Клара апа әтисе каберенә зиярәт кылды

Клара апа әтисе каберенә зиярәт кылды
Март ахырында Яңа Иябашта яшәүче Клара һәм Рәшит Сибәгатуллиннар Смоленск өлкәсенә, Клара апаның әтисе Низам Галәветдиновның җәсәде җирләнгән туганнар каберлегенә зиярәт кылып кайтты.
1942 елның сентябре. Илдә дәһшәтле сугыш бара.
Яңа Иябаштан Низам Галәветдиновның фронтка китүенә дә ярты елдан артты. Сентябрьнең авылга гына хас матурлык бөркеп торучы әнә шул бер көнендә дүртенче баласы — кызы Клара дөньяга килүнең куанычлы мизгелләрен гаиләсе янәшәсендә уртаклаша алмый шул ул.
43нең кышында әтисенең яу кырында һәлак булуы турында кара кәгазь китергән кайгы җиле бишектә яткан Клараны да читләп үтмәде, көн–төн яшь түккән әнисенең тынычсызлануына сабыйның да күңеле үрсәләнде. Ниндидер шом барлыгын сизде бугай. Үсә төшкән саен бик күп тапкыр әнисе күз яшьләренең шаһиты булачагын белми иде шул әле ул... Бүген дә балачагына бәйле хатирәләрне искә төшергәндә күңел касәсе мөлдерәп тула Клара Сибәгатуллинаның.
— Бала вакытта әни безне тезеп утыртыр да, әтинең хатларын кычкырып укыр иде. Ул чакта мин бала, берни аңламыйм. Иптәш кызларым “Әти”, — дип дәшкәч, безнең дә әйтәсе килә. “Әни, алар әйтә бит, без дә әйтик әле”, — дип ярасына тоз салуыбызны аңламаганбыз. Безгә, әтисез балаларга, кадер–сан булмады, бригадирмы, башкалармы, көче җиткәне тотып кыйный иде. Авыр тормыш әтисез балалар, тол хатыннар җилкәсенә төште. Бик газапланып үстек. Балачакта ашаган кычыткан, алабута витамин булып организмны яшәткәндер инде. Кар бетүгә күкебаш җыярга чыгып китәбез (әле аякка чабата булса, бик әйбәт). Кар астыннан чыккан черек бәрәңге алып кайта алсак, бәйрәм сыман була, чөнки басуны таптыйсыз, дип аны җыярга да кертмиләр. Әни шуны киптереп уып умач пешерә. Умачны, шуып төшеп китмәсен дип авызны каплап кына ашыйбыз... Бик күп сугыш чоры балаларының язмышындагы әнә шул күренешләр Клара апаныкына охшаш.
Клара ханым 5 яшеннән кеше баласын карап үсә. Бер сынык ипи ашау өчен. Ипи сыныгын өйгә алып кайткач, әниләре аны бишкә бүлә. Бишкә бүлмәгәндер, мөгаен, үз өлешен дә балаларына биргәндер. Юкса, үзенә яшьли ашказаны чире тиеп, тора–бара ул яман чиргә әйләнеп, 60 яше тулар–тулмас дөньядан китмәс иде.
Адәм баласы дөньяга килгәч, авыр тормышка да, әтисезлеккә дә яраклаша, үсә, балигъ була. Клара апа да беркөнне гүзәл туташка әйләнеп, Иске Өҗем егете Рәшитне үзенә гашыйк итә. 1965 елда өйләнешеп, Казахстанга бәхет эзләп китә яшьләр. 32 ел шунда гомер итсәләр дә, яңадан Яңа Иябашка кайтып урнашалар. Бәхет туган якта икән бит! Бүген өч улларының тормышына сөенеп, 6 оныкларын сөеп, тормышның рәхәтлегенә шөкер кылып яшәп яткан көннәре.
Клара апаның әнисе белән өлкән апасы гомерләре буе Низам абыйның каберен табу турында хыялланып яшәгән. Аның кайда җирләнгәнлеге турындагы хәбәрне әниләре генә ишетергә өлгерми. Ничек шатланыр иде! Барлык туганнарының хыялын тормышка ашыру Клара апага тәти. Озын юлларны урап кайту газапларын үзләре генә белсә дә, әтисе җирләнгән Смоленск өлкәсенең Демидов районы Пржевальское авылындагы туганнар каберлегенә зиярәт кылу белән бәхетле ул. “Күңелгә авыр булды, әлбәттә, туган як, әнинең, апа белән абыйның кабер туфракларын салып, сыпырып куйгач һәм Рәшит ясин чыккач, ниндидер җиңеллек тойдым, — дип сөйли ул. — Бу авылда һәлак булганнарның табылдыкларын музейга урнаштырып барганнар һәм исемнәре тәгаенләнеп туганнар каберлегендәге мәрмәр плитәдә урын алган. Сугыш барган чакта дошманнар авылны яндырып киткән, тарихта ике генә йорт калуы мәгълүм. Авылда, хәтта урман тирәсендә дә, көрәк тыккан саен кеше сөягенә тап буласың, диләр Тик ул якларда әле һаман юклык, йортлар бик начар: түбәләр рубероид белән ябылган, газ кермәгән. Авылда гына түгел, районда да җимерекләр күп, тормышлары начар. Ә туганнар каберлекләре каралган, чиста. 9 майга зиярәт кылырга килүчеләр күп була икән”.
Низам абыйның рухына дога кылырга мөмкинлек биргәннәре, юл чыгымнарын күтәрүдә ярдәм иткәннәре, һәрдаим хәбәрләшеп торганнары өчен Сибәгатуллиннар Татарстан Республикасы хәрби комиссариатының Арча һәм Әтнә районнары буенча бүлегенә, иганәчеләргә чиксез рәхмәтле.
Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан Бөек Ватан сугышында һәлак булган якыннарының каберенә зиярәт кылу акциясе хәрби комиссар Алмаз Борһанов инициативасы һәм ярдәме белән оештырыла. Акциянең тәүге иганәчесе — “Водоканал–Сервис” ширкәте (җитәкчесе Тәлгать Миндубаев). “Тәүге карлыгач”ның гомере озын булыр әле, чөнки хәрби комиссариатта мондый сәфәрләрнең санын арттырырга исәплиләр.
Розалия ЗИННӘТОВА