Уңыш турында бүген уйла

Уңыш турында бүген уйла
Соңгы елларда шәхси хуҗалыкларның күбесе бәрәңгедән мул уңыш ала алмый. Икенче икмәккә элегрәк төрле авырулар, корткычлар зыян салса, тикшеренүләрдән күренгәнчә, хәзер күпчелек бакчалар тагын да хәтәррәк авыру — нематода чире белән зарарланган. Аның белән ничек көрәшү турында язып чыккан идек инде. Бу чиргә фитофтороз, ризоктониоз, парша, альтернариоз кебек авыруларны да өстәсәк, бәрәңге үстерүнең никадәр көч таләп итүен күзаллап була. Ләкин, төшенкелеккә бирелеп, кул селтәргә ярамый. Һәр казаның үз дәвасы бар.
Узган сезонда коры, эссе һава — альтернариоз, су сипкән участокларга “черная ножка” (бәрәңге сабаклары тамырдан өзелеп, тартылып чыга, яфраклары куырылып тора) авырулары зыян китерде. Шулай ук каты корт (проволочник) та күп бакчаларны басты. “Алда кыш торса да, белү зарар булмас, бу авырулар белән ничек көрәшергә, нинди чаралар куллану кулай?”— дип “Россельхознадзор”ның дәүләт инспекторлары Рифкать Галимуллин, Мөдәррис Фәттахов фикерләре белән кызыксындык.
Р.ГАЛИМУЛЛИН:
—Беренче чиратта бәрәңгене иртә язда ук һава температурасы 0 градустан югары булганда, якты урында яровойлаштырырга кирәк,—диде ул. —Утыртыр алдыннан бәрәңгене шәхси хуҗалыкларда “Престиж” химик препараты белән эшкәртергә мөмкин, яхшы нәтиҗә биргәнлектән аны куллану кулай. Без соңгы елларда бакчаларда химикатлар белән күп эшлибез. Ләкин бөтен кеше дә эшкәртү тәртибен белми. Агу — дару түгел, үз сәламәтлегебезне сакларга кирәк. Химикатлар белән эшләгәндә махсус киемнәр, респиратор турында онытмыйк. Күпләр колорадо коңгызына каршы агу сиптергәч корткычлар коелып калмаса, бу начар химикат икән, дияргә ашыга һәм дозаны 2–3 тапкыр арттырып эшкәртә. Әмма болай эшләргә һич тә ярамый. Химикат таралып бетмичә безнең организмга ризык белән кереп күп зыян салырга мөмкин. Соңгы елларда куркыныч авыруларны арттыруга без үзебездән зур өлеш кертәбез. Хәзер базарларда, кибетләрдә күп төрле химикатлар сатыла. Аларны алганда иң элек шәхси хуҗалыкларга яраклыгына игътибар итәргә кирәк. Үзеңә зыян салмыйча, бәрәңге үсү чорында 100 квадрат метрга куллану исәбеннән 100 грамм бакыр сульфаты белән 100 грамм известьны 10 литр суда эретеп сибү авыруларга каршы яхшы нәтиҗә бирә.
М.ФӘТТАХОВ:
— Шыртлавык (корткыч коңгыз) личинкасы каты корт күбрәк кызыл балчыклы дымлы туфракта үрчи. Алар сарут, актамыр чүп үләне каплаган әче туфракны бигрәк тә ярата. Бакча уңышына гаять зур зыян ките-рүче бу “җир асты пиратлары” белән даими көрәшеп торырга кирәк. Суыклар башланыр алдыннан бакчаны сукалау аларны күпләп юк итә. Әче туфракны известь белән эшкәртү таләп ителә, агач көленең дә файдасы бар. Язын бәрәңге утыртыр алдыннан туфракка 5–15 см. ти-рәнлектә кисек бәрәңге, кишер, чөгендер, теләсә нинди түп (жмых) кебек алдавычлар күмеп кую да нәтиҗәле. Аларны кармак җебе белән бәйләп, икенче башына таякчыклар беркетәсең, өч–дүрт көннән тартып аласың һәм алдавычка кайнар су сибеп кортларны юкка чыгарасың. Каты урыннарын кисеп, алдавычны яңадан да файдаланып була. Бәрәңге рәтләре арасына кукуруз, тары, бодай, арпа, салат чәчәргә дә киңәш ителә. Үсентеләр тамырына әлеге корт җыелгач, личинкаларны балчыгы белән казып алып юкка чыгарырга мөмкин. Шыртлавык яңа чабып ташланган чүп үлән, салам, печән өеме астына җыелып күкәй салучан. Тәҗрибәле бакчачылар түтәл-ләргә махсус шундый өемнәр ясап, бөҗәкләрне юкка чыгара. Каты корт борчак, фасоль үскән кишәрлекләрне дә әйләнеп узучан. Көрәшне химия җилкәсенә салырга уйласагыз, “Басудин” препараты нәтиҗәле. Аммиак селитрасы, аммоний сульфаты (20–30 г/м2) ашламаларын да кулланырга кирәк. Корткычларга каршы көрәшне күршеләрегез белән бергәләшеп алып барсагыз, каты корттан берничә ел дәвамында котылырга мөмкин.
Бәрәңгенең зыян күрмәгәнен, яхшы сортлысын утыртырга омтылырга кирәк.