түләнүче сумма да түләнә. 56нчы Федераль Закон хезмәт кешесенең хокукын яклап, пенсияләрен арттыру максатыннан чыгарылган. Хезмәт кешесе пенсия фондындагы счетына елга 2000 сумнан ким һәм 12000 сумнан артмаган күләмдә сумма кертеп барса, дәүләт ул сумманы икеләтә арттыра. Ләкин ул программада 2013 елның 1 октябренә кадәр Пенсия фонды идарәсенә гариза язып беренче түләүләрне кертүчеләр генә катнаша ала. Программа тәртибе буенча ун ел буе түләүләр керми икән, программадан төшеп калалар һәм эшләгән акчаның тупланма өлеше буенча өлешләп түләүне ала алмаячаклар. Өлешләп һәм бер генә тапкыр түләүләр буенча Әтнә һәм Арча районнарында инде мисаллар бар, хәтта 60–90 мең сум алучылар да булды.
— Әгәр октябрьгә кадәр гариза язмасаң...
— Ул чакта әлеге программада инде катнашу мөмкинлеге булмый һәм пенсиягә чыкканда эш бирүче оешма күчергән 6 процент сумманы гына кулланып булачак. Ә ул күп сумма булмый. 1 октябрьгә кадәр гариза язып 2000 сумны түлисең, бер елда ул 4000 сум була. Ә инде программада ун ел буе катнашсаң, эшләгән акчаның җыелган өлеше инвестицияләнә, процентлары арта бара, шулай ук эш урыныннан күчерелгән өлеш өстәлә. Лаеклы ялга чыкканда сумма күп җыелган булса, кичектергесез түләү башкарыла, әзрәк булса, бер генә тапкыр түләүгә яки акчаның җыелган өлешеннән пенсия билгеләргә тотыла. Шунысы мөһим, ул акчалар юкка чыкмый, кешенең пенсия фондында ачылган шәхси счетында сакланып тора.
— Хәзер күп кеше дәүләтнеке булмаган пенсия фондлары белән эшли. Ул фондлар да лаеклы ялга чыккач тиешле түләүләрне ике ай эчендә бирәчәкме?
— Эш бирүче күчергән иминиятләү взнослары бүгенге көндә пенсия түләү өчен тотыла. Ул акча дәүләт пенсия фондында гына. Ә эшләгән акчаның тупланма өлешен дәүләтнекендә яки дәүләтнеке булмаган фондта калдыру кешенең үз хокукында. 31 декабрьгә кадәр пенсия фондына гариза язып башка фондка күчерә ала, чөнки ел саен күчерергә мөмкин. Тик лаеклы ялга чыккан вакытта пенсия фондына мөрәҗәгать иткәндә соңгысында кайсы пенсия фондында булган, түләүне шуннан алачак. Мәсәлән, киләсе елга лаеклы ялга чыгучы кеше ел ахырына кадәр дәүләт пенсия фондына күчә икән, ул очракта акчаның тупланма өлешен бездән ала. Түләүләр буенча закон 2012 елның 1 июлендә генә гамәлгә керүгә карамастан, бүгенге көндә инде 330 кеше түләү алган. Уртача күләме 5133 сум тәшкил итә.
Розалия ЗИННӘТОВА