Мәңге рәхмәтле булырбыз

Мәңге рәхмәтле булырбыз
Чернобыль һәлакәтендә катнашучылар районның “Мәрхәмәтлек” үзәгенә очрашуга килде. Елга бер тапкыр җыелып, һәлак булганнарны искә алалар. 44 иде алар. Инде 17 генә калганнар. Шөкер, узган ел да шушы составта булганнар. Очрашуда арабыздан киткәннәрнең әниләре, хатыннары да бар иде.
Бүген бирегә килүчеләрне Чернобыль һәлакәте берләштерә. Кеше сәламәтлеге, тереклек өчен бик куркыныч афәт бу. Әмма һәлакәт нәтиҗәләрен кеше кулы тимичә бетереп булмый. Бөтен ил күтәрелгәндә Арча ир–егетләре дә читтә калмый.
“Чернобыльчеләр” иҗтимагый оешмасы җитәкчесе, Иске Кырлай авылы егете Илдар Дәүләтбаев Украинада армия хезмәте үтә. Көзен, кайтыр вакыт җиткәч, Чернобыль һәлакәте нәтиҗәләрен бетерү операциясендә катнаша. Прожекторлар куелган “ЗИЛ-130” машинасында төнлә аэродромда эшли. “Шартлау нәтиҗәләрен җыештыруда катнашкан машиналарны аэродромда зарарсызландыралар, юдыралар иде. Мин прожекторлар белән яктыртып торам, — дип сөйли Илдар. — Күпме зыянлы сулар акты басуларга... Ә бит шартлау урынының үзендә эшләгән райондашларыбыз бар. Сарай–Чокырчадан Исхак Исмәгыйлев, Яңа Кенәрдән Илсур Вәлиев (медале бар), Лесхоздан орденлы Наил Мөсәгыйтов, апрельдә бу хәл булса, майда кайсы “вахта” машинасында зонага кеше ташыган, кайсы территориядә җыештыру эшендә, доза күләмен билгеләүдә катнашкан. Сәрдәбаштан мәрхүм Таһир Сәмигуллин хәтта объектның түбәсендә эшләгән. Арчадан электр белән эретеп ябыштыручы Әмир Насыйров (мәрхүм) каркас җыйган. “Батырлык өчен” ордены белән бүләкләнүче Арчадан Фәнәвил Җәләев, Иске Кишеттән Фәнил Абдуллин, “Ил алдында күрсәткән хезмәтләре өчен” медаленә лаек булган Арчадан Фоат Шәмсиев, “Һәлакәттә булучыларны коткаручы” медале белән бүләкләнүче Рәшит Ибәтуллинны дә әйтеп үтәсе килә. Иске Чүриледән Нәкыйп Мусин, Божадан Салих Зарипов, Арчадан Рафаэль Мөхәммәтҗанов, Утар Атыдан Әнвәр Хәкимов...— берсен дә әйтмичә калдырасы килми”.
Хөкүмәтебез шундый куркыныч зонада эшләргә, радиация һәлакәте нәтиҗәләрен бетерүдә катнашырга чакырган икән инде, каршы килмичә ил, халык алдындагы бурычны намус белән үтәүчеләр алдында баш иябез. Тормышларын куркыныч астына куеп, радиациядә эшләүчеләрнең барысы да олы бүләккә лаек. Район социаль яклау идарәсе җитәкчесе Рамил Гарифҗанов, ветераннар оешмасы җитәкчесе Альберт Җамалиевның: “Һәр соравыгызны, проблемагызны өйрәнеп, тиешле чарасын күрергә, хәлдән килгәнчә ярдәм итәргә тырышырбыз. Законнар мәсьәләсенә килгәндә, бездә юрист бар, килегез, аңламаган сорауларыгызны бергәләп аңлашыгыз”, — дип әйтүләре күңелгә бертөрле җылылык бирә.
Иң борчыганы— радиация һәлакәте нәтиҗәләрен бетерүдә катнашканнар сәламәтлеккә туймый. Алар табиблар тарафыннан аерым игътибарга, шифаханәләрдә дәва, сихәт алырга мохтаҗ. “Элек безнең үзебезнең махсус табибыбыз бар иде, хәзер һәркайсыбыз участок табибына беркетелгән”,— дип тә сагынып искә ала алар. “Күбебезнең шифаханәләргә барган юк”,— дигән зарлар да ишетелде. “Шифаханәләргә юллама алу өчен, 1 октябрьгә кадәр Пенсия фондына килеп, ай саен бер тапкыр бирелә торган түләүләрнең (ЕДВ) бер өлешеннән (бүген ул 100 сум) — шифаханәләрдә дәваланыр өчен каралган акчадан баш тарту өчен гариза язарга кирәк”, — дип аңлатты Пенсия фонды белгече Зөлфия Фәсхетдинова. Дөрес, ай саен бирелә торган түләүләрнең (ЕДВ) тулы җыелмасын алмыйча, социаль пакеттан файдаланучылар да бар. Шифаханәләргә юллама алыр өчен, социаль яклау бүлегенә килеп, гариза язарга кирәк.
Торак шартларын яхшыртуга мохтаҗ чернобыльчеләргә фатир алырга сертификат бирелүе хакында тулырак мәгълүматны район башкарма комитеты белгече Булат Мортазин бирде. Сертификат алу өчен төп шартларның берсе — фатирда яки шәхси йортта теркәлеп яшәүчеләрнең һәркайсына торак мәйданы 18 кв. метрдан артмаска тиеш. Арадан берәү: “Безнең торак мәйданы зур, әмма шартлар начар, бу очракта нишләргә?”—дигән сорау бирде. “Мондый очракта мәсьәләне торак комиссиясе хәл итә. Әгәр дә, чыннан да, комиссия торак шартларын яхшыртырга кирәклеге турында карар чыгара икән, ул вакытта фатир алу өчен сертификат бирелә”,— дип аңлатты Булат Мортазин.
Радиация һәлакәте нәтиҗәләрен бетерүдә катнашканнар истәлегенә районда һәйкәл яки мемориал такта куелса, мәңге рәхмәтле булыр идек, дигән теләкләрен белдерде чернобыльчеләр.
Очрашу чәй өстәле янында дәвам итте. Мәрхүм Әмир Насыйровның әнисе Гайшә апа әрвахлар рухы шат булсын һәм исәннәр иминлеге өчен догалар багышлады.
Румия НАДРШИНА