Ашлаган җир аш бирә

Ашлаган җир аш бирә
Озын кышлардан соң яшел хәтфә булып чыккан уҗым басуларын күреп күңел сөенә. Белгечләр моңарчы аларның торышын тикшереп, хәлләрен белеп торды. Әмма төгәл бәя соңрак, үсү чоры башлангач биреләчәк.
— Бер атна дәвамында уртача тәүлеклек һава температурасы сигез градуска җиткәч арыш уҗымының үсү фазасы башлана, — ди район авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек идарәсенең үсемлекчелек бүлеге җитәкчесе Миннәхмәт Сәгыйтьҗанов. — Көзге бодайда ул арыштан бер атнадан соңрак башлана, шуңа күрә ашыгып нәтиҗә ясамаска кирәк.
Белгечләр үсемлекләрне тукландырганда чәчкечләр ярдәмендә тукландыруны иң әйбәт ысул, диләр. Ашлама тамырга якын кертелә, әрәм булмый, шул ук вакытта туфрак та йомшартыла.
— Әмма уҗымнарның кыштан соң зәгыйфьләнеп чыгуын онытмаска кирәк, — ди Миннәхмәт Сәгыйтьҗанов, — Аларда шикәр күләме нык кими. “Туман”, “Роса” кебек агрегатлар белән иртә яздан тукландыруны үзенә күрә ашыгыч ярдәм күрсәтү дип кабул итәргә кирәк. Бу очракта ярдәм дым барында нәкъ кирәк-ле вакытта күрсәтелә.
Хәзер басуларга ревизия ясап чыгу мөһим. Әгәр бер квадрат метр җирдә үсемлекләр саны 150дән ким булса, бу басуларны өстәп чәчәргә яки бозарга.
Ике еллык һәм аннан да картрак күпьеллык үлән җирләрендә авыр тырмалар белән генә тырмалап тузганак һәм башка чүп үләннәреннән котылып, мүлчә ясап булмый. Аларны башта дискларга һәм тырмаларга.
“Игенче”, “Кырлай”, “Татарстан”, “Арча” ширкәтләре уҗым һәм күпьеллык үләннәрне тукландыруга беренчеләрдән булып керештеләр. Аларга “Северный”, “Арча”, “Тукай” хуҗалыклары да кушылды.
“Кырлай” ширкәтендә 1800 гектар арыш, 350 гектар кындырак җирләрен тукландырачаклар. Бу якларда басулар кардан әле яңа ачылды. Илнур Галимов идарә иткән “Туман” агрегаты эшли башлаганда ширкәт җи-тәкчесе Илшат Шакирҗанов белән баш агроном Данил Шәяхмәтов та шунда иде.
— Ике сменада эшләп, тукландыруны биш көндә төгәлләргә исәплибез, — ди Данил Шәяхмәтов. — Бер сменада 150–180 гектарны тукландыра алар.
Районның агрохимигы Шәүкәт Баһаветдинов минераль ашламаларны белеп кенә файдаланырга киңәш итә. Аммиак селитрасының тоннасы 12200 сум тора. Монысы бер. Икенчедән, артык ашлама керткәнгә карап яхшы нәтиҗәгә ирешә алмыйсың. Иң беренче туфракның составын, анда нинди матдәләр җитмәвен белергә кирәк. Узган ел хуҗалыкларда туфракка диагностика үткәреп, һәр басу буенча тәкъдимнәр эшләгәннәр. Шуның буенча эшләү өчен агрегатлар ашламаны дөрес кертү нормасына көйләнгән булырга тиеш.
Минераль ашламаларны бикле складларда сакларга, документ нигезендә генә җибәрергә. Агрегатларның борылу урыннарында ашламалар чәчелеп калуга юл куймаска. Ашлама каплары бушагач елга буйларына, агач арасына ташлап калдыралар. Ә алар складка тапшырылырга тиеш. Экология елында бу мәсьәлә буенча ныклап шөгыльләнәчәкләр.
17 апрельгә булган мәгълүматлар буенча район хуҗалыкларында сөрүлек җирләренең бер гектарына 46,1 килограмм (тәэсир итүче матдәләрдә) ашлама тупланды. “Кырлай”да — 89, “Курса МТСы”нда — 88,6, “Ак Барс–агро”да 78,5 килограмм туры килә.
Ильяс ФӘТТАХОВ