Тавышы гөрләп менә тамырдан

Тавышы гөрләп менә тамырдан
Сибгат Хәким “Ни сөйли урман” шигырендә болай дип язган:
Көндез керсәң, шаулый горурланып,
Тавышы гөрләп менә тамырдан...
Чыннан да, урман тамырларга үтеп керердәй сихри бер тарту көченә ия. Ул халәтне аңлатуы кыен, ә менә урманнарны саклаучыларның, аның байлыгыннан файдалана һәм шуны арттыра белүчеләрнең хезмәтен бәяләп була.
Ел саен Урман хуҗалыгы хезмәткәрләре көне алдыннан “Арча урманчылыгы” дәүләт учреждениесе урманчылар ярышы үткәрә. Быел да булды ул. Көн кояшлы, бик матур иде. Сурнар, Тукай, Балтач урман участоклары, Яңа Кенәр җитештерү участогы урманчылары үзләренең хезмәтләрен ни дәрәҗәдә белүләрен сынады. Нинди агачны кисәргә ярый, яшь үсентене кайчан урманга күчереп утыртырга, штабельгә салынган яки билгеле бер тәртип белән өеп куелган утын ничә куб. метр тәшкил итә, кул пычкысы белән агачны күпме вакытта кисү, атны туарып җигү, орлык, яфракларның нинди агачныкы икән-леген белү, бөҗәкләрнең исемнәрен әйтү, кече калибр-лы мылтыктан ату, җиргә утыртып куйган бүкәннәрне сызык буенча моторлы пычкы белән тиз һәм дөрес итеп кисү, багана утырту — бирем-нәр әнә шундый иде. Ярышлар әйбәт оештырылды, урманчылар һәр биремне тырышып башкарды, шаян сүзләр белән бер–берсенә төрттереп алулар ярышларны күңеллеләтеп җибәрде.
— Карганың күзенә тидерәм дип мактанасың, әйдә күрсәт осталыгыңны!
— Ат күргәнең бармы соң синең? Аллага тапшырдык, ничек җигәрсең икән...
— Агачны кисәргә дигәндә бездән була, үстерергә дә өйрәнәсе иде!
Наратлыдан ветеран урманчы Басыйр Шәяхмәтов үз аты белән килгән иде.
— 1978 елдан урман кистем, — дип сөйли ул. — Соң-гы 7 елда урманчы хезмәтен башкардым. Киселгән агачны ат белән тарттырыр идек. Урман эше бик авыр. Аннан да авыры юк. Хәзер алмашка куәтле техникалар килде.
Басыйр аганың аты акыллы икән. Ничә кеше туарып җикте үзен, түзде малкай, каршылык күрсәтмәде.
Ат туарып, дөрес итеп җигү бәйгесендә һәркемгә бәяне “Арча урманчылыгы” оешмасы җитәкчесе урынбасары Әнәс Закиров биреп торды.
— Ат җигүнең нечкәлекләрен каян шулкадәр оста беләсез? — дип сорыйм.
— Үзем атлар тоттым, хәтта чабышкыларны, — дип җавап бирде ул. — Урманчылыкта ат җигеп эшләдем. Әле дә урманчылыкта техника керә, башкара алмый торган эшләрдә атсыз булмый.
Ярышта беренче урынны алган Балтач урман участогыннан Равил Низамов белән сөйләшәбез.
— Мин үзем Каргалы авылында яшим. 15 ел инде менә урман хуҗалыгында, — дип сөйли ул. — Урманда эшләү өчен ат бик җайлы, бигрәк тә кышын. Атны электән тотам. Төп эш безнең урманны саклап тоту, яшь үсентеләр үстерү, киселергә тиешлеләрне ачыклау. Менә әле Казаннан килгән урманга бәя бирүче экспедиция белән өч көн йөрдем. Урман тыгызлыгына әйбәт бәя бирделәр. Димәк, участокка кисәргә керергә ярый. Урман бетә, дигән сүз дөрес түгел. Аны гел яшәртеп, яңаларын утыртып торабыз.
— “Арча урманчылыгы” дәүләт учреждениесендә барысы 32 мең гектар урман бар, — дип сөйли җитәк-че Шамил Хәйруллин. — 1 гектарга уртача 5 куб. метр үсеш бара. Һәр елны ул 5 процентка арта.
Яшь белгечләрнең фикерләре белән кызыксынам.
— Казан дәүләт аграр университетын тәмамлап, бишенче ел Сурнар участогында урман мастеры булып эшлим, — дип сөйли Алмаз Хәлиуллин. —Үзем Түбән Пошалымнан. Гел йөрергә кирәк. Урман һәрдаим кайгыртуны таләп итә. Шунсыз ул сыйфатын югалтачак.
— Мондый бәйгеләр кирәк. Онытылганнар искә төшә, башкалар белән аралашасың, тәҗрибә уртаклашасың, яңалыклар туплыйсың, — ди урман хуҗалыгы инженеры Шамил Низаметдинов. — Әти дә, бабай да урманчы минем. Үзем дә, югары белем алып, шушы юлдан киттем.
...Ярышлар тәмам. Бүләкләр урман хуҗалыгы хезмәткәрләре бәйрә-мендә биреләчәк. Чәй өстәле янында Басыйр Шәяхмәтов тальян гармунын тартып җибәрде. Бик матур җырлый да икән. Аңа кушылып җыр башладылар.
Урман буйларында йөргән
Чакларны сагынырсың шул...
Румия НАДРШИНА