Гаҗәеп язмышлы кеше

Гаҗәеп язмышлы кеше
Татарстан Республикасы Конституциясе авторларының берсе Әзәл Кәримовны язмыш сукмаклары кайчандыр Арча якларына да алып килгән булган.
Ул 1923 елда Оренбург өлкәсендә туган. 1938 елда Мәскәү махсус артиллерия мәктәбендә, 1941 елда артиллерия училищесында укый. Курсант буларак Мәскәүне дошманнардан саклауда катнаша.
— Миңа Мәскәүдә башкала өчен иң кыен вакытта булырга туры килде, — дип искә ала ул. — Шәһәр баштарак нәрсә кичерәсен аңлап бетерми кебек иде. Без, курсантлар да, артык дулкынланмадык. Укыйбыз да укыйбыз, шәһәр читенә тактик өйрәнүләргә йөрибез. Фриц самолетларының чираттагы һөҗүме вакытында мин түбәдә идем. Бомба әле генә ракеталар төялгән “БМ–13”ләр китеп барган мәйданга төште. Ә китәргә өлгермәгән булсалар?
Аларга “сугыш һәм парад өчен” Мәскәүдә калдырулары турында әйтәләр. Берсе дә моның нәрсә икәнлеген аңламый. 1941 елның 7 ноябрендә, иртүк торгызып, Кызыл Мәйданга алып китәләр. Җәяү баралар. Алар училищесы парадны ачып җибәрә. 8 ноябрьдә Горький шәһәренә озаталар, аннан соң Чиләбе өлкәсенең Миасс шәһәрендә укуны дәвам итәләр.
Әзәл Миргалим улы училищены тәмамлагач, Арчага гвардия миномет частьларын оештыру штабы карамагына җибәрелә.
“Казан арты” тарих–этнография музее хезмәткәрләре Казанда яшәүче ветеран белән очрашып кайтты. Ул Күпербаш, Казиле авылларында булуын хәтерли. “Күпербаштан Арчага җәяү менеп тавык ите сатып алдык (тәмлерәк ризык ашыйсы килеп китте), хуҗабикә безгә шуны пешереп бирде”, — дип сөйләде.
Күпербаштан ерак түгел олы юл буендагы авылдан (Түбән Мәтәскә булырга тиеш) термос белән ашарга алып кайта торган булганнар.
Арчадан аларны Карелия фронтына озаталар. Взвод командиры, гвардия минометлары (БМ–13–“Катюша”) дивизионының разведка начальнигы була. 1943 елда Мурманск өчен сугышларда каты яралана. 1944 елның июлендә инвалидлык буенча армия сафларыннан азат ителә. Казан юридик институтын, аннан соң аспирантураны тәмамлагач, шунда укытырга калдырыла.
1952 елдан 1990 елга кадәр Казан дәүләт университетында укытучы, кафедра мөдире вазыйфаларын башкаручы, декан урынбасары, юридик фәннәр кандидаты.
“Республика тарихында тирән эз калдырган кеше”, — дип яза аның турында Татарстан Республикасының беренче Президенты М.Шәймиев.
Ильяс ФӘТТАХОВ