Батырлар истәлеге мәңге яшәр

Батырлар истәлеге мәңге яшәр^
Мин Бөек Ватан сугышы тәмамланганнан соң дүрт ел үткәч туганмын. Без үскәндә аяксыз, кулсыз ирләр күп иде әле. Сугыш китергән башка яралар да әйтеп бетергесез иде.
Имгәнеп кайтучылар тән яралары сызланудан җәфа чиксә, газиз уллары, ирләре, әтиләре әйләнеп кайтмаган аналар, өй тулы бала–чага белән ялгыз калган хатын–кызларның күзләре яшьле иде. Аларның “Барына түзәрбез, яңадан сугышлар гына була күрмәсен!” дигән сүзләренең тирән мәгъ-нәсен яши торгач тулырак аңладык.
Үткәнен онытканның килә-чәге юк, диләр. Еллар уза, безгә үз гомерләре, сәла-мәтлекләре бәрабәренә җиңү яулап биргән ветераннар сафы сирәгәя бара. Узган елгы 9 май белән быелгысы арасында гына да сизелерлек кимеде алар. Исән булганнары да инде өйдән бик чыгып йөри алмый. Иске Кырлайда яшәүче сугыш ветераны Әнвәр абый Камалов, 8 майда авыл җирлегендә уздырылган бәйрәмдә катнашып, чәй өстәле артында матур гына сөйләшеп утырды, икенче көнне Арчага парадка барырга да ризалашкан иде. Тик кәефе китеп килә алмады. Ел саен машиналарга утыртып алып киләләр ветераннарны. Быел машиналар саны — 69. 1945 елның истәлекле 9 маеннан соң үткән ел саен бер машина. Машиналар саны арта, утны–суны кичкән ветераннар саны гына кими...
9 майда Арча халкы, кунаклар шәһәр үзәгендәге мәйданга җыела. Илебездә иң зур бәйрәм ул Җиңү көне! Тантаналы да, моңсу да бәйрәм. Нинди моңсу икәнлеген мәйдан читендә урын алган уку йортлары музейлары экспонатларына күз салуга тоясың. Арча педагогика көллияте укытучысы Ил-һам Низаметдинов дошман пулялары, снаряд кыйпылчыклары тишкәләп бетергән каскаларны күрсәтә. Көллият эзтабарлары белән Түбән Новгород өлкәсендәге “Үлем үзәне”нә җиде тапкыр барган алар. Казу эшләре вакытында сугышчыларның калдыкларын табып кемнеке булуын ачыкларга тырышканнар, аларны хөрмәтләп җирләүдә катнашканнар, сугыш кирәк–яракларын үзләре белән алып кайтканнар.
Районыбыздан бу сугышта 25 меңнән артык кеше катнашкан, шуларның 14 меңнән артыгы әйләнеп кайта алмаган. Фронтны икмәк, кием–салым белән тәэмин итеп торган, 30–40 градус салкында окоп казыган, урман кискән, бөтен авырлыкны үз җилкәләрендә күтәргән райондашларыбыз батырлыгы алдында да баш иябез. Алар арасында да булган югалтулар.
Үзәк мәйдандагы “Дан” мемориале, Советлар Союзы Геройлары аллеясе, тыл ветераннарына куелган һәйкәл безгә әнә шул чорда яшәгән, Ватан хакына хезмәт иткән кешеләр батырлыгын, фидакарьлеген һәрвакыт искә төшереп тора. Хәтер-ләрне яңартып мәңгелек ут яна. Гомумән, бу мәйданда илебез, халкыбыз тарихы, аның чагылышы.
Соңгы елларда Җиңү көне илдә, республикада, районыбызда аеруча оешкан төстә үтә. Бездә ветераннар һәрвакыт хөрмәттә. Алар бушлай фатирлар алды, алмаганнарының йортларын төзекләндерделәр. 8 майда авылларда тантаналар уздырылды, аларда ветераннар игътибар үзәгендә булды.
9 майда иртәдән күктә кояш балкыды, рәхимле җил исте, тирә–юньдә язның бу аена гына хас рәхәтлек, хозурлык. Урамнар тулы халык, бар да бәйрәмгә ашыга, бала–чага аеруча шат, өлкәнрәкләр бер–берсен бәйрәм белән котлый. Кешеләрне якынайта, берләштерә торган бәйрәм бу!
Үзәк мәйданда халык диңгезе. Әле болар парад карарга килүчеләр генә. Өйләрдә бер кеше дә калмагандыр кебек.
Бөтен җелекләргә үтәрлек Левитан тавышы яңгырый, бу юлы ул 1941–1945 еллардагы Бөек Ватан сугышының тәмамлануы һәм фашизмның җиңелүен игълан итә. 69 елдан соң да бу үзенчәлекле тавышны тыныч кына тыңларлык түгел!
Район Мәдәният йорты үзешчәннәре “Сугыштан кайту...” күренешен тетрәндерерлек итеп күз алдына китереп бастырды. “1945 ел язы” җыры яңгырый, дәртле биюләр... 1945 ел язында таныш һәм таныш булмаган кешеләр урамда бер–берсен кочаклаган, чәчәкләр бүләк иткән, җырлаган, биегән! Бу чын мәгънәсендә бөтенхалык бәйрәме булган! Һәрвакыт шулай булырга тиеш!
Арча районы Бөек Ватан сугышы ветераннары һәм хезмәт коллективларының Бөек Ватан сугышында Бөек Җиңүнең 69 еллыгына багышланган тантаналы парады ачык дип белдерелә.
Мәйданга бәйрәмчә бизәлгән машиналар колоннасы керә, аларның һәркайсына Бөек Ватан сугышы һәм тыл ветераннары утырган. Мәңгелек дан сезгә, илгә иминлек китерүчеләр! Сезнең батырлык, рухи ныклык, сабырлык алдында баш иябез! Бүген барлык чәчәкләр сезгә, елмаюлар, май кояшының бөтен җылылыгы — сезгә!
Тантаналы марш астында хезмәт коллективлары парады башлана. Иң алдан яшь буын вәкилләре атлый. Кырыс сугыш елларында Ватаныбыз азатлыгын саклап калучыларның оныкчыклары алар. Ил язмышы шушы яшьләр кулында.
Советлар Союзы Герое Валентин Ежков исемен йөрткән Арчаның 1нче урта мәктәбе коллективы парадта да, көндәлек хезмәттә дә — иң алда! Укучыларга төпле белем биреп, ил өчен игелекле кешеләр тәрбияләп олы юлга чыгара бу мәктәп.
Арчаның 2нче урта мәктәбе укучылар олимпиадаларында иң яхшы күрсәткечләр яулый. Быел 50 укучы төрле фәннәр буенча призлы урыннар алган.
5нче гимназиянең 16 укытучысы узган ел “Иң яхшы укытучы” исеменә лаек булды. Яңалыкка омтылу, яңа алымнар куллану, укучыларның дәрәҗәсен үстерү — укытучыларның төп эш девизы булып тора.
“Арча” спорт мәктәбендә 1370 укучы шөгыльләнә. Алар Россия, республика күләмендә җиңүләр яулыйлар.
Габдулла Тукай исемендәге Арча педагогика көллияте республика уку йортлары арасында әйдәп баручылардан санала. Үзенең 80 елдан артык эшчәнлеге чорында 15 меңнән артык укытучы әзерләп чыгарды. Милли һәм мәдәни традицияләрне үстерү, татар милли мәдәнияте һәм мәгарифе өчен укытучылар хәзерләү буенча уңышлы эшли.
Район мәгариф идарәсе һәм аның учреждениеләре төпле белем һәм тәрбия бирүне тәэмин итә. Соңгы елларда мәгариф учреждениеләренең матди–техник базасы ныгыды.
Парадта катнашучы коллективлар бәйрәмгә күңел җылысын биреп әзерләнгән. Билгеле, уку йортлары колонналары үзләренең бизә-леше белән аерылып тора, башкаларга да рәхмәттән башка сүз юк. Мәдәният хезмәткәрләре, “Водоканал–Сервис”, “Тепло–Сервис”, “Арча КСМ”ы, “Металл”, “АСПК”, “Автотранспорт предприятиесе”, ЗУЭС һ.б. коллективлар да бәйрәм ямьле булсын өчен тырышкан. Гомумән, быел барлык оешмалар парадка бик яхшы әзерләнгән. Кем белән генә сөйләшсәң дә, һәркайсы аны оештыручыларга рәхмәт әйтә.
Бөек Җиңүнең 69 еллыгына багышланган митингтагы чыгышында муниципаль район башлыгы Алмас Назиров әлеге бәйрәмнең һәрберебезнең күңелендә аерым урын алып торуын билгеләп үтте.
— Парад — ул буыннар очрашуы, бүген чал чәчле ветераннар да, хезмәт коллективлары, мәктәп балалары да бер тыгыз сафта басып тора. Бөек Җиңү эстафетасының ышанычлы кулларда булуына ышанасың.
Еллар узар, ләкин Бөек Җиңү һәм аны яулап алган батырлар истәлеге мәңге яшәр! Җиребезне башка беркайчан да сугыш ялкыны көйдермәсен, күгебез аяз, тормышыбыз имин һәм мул булсын!
Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе Ринат Закиров ТР Президенты Рөстәм Миңнехановның тәбрикләү сүзләрен җиткерде.
ТР яшьләр эшләре, спорт һәм туризм министры Рафис Борһанов, котлау сүзләре әйтеп, уңышлар теләде.
Бөек Ватан сугышы ветераны Мидхәт Сәфәров, ТР хәрби комиссариатының Арча һәм Әтнә районнары буенча бүлек җитәкчесе Алмаз Борһанов үз чыгышларында илнең патриотлары булырга чакырдылар, бәйрәм белән котладылар.
Сугышта һәлак булганнар истәлегенә бер минутлык тынлык игълан ителде, һәйкәлләргә чәчәкләр салынды, салют яңгырады.
Соңыннан республика һәм район сәнгать осталары концерт куйды.
Ильяс ФӘТТАХОВ