Җиңүне алар да яулады

Җиңүне алар да яулады
Исеме районыбызда гына түгел, республикада да яхшы билгеле хезмәт ветераны, мөхтәрәм якташыбыз Наил Закир улы Сабиров 28 октябрьдә Казанда совет халкының Бөек Ватан сугышында Җиңүенә 70 ел тулуга багышланган тантаналарны әзерләү һәм үткәрү буенча оештыру комитеты утырышында катнашты һәм чыгыш ясады. Шушы уңайдан без аңа берничә сорау белән мөрәҗәгать иттек.
— Наил абый, Сез сугыш чоры һәм аннан соңгы елларны үзегез күргән, авырлыкларны кичергән кеше. Республика Президенты җитәкчелегендә үткән шундый мөһим чарада катнашуыгыз да очраклы түгелдер. Без ишетеп, укып кына белгән шул еллар хатирәләрен яңартып алыйк әле.
— Сугыш башланганда миңа 9 яшь иде. Әти 1937 елда колхоз рәисе, аннан соң хуҗалык мөдире булып эшләде. Ул безне ат белән Әтнә Сабантуена алып барасы иде. Шулай куанып көтеп йөргәндә: “Барып булмый, сугыш башланган!” — диде. Әти 1896 елгы булганга, аны ярты ел алмый тордылар. Аннан соң алдылар, 1943 елда контузия алып кайтты, ярты елдан тагын алдылар. 1944 ел ахырында яраланып кайтты, бик озак азаплады, бер ел хастаханәдә ятарга туры килде.
Авыл кешеләре бик авырлык кичереп яшәде ул елларда, бик авыр хәлдәге гаиләләр бар иде. Җитмәсә, фронттан көн саен диярлек кайгы хәбәрләре килеп тора. Шулай да, ул елларда рухи күтәренкелек, иртәге көнгә өмет дигән нәрсә көчле иде. Ач–ялангач булса булды авыл халкы, әмма дошманны җиңү өчен барын да эшләде, чәчүен дә чәчте, урак белән иген урды, урманын да кисте, окоп казырга да барды.
Минем әни сарык, бозаулар карый иде. Мин унбер яшьтән көтү көттем. Бервакыт “Уф–алла”ны алып, тау кырыена печән чабарга бардым. Ничек кенә авыр булмасын, әни сыерны бетермәде, сыер асрый алмаганнарга бик кыен булды. Шулай печән чабып ятам, берзаман колхоз рәисе Шәфыйк абый килде. Нәрсә әйтер икән дип сагаеп торам.
— Энем, син печәнне әйбәт чабасың икән, әйдә, иртәгә колхоз басуына чык! — диде.
Ул вакытта басуда арыш, карабодай игәләр иде, шуларны чаптык. Ат кузгалагы, чыпчык кузгалагы, башак уып ашый идек. Үгез җигеп эшләргә дә туры килде. Берничә егет бергә чыгып китәбез, үзең генә үгезне тыңлатам димә, ул теләгән җиренә бора да алып кереп китә.
Әни уракны бик оста ура иде, килендәше белән икесен гел үрнәк итеп куйдылар. 1943 елдамы, 44тәме — Казанда алдынгылар слеты үткәрделәр. Әни шуннан бүләккә ефәк күлмәк һәм калын, кара тышлы Тукай китабы алып кайтты. Китап авыл буйлап әйләнде. Ә күлмәкне, апай кияргә кызыкса да, сатарга туры килде, чөнки акча бик кирәк иде.
— Сез Казанда ясаган чыгышыгызда менә шул елларда фидакарьлек күрсәтеп эшләгән кешеләрнең кимсетелгән хәлдә яшәүләре турында да әйттегез.
— Әйе, ул чорда авыл халкы бушка диярлек эшләде, акчаны тотрыклы рәвештә 1965 елда гына түли башладылар. Мин үзем унынчы сыйныфны тәмамлагач укытучы булып эшли башладым. Беренче хезмәт хакы алгач ничек куануларым әле дә күз алдында! Йөз сумлык иде ул, кайтам–кайтам да, ике кул белән тотып якынайтып карыйм. Шулай бара торгач сөртенеп киттем дә, акча урталай өзелде. И, шул чакта борчылуларым. Апай авыл Советында секретарь булып эшли иде: “Юкка кайгырма, банкта алыштырып бирәләр аны”, — диде.
Менә шулай бик кадерле иде тормыш, халык булганга шөкер итә белә иде. Мин укытучы булып эшли башлаганнан соң мохтаҗлык күрмәдек. Әмма авыр тормышлы кешеләр күп иде. Мин алты ел да бер ай ВЛКСМ райкомының икенче, аннан соң беренче секретаре булдым. 1960 елның 10 февралендә колхоз рәисе итеп сайладылар. Миңа 27 яшь иде. Хезмәт хакы әле ул вакытта хезмәт көне белән түләнә, атлар белән чәчәбез. Әтнә районында “Ленин”, “Үрнәк”, “Игенче”, “Искра” колхозлары акча белән түләүгә күчте. Безнең колхозның хәле авыррак иде, мин дә акчага күчүне максат итеп куйдым, озакламый бер хезмәт көненә 50 тиен түли башладык.
Ул чордагылар бигрәк тә аз хезмәт хакы алды. Өстәвенә, төрле салымнар түләргә, заемга язылырга кирәк иде. Кешенең ашарына бер тиен акчасы юк, ә аны мәҗбүриләп заемга яздыралар. Менә шулар бүген айга 4,5–5 мең сум пенсия ала. Минем 1937 елгы сеңлем яшьтән куян, сарык карады, гомере буе намус белән хезмәт итте, аның да пенсиясе 5 мең сум гына.
Мин ул елларда кешеләрнең ничек хезмәт куйганнарын яхшы беләм. Менә шулар бүген дәүләткә рәнҗеп яши, янында кешесе булганнары түзәр дә инде, ялгызларга бик кыен бит!
Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 65 еллыгы уңаеннан ил җитәкчелеге сугыш ветераннары һәм аларның тол калган хатыннарын бушлай фатирлар белән тәэмин итү мөмкинлеге тапты. Безнең районда бу игелекле эш аеруча күңел биреп башкарылды, ветераннар моның өчен бик рәхмәтле. Әмма мин Россия Федерациясе Хөкүмәте Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан тыл ветераннарының да матди хәлен яхшырту мөмкинлекләрен табар дип өметләнәм. Әлеге зур җыелышта да шулар турында әйттем. Безнең Дәүләт Думасындагы депутатларыбызны да закон инициативасы белән чыгарга чакырдым. Президентыбыз да бу мөһим мәсьәләдән читтә калмас, дип уйлыйм.
Ильяс ФӘТТАХОВ