Салым ни өчен кирәк

Салым ни өчен кирәк
5нче районара салым инспекциясенең Арчадагы бүлекчәсе өлкән дәүләт салым инспекторы Лилия Рамазанова Арчаның 2нче мәктәбендә югары сыйныф укучылары белән дәрес үткәрде.
Укытучылар балага мәктәп эскәмиясеннән үк тормыш кануннарын, җәмгыятьнең ничек алга баруын төшендерергә тырыша. Ә менә җәмгыятьнең үсеш нечкәлекләрен махсус оешмалардан белгечләр килеп аңлатса, билгеле, укучыларга кызыграк була һәм алар аны гомере буе истә калдырырга мөмкин. Өлкән инспектор Лилия ханым аңлашуны үзара әңгәмә рәвешендә алып барды. Сөйләшүне, ни өчен салымнар кирәк, дигән сораудан башлады. Әңгәмә өчен кызыклы сорау. Үземдә дә, балалар салымнар турында беләләрме икән, дигән кызыксыну туды. Залдан:
— Бюджетны тулыландыру өчен!
— Пособие һәм субсидияләр түләү өчен, —дигән җаваплар ишетелде.
Укучылар дәшмәсә яки дөреслеккә туры килмәгән ялгыш җаваплар бирсә, күңелсезрәк булыр иде... Ә бүген залда үз фикерләре булган яшьләр утыруына инандым.
— Җыелган салымнардан укытучыларга, табибларга хезмәт хакы түләнә, шул акчага армия, полиция, янгынчылар яши, — дип аңлатты салым инспекторы. — Гомумән, илнең чәчәк атуы бюджетның бай булуыннан тора. Күбрәк салым җыелган саен, ә аны, һичшиксез, вакытында түләргә кирәк, бюджет та нык була.
Жир, милек, транспорт, керем салымнарын түләү турында сүз чыккач, яшьләр арасында: “Салымнарны бетерергә!” — дигән фикер дә яңгырады. Битарафларга караганда һәрнәрсәгә үз карашы булган кыюлар белән тормыш бара. Иң мөһиме — яшь кешедә фикер булуы. Әмма ничек итеп салымнарсыз яшәп була, бюджетны нәрсә хисабына тулыландырырга — бу турыда баш ватарга кирәк.
— Мәктәпне тәмамлагач, коммерция нигезендә югары уку йортына укырга керсәгез, түләгән акчагызның 13 проценты әти–әниләрегезгә кире кайтарыла, — дигән күңелле хәбәр дә җиткерде салым инспекторы. — Фатир сатып алган очракта да фатир бәясенең 13 проценты кире кайтарыла.
Лилия Рамазанова салым тарихы белән дә таныштырды. Электән тормыш салымнар белән барган дип, җәмгыятьнең яшәү асылын аңлатырга тырышты ул. Хәтта элек сакал үстергән өчен дә салым түләгәннәр.
Салым түләүдән кемнәр азат ителә, дигән сорау да зур кызыксыну уятты укучыларда. Бигрәк тә транспорт салымнары буенча сораулар булды.
— I һәм II төркемдәге инвалидлар 100 ат көченә ка-дәрле двигатель белән эшли торган автомобильләренә салым түләми, —дип аңлатты Лилия ханым. — Бөек Ватан сугышында катнашучылар, радиациягә тарыганнар (Чернобыль һ.б.), олы исемнәр, бүләкләр алучылар (Советлар Союзы Геройлары һ.б.) шулай ук транспортка салым түләүдән азат.
Салымнар турында бик озак сөйләшеп булыр иде, әмма күп мәгълүмат белән фикерләр генә чуалып бетәчәк. Бу сөйләшүдән укучылар шуны яхшы төшенде: дәүләтнең акча керә торган төп чыганагы — салымнар һәм аны вакытында түләргә кирәк. Кызыксынучылар www.r16.nalog.ru сайтына кереп, үзенә мәгълүмат ала ала.
Румия НАДРШИНА