Аңлап үссеннәр

Аңлап үссеннәр
Наркомания. Ничә яшьтән моның начар әйбер икәнен төшендерергә соң? Аптырарсыз, әгәр дә мин 5, 6, 7 һәм 8 яшьтән, дисәм. Бала наркотиклар турында иң башта үз әти–әнисеннән ишетеп белүе мөһим.
Кечкенә бала белән бу темага ничек сөйләшергә соң? Иң башта баладан наркотиклар турында берәр нәрсә белү–белмәве турында сорарга кирәк. Әгәр дә бу турыда ишеткәне бар икән, кайда һәм кайчан ишетүен белү зарури. Баланың наркотиклар турында телевизордан күреп һәм ишетеп белүе бик ихтимал. Бу тема турында бала белән аңлаешлы һәм бик гади итеп сөйләшү сорала. Наркотикларның бик начар әйбер икә-нен, бик кыйммәт йөрүен, “әшәке абыйларның” аларны сатып күп акча эшләүләре хакында балага төшендергәч, алга таба аңлашуны уен рәвешендә алып барырга була. Аннан соң баладан болай дип сорарга мөмкин: “Ничек уйлыйсың, ни өчен башта наркотикларны бушлай каптырып караталар?” Җавап белән ашыкмагыз, бала уйлансын, фантазиягә бирелсен. Чыннан да, нишләп? Наркотиклар бик кыйммәт йөри, ләбаса. Бүген бер наркоманның көне 50—250 долларга төшә. Ә 7–8 яшьлек балага бу коточкыч зур сумма. Беренче тапкыр наркотикларның бушка бирелүе турындагы фикерегезне тагын бер кат дәлилләп күрсәтегез. Әгәр дә сез баланы моңа ышандыра аласыз икән, сезнең бу беренче уңышыгыз булыр. Алга таба наркотикны беренче тапкыр татып караган кешегә рәхәт булуын, әмма аның һаман–һаман наркотикны татып карарга омтылуын, ә моның бик кыйммәткә төшүен, соңыннан аңа бик авыр булуын төшендерегез.
Статистика буенча һәр наркоман бер елга 5–17 кешене наркоманиягә тарта икән. Бу мәгълүматны да баланы куркытмыйча бик сак кына аңлатыгыз. Наркотик тәкъдим итсәләр, нишләр идең, дигән сорауга балага уйланырга ирек бир.
Әгәр дә алда әйтеп үткән ысуллар нигезендә бала белән эшлисез икән, балага бу уңай тәэсир итми калмый. Балага наркотик тәкъдим иткән очракта аннан баш тарта белергә өйрәтү бик әһәмиятле. Ә бит тормышта төрле очраклар булырга мөмкин. Балалар кайчакта иптәшләре хакына яисә куркак булып күренергә теләмичә, яки хөрмәт казанырга теләп, теләмәсә дә наркотик татып карарга мөмкин. Мондый очракта наркотиктан ничек баш тартып була? Моңа шулай ук баланы алдан әзерләп кую мөһим. Мәсәлән, җаваплар мондыйрак булырга мөмкин:
— Әти–әни бүген өйдә, минем аларга мондый хәлдә күренәсем килми.
— Минем кичен спорт секциясенә барасы бар.
Гомумән, наркотиклар темасына сөйләшү өчен баланың үсеп җитүе кирәкми.
Алсу КУЗНЕЦОВА,
район балалар табибы