Гомер йомгагында — бер гасыр

Гомер йомгагында — бер гасыр
Орнашбаш авылында гомер кичерүче Хәдичә Хәкимовага бүген 100 яшь тулды. Кешелек дөньясының төрле еллардагы үзгәрешләренә шаһит булган әбинең яшәеше белән танышып кайтырга дип беркөн юлга кузгалдык.
Сәламәтлеге ничек, зиһене таркау түгелме икән һ.б. кебек уйларым әбине күрүгә таралды. Безне (сөбханалла, күз тимәсен) йөзеннән нур сибүче Хәдичә әби аягүрә басып каршы алды. Кызы Мөнирә апа белән икесе яшиләр икән. Улы белән килене тәрбиясендә яшәгән ана, 8 ел элек улын вакытсыз җир куенына иңдергән, кызына иптәш булырмын дип авылның түбән очыннан югары очына менгән.
Әби белән сөйләшә–сөйләшә бер гасырлык гомер йомгагын сүтәргә керештек. Зиһене дә “менә!” дигән икән, хәтер сандыгын ача–ача балачактан алып бүгенгә кадәр узган гомерен бәян итә, хәтта вакыйгаларны еллары белән әйтеп сөйләшә.
Хәдичәгә кадәр гаиләдә 5 бала дөньяга килә. Ләкин һәрберсе кыска гомерле була. Шуннан әнисе, 6нчысы тугач, гомерен озайтуга өметләнеп, кыз үскән саен аның буендагы сөлгене сәдака итеп бирә. Аллаһы Тәгалә аңа шул туганнары өчен дә гомер биргән, күрәсең.
15 яшендә Хәдичәнең әнисе үпкә авыруы белән үлеп китә. Түгәрәк дөньяның яртысы кителсә дә, тормыш дәвам итә: кечкенә энесе белән яшүсмер кызга әтиләре үги әни алып кайта. Сабый чактан кул арасына кереп үскән кыз сагышларын хезмәт белән баса, яшүсмер чагында ук печән чабу узышларында аңа тиңнәр булмый. Уңган, чибәр кыз, әлбәттә, егет-ләрнең дә күз уңында була. Әле 18е тулыр–тулмас ук Хәдичә авылның булган егете Габделбарый белән кавыша.
Сөйгәнен фронтка өч баласын кочып озатып кала ул. Ә язмыш дигәнең аның өчен һәрвакыт уңы белән борыла: яу кырында нык яраланган Габделбарый абый газизләре янына исән генә кайтып, озак еллар пар канатлар булып гомер кичерәләр. Тагын 8 балага гомер биреп, аларны аякка бастырыша әле ире. Балаларның икесе сабый вакытта вафат була, ә тугызы сау–сәламәт булып үсеп, әти–әниләрен оныклар белән куандыра. Бүген әбинең нәсел чылбырын дәвам итүчеләр 100гә җыела. Төпчек сабыен Хәдичә апа 46 яшендә дөньяга китерә. Ә 18 яшендә тапкан кызы Фатыймага инде 82 яшь, ул кызы һәм кияве тәрбиясендә яши.
Үткәне кырыс елларга туры килгән әбигә балаларын да кырыс хезмәт тәрбиясе белән үстерергә туры килә. “Субаш Атыда интернатта торып укыганда әни үлчәп биреп җибәргән җепне җиткереп, атнага бер пар оекбаш бәйләп алып кайту безнең бурыч булса, 5,6нчы сыйныфларда укыганда үзебезгә күлмәк тегеп кия идек”, — ди кызы Венера. Әнә шул тәрбия җимешләре Хәдичә әбинең балаларына, кайда гына эшләсәләр дә, уңышларга ирешергә ярдәм итә. Хәдичә апа үзе дә, бер күзе күрмәүгә карамастан, гомере буе бәйли, тегә. Ә күзе 37 яшендә авыртып күрми башлый, аннан ак төшә. Ул елларда җитәрлек тәрбия дә булмагандыр инде. Хәдичә апа калган гомерен якты дөньяны бер күзе белән генә күреп яши. Бүгенге көндә дә ул күзлекне сирәк очракларда гына кия, күзлексез укый, телевизор карый (шуның аша дөнья хәлләреннән хәбәрдар). Яшьлеге кадимчә укыган елларга туры килгәнгә, Коръән сүрәләрен иркен укый. “Хәрефләре эре, укырга җайлы”,— ди.Үз вакытында кириллицаны өйрәнеп, газеталарга да күз төшергәләргә ярата. Шушы яшенә кадәр хәрәкәттә — бәрәкәт, дип яшәгән әбинең, шөкер, бүген дә кыштыр–мыштыр йөреп торган көне. Һава торышы, аяк аслары әйбәт булганда ишегалдын да урап керә икән. Салкын тиеп авыртуларны санамаганда, үзенең дару эчкән чакларын да хәтерләми ул.
Аллаһы Тәгалә аны озын гомер белән бүләкләсә, ул кешеләргә үрнәк күрсәтерлек гамәлләр кылып яшәгән. Шуның әҗере — гомер көзендә ул балаларының рәхмәтен тоеп, кадер–хөрмәттә гомер кичерә. Заяга узмаган гомернең татлы җимешләре хәзер аеруча татлы икән...
Розалия ЗИННӘТОВА