Үзебезнең Кулибин

Үзебезнең Кулибин
Иван Кулибин 1735 елда Түбән Новгород уездының Подновье авылында вак сәүдәгәр гаиләсендә туа. Яшүсмер чагында слесарь, токарь, сәгатьче һөнәрләренә өйрәнә.
1764–1767 елларда ул уникаль кесә сәгате ясый. Аның корпусында, сәгать механизмыннан тыш, суга торган җайланма, берничә көй уйный торган музыка аппараты һәм хәрәкәт итә торган фигуралар белән театр–автомат урнаштырылган була. Бу сәгать Эрмитаж музеенда саклана икән.
Әлеге искитмәле кеше аннан соң да гаҗәеп механизмнар, машина һәм аппаратуралар ясый. Ул уйлап тапкан, замандашлары күреп шаккаткан әйберләрне әлеге чорда файдалану мөмкинлекләре дә булмый.
Соңрак гадәти әйбер ясаучылар турында “ул Кулибиннар нәселеннән” дип әйтү гадәткә керә, бу үзе үк зур бәя инде. Андыйлар бүгенге көндә дә бар.
Узган ел Арчада үткә-релгән “Бәрәңге бәй-рәме”ндә Данис Хәсәновны очраттым. Ул безнең редакциядә шофер булып эшләгән иде. Яшь кенә кешенең техниканы шулкадәр яхшы белүенә соклана идек. Безнең “Ковровец”, “Восход” мотоциклларын да төзек тотты ул, көйсезләнү сәбәпләрен бик тиз ачыклап, көн дәвамында көйләп тә куя иде.
— Без бәрәңгенең карасын үстерәбез, — диде Данис. — Менә утыз еллап бар инде, уңышы да, сакланышы да әйбәт, үзе тәмле дә.
— Ниләр белән шөгыльләнәсең? — дим.
— Данисның вакыты бик тыгыз, трактор ясый, — дип сүзгә кушылды хатыны Наҗия.
— Трактор әзер, бер карап кит, — диде бу.
Йорт–җир, капка–койма, гараж — бар да тәртиптә аларның. Башкача була да алмый инде, һәр эшне тәмен белеп башкара торган кеше ул.
— Менә трактор шушы була инде, — диде ул, гараж ишеген ачып. Тракторларның төрлесен, осталар үзләре ясаганнарын шактый күргән бар. Әмма мондые бер генәдер, “иномарка” диярсең! Курчак кебек, дисәң дә ялгыш булмас. Данис ул арада кнопкага басып кабызып та җибәрде. Гадәттә, трактор тавышына бер–береңне ишетмисең дә бит. Ә бу шулкадәр көйле эшли, азрак читкәрәк китсәң, аның тавышы ишетелми дә. Бер генә аккан–тамган җире юк, хәтта деталь–мазарлары да күренми, бар да капланган, яшерелгән. Кабинасын мич җылыта, бар утлары яна, сигналы эшли. Алда бульдозер калагы да бар әле.
— Ярты ел чамасы җыйдым, — ди Данис Хәсәнов. — Рамы, күпере, коробкасы, раздаткасы — “УАЗ–469” машинасыныкы, калганнарын барын да үзем әзерләдем. Капка төбенә чыгарып куйгач та туктап озаклап карап торалар. Каян сатып алдың, дип кызыксыналар. “Үзем ясадым, менә тракторчысы кирәк әле”, — дим.
Гараж түрендә өр–яңа машина тора.
— 1971 елгы “ГАЗ–69” машинасы ул, — ди Данис. — Заманнан калыштырмыйча яңартып торам мин аны. Узган ел бар әйберен карап чыктым. Әйбәт машина, тугрылыклы хезмәт итә ул.
Данис Хәсәнов хезмәт юлын слесарь булып башлаган кеше.
Ильяс ФӘТТАХОВ