Һәркем эштә бүген

Һәркем эштә бүген
Быелгы язгы кыр эшләренең республикада аеруча катлаулы булачагы турында шактый еш ишетергә туры килә. Безнең районда хәлләр ничек тора? Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең үсемлекчелек бүлеге җитәкчесе Миннәхмәт Сәгыйтьҗанов бу турыда түбәндәгеләрне сөйләде.
— 2013 елда районда 55 мең гектарда бөртекле, 5 мең гектарда техник культуралар (рапс), 1 мең гектарда бәрәңге, 180 гектарда яшелчә, 46,8 мең гектарда азык культуралары игеләчәк, — диде ул. — Көзен 19700 гектар арыш, 2751 гектар бодай, 110 гектар тритикале чәчеп калдырылган иде.
Сабан культуралары 32399 гектарда чәчеләчәк. Шуның 14,4 мең гектары — арпа, 9,5 мең гектары — бодай, 4,4 мең гектары — борчак, 4 мең гектары солы. Азык культураларының 25 мең гектары күпьеллык үләннәргә, 13,5 мең гектары кукурузга туры килә. 2036 гектарда азык катнашмалары, 6 мең гектарда берьеллык үләннәр, 60 гектарда тамыразыклар игеләчәк.
Барлык сөрүлек җирләренең 12 проценты күләмендә (14700 гектар) пар калдырыла. Бу нормага туры килә.
Язгы кыр эшләрендә 600 трактор, 23 чәчү комплексы, 68 — 3 чәчкечле, 25 — 2–3 чәчкечле агрегат катнашачак. 75 чәчү агрегаты ике сменада эшләрлек итеп кешеләр белән тәэмин ителде.
Бүгенге көндә төп бурыч — булган техникага кешеләр беркетеп, тиз арада ремонт эшләрен төгәлләү. Тракторларның 72 проценты гына төзек, быел алар тулысынча әзер булганда да кыенга туры киләчәк.
Быелгы чәчүнең авырлыгы хуҗалыкларның финанс хәле начарлануга, банкларга бурычлы булуларына бәйле. Орлыкларны яңарту, рапс, кукуруз, көнбагыш орлыклары алу өчен 17,7 млн. сум акча кирәк. Безнең туфраклар ашламаларсыз гектардан 12–13 центнер гына уңыш бирергә сәләтле. Ә бөтен ихтыяҗларны канәгатьләндерү өчен безгә тулай җыемның 200 мең тоннадан ким булмавы шарт. Моны тәэмин итү өчен гектарга кимендә 70 килограмм (тәэсир итүче матдәләрдә) минераль ашлама кертергә кирәк. Бер килограмм ашламаның (тәэсир итүче матдәләрдә) бәясе — 36 сум. Барысы 220 млн. сумлык ашлама алырга кирәк. Әлегә 1 гектарга 10 килограмм гына ашлама алынган. Бу ашламалар “Курса МТСы”, “Ак Барс-агро”, “Сервис-агро” ширкәтләрендә, калган хуҗалыкларда ашламалар юк.
Тагын әле 5 млн. сумлык агу-химикатлар, 83,7 млн. сумлык ягулык-майлау материаллары, 50 млн. сумлык запас частьлар алырга кирәк. Язгы кыр эшләрендә катнашучыларга гадәттә 50 млн. сум чамасы хезмәт хакы түләнә.
Язгы кыр эшләрен башкарып чыгу өчен барысы 436 млн. сум акча кирәк. Аны каян табарга? Хуҗалыклар көн саен 130 тонна сөт сата, бу якынча 1,5 млн. сумлык. Димәк, акча табуның башка юлларын эзләргә туры киләчәк. “Курса МТСы” ширкәте өчен мондый проблема юк. “Ак Барс-агро”, “Сервис-агро” ширкәтләре дә кыенлык сизмәячәк, алар инвесторлар ярдәменә таяна.
“Ак Барс-агро” ширкәтендә язгы чәчүне сигез көн ярымда төгәлләрлек итеп исәп ясап куйдылар. Техника ремонты кыш буе дәвам итте, моның өчен җылы, якты цехлары бар. “Безнең механизаторлар бүгеннән үк кырга чыгарга әзер”, — диде хуҗалык җитәкчесе Шәйдулла Сәләхов хисап җыелышында.
Узган ел бер гектарга тәэсир итүче матдәләрдә 77,3 килограмм минераль ашлама керткәннәр иде. Быел да шуннан ким булмаячак. 1033 тонна азотлы-фосфорлы ашламалар кайтарылган инде. Инвестор кыр эшләренә кирәкле акчаны бүлеп куйган, бернинди тоткарлыксыз эшлә генә. Ә эш ягыннан биредә һич тә сынатмыйлар.
Хәзерге вакытта амбарларда орлыкларны тагын бер тапкыр эшкәртү бара, аларны кышкы “йокыдан” уяталар, тузаннан арындыралар. Орлыкчылык хуҗалыгы булганга, бер бөртек чүп үләне дә калырга тиеш түгел. Һәркем хәрәкәттә, бар да эштә бүген.
Ильяс ФӘТТАХОВ