Саннар артында ниләр бар?

Саннар артында ниләр бар?
Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек министрлыгы 2013 ел нәтиҗәләре буенча районнарның рейтингын төзеде. Арча районы 17нче урында. Сөт җитештерү буенча алтынчы урында торабыз. Калган күрсәткечләр шактый түбәндә, хезмәт хакы буенча — 27, кредитлар буенча 34нче урында.
— Үзебезнең район буенча да шундый рейтинг төзедек, — ди авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек идарәсе җитәкчесе Айдар Габбасов. — Әле ел тәмамланмаса да, бу күрсәткечләр буенча кемнең ничек эшләвен күрергә була инде.
Гомуми нәтиҗәләр буенча “Курса МТСы” (җитәкчесе Рәүф Гыйлаҗетдинов) беренче урында. Бу гаҗәп тә түгел. Чөнки иң авыр елларда да инвесторларга баш имәгән хуҗалык бүген дә беркемгә дә бәйле түгел. Биредә эшләгән кадәрен генә тоталар. Кредит бурычы 20 млн. 481 мең сум, ул аны биш ай ярым эчендә түли ала. Әкренләп техника паркын, терлек торакларын яңарталар.
Әмма хуҗалыкның нәтиҗәлерәк эшләү мөмкинлекләре дә бар, сөрүлек җирләренең бер гектарына акча кереме 8,6 мең сум гына (алтынчы урын), хезмәткә түләү буенча да җиденче урынны гына алып торалар.
— Соңгы елларда “Кырлай” (Илшат Шакирҗанов), “Игенче” (Илнар Гайнетдинов), “Ак Барс” агрокомплексы” (Шәйдулла Сәлахов), “Ватан” (Мансур Әхмәтов) шир-кәтләрендә дә җитештерү күрсәткечләре үсеш ягында, — ди Айдар Габбасов. — Ә менә “Нива” (Айдар Вальщиков), “АгроМол Плюс” (Флера Сөләйманова), “Шиһабеддинов” (Мөнир Шиһабеддинов), Сафиуллин (Айрат Сафиуллин) ширкәтләрендә алга китеш сизелми.
Районның республикада тоткан урынына кредит бурычлары зур булуы йогынты ясый. Хуҗалыкларның бүгенгесе көнгә кредит бурычы — 3 млрд. 272 млн. 730 мең сум. Шуны гына түләп бетерү (хезмәт хакы түләми, берни сатып алмыйча) өчен өч елдан артык вакыт кирәк. Шул бурычның 1 млрд. сумнан артыгы “Ак Барс” агрокомплексы”на туры килә. Бу ширкәткә бурычларын түләп бетерү өчен — 8, “Арча” ширкәтенә 6 елдан артык вакыт кирәк.
Бурычлы булу әле ул беттек дигән сүз түгел. Аны түләү өчен тырышыбрак эшләргә кирәк булачак. Эшнең нәтиҗәсен күрсәтә торган төп күрсәткеч — сөрүлек җирләренең бер гектарына туры килә торган акча кереме. “Кырлай” ширкәтендә ул — 18 мең сум. “Ак Барс” агрокомплексы”нда — 11,8, “Игенче”дә — 11,2, “Ватан”да 10,3 мең сум туры килә. “Нива”да — 4,4, “АгроМол Плюс” ширкәтендә 5,1 мең сум гына.
Акчаны һәркемнең эшләгәненә тиешле күләмдә аласы килә. Әле шушы көннәрдә генә “Кырлай” ширкәтенең Иске Кырлай фермасында булырга туры килде. Сыер савучыларның йөзләрендә елмаю, ноя-брьдән хезмәт хакларыбыз 3–4 мең сумга артты, диләр. Иң чиста сыерлар да шушы фермада, суны җылытып, азыкны витаминнарга баетып бирәләр. Кыскасы, кешеләр күңел биреп эшли.
Рейтингта иң ахыргы урынны алган “Арча” ширкәтендә (Илшат Әшрәфҗанов) уртача хезмәт хакы 10621 сум булып күренеп тора. Моның кадәр акча алсалар, терлекечеләр зар елап, төрле оешмаларга шалтыратмаслар иде. Соңгы елларда фермаларда эшләргә кеше таба алмауның төп сәбәбе шул бит инде. Матур саннарны язып куеп була, әмма моннан ни файда?
2011 елда район авыл хуҗалыгында 3781 кеше эшләгән. Былтыр ул 3332гә, быел 3066га калган. Уйланырга мәҗбүр итә торган саннар бу.
Ильяс ФӘТТАХОВ