Изге сәфәргә

Изге сәфәргә
Ашытбаш авылы кызы, озак еллар Казанда гомер итүче Марзия Мостафина әтисе Әхмәди Әүхәдиев җирләнгән Тверь өлкәсенең Зубцов районындагы туганнар каберлегенә зиярәт кылырга бара.
Әхмәди абый дәһшәтле 1942 елның гыйнварында фронтка киткәндә Марзия яшь ярымлык булып кала. Сабыен бүтән күрү бәхете насыйп булмый аңа, 398нче укчы полкның сугышчысы бары ике атна гына сугышып кала, 4 февраль көнне Тверь өлкәсенең Мәскәү Тавы авылы янында батырларча һәлак була. Марзия сабый булса да, сугыш елы авырлыкларын шул чор “ярдәмендә” кечкенәдән белә башлый.
— Гомер буе “әти” дип әйтергә кызыгып яшәдем. Тормышка чыккач та әйтү насыйп булмады, ирем дә әтисез үскән... Әтидән без өч бала: ике абыем һәм мин калганбыз. Гаиләбез Каломин шәһәрендә яшәгән, сугыш башланыр алдыннан гына авылга күчеп кайтканнар. Шунлыктан, запас азыксыз калганбыз. Әтине озатканда ипи пешерергә әни онны кешедән әҗәткә алган. Тормышыбыз бик авыр булганга, 1944 елда әни безне вакытлыча Хәтнә балалар йортына урнаштырды. Үзе дә, шунда тулай торакта яшәп, көндез җыештыручы, төнлә яшелчә бакчасында каравылчы булып эшләде. Абыйга 14 яшь иде, ул кучер булып ат белән хастаханә табибын йөртте. Балалар йортында без өч ел яшә-дек. 1947 елда, минем мәктәпкә барыр яшем җиткәч, авылга кайттык. Тик хәерчелек һаман арттан ияреп йөрде. Аякта чабата, өскә кием юк. Басудан черек бәрәңгене яз да, көз дә, җәй җитсә кузгалак, кычыткан, булса чөгендер яфрагы җыябыз. Лобогрейка артыннан ялантәпи башак җыйганда камыл кисеп аяклар ярылып каный... Үсә төшкәч, әтинең туганнары бик булышты. Бер туганы Үзбәкстанга китеп урнашкан иде, алар гел киемнәр җибәреп торды.
Ул сөйләгәндә күздән ирексездән яшь тәгәри. Нинди авырлыклар күреп тә исән калган бит ул чор балалары. Һәм 70не узып бүгенге көнгә кадәр яши алганнар! Шөкер, нужаларына күрә Аллаһы Тәгалә аларны бүгенге тук, рәхәт заманда яшәү бәхете дә насыйп итте, әмма күбесенең сәламәтлеге нык какшады инде, күргән–кичергәннәренең нәтиҗәседер.
Марзия апа үзе дә иртә тол калып ике кызын ялгызы аякка бастыра. Бүген дә ул аларның ярдәмен тоеп, бер кызының гаиләсе белән яши, намаз артыннан балаларын, оныкларын, оныкчыкларын хәер–догасыннан ташламый, Аллаһы Тәгаләдән ил–көнгә тынычлык сорап гомер итә.
Әтисенең каберен “Мемориал” хәрби эзтабарлар клубы ярдәмендә таба. Анда Лилиясе белән барачак. “Яз аенда телеэкраннан Арчада хәрби комиссариат яр-дәме белән әтисе каберенә баручылар турында сөйләгәннәр иде. Тәвәккәлләп мин дә мөрәҗәгать иттем. Озак та үтми үземне хәрби комиссариатка чакырып шалтыраттылар. Менә бүген кулыма юл чыгымнары өчен акча да тоттырдылар. Миңа шундый ярдәм күрсәтүче мәрхәмәтле бәндәләргә зур рәхмәт”, — дип елмая фронтовик кызы.
Иганәче — “Таттелеком” җәмгыятенең Арча ЗУЭСы. Матди ярдәмне, ерак сәфәрдән исән–сау әйләнеп кайтулары, олы йөрәкле булулары, илебезне алга җибәрүгә куйган хезмәте өчен Марзия апага рәхмәт сүзләре җиткереп, ЗУЭС вәкилләре белән бергә район башлыгы урынбасары Любовь Осина һәм хәрби комиссар Алмаз Борһанов тапшырды. “Мөрәҗәгать итүгә, җитәкчесе Рөстәм Гомәров берсүзсез ризалашты, — ди Алмаз Борһанов. — Әхмәди Әүхәдиев җирләнгән каберлек 110 метр озынлыкта, 20 метр киңлектә. Анда 14575 кеше җирләнгән. Районда әтисенең каберен зиярәт кылырга теләүчеләр әле тагын бар. Матди ярдәм күрсәтүче иганәчеләр булышлыгы белән киләчәктә дә изге сәфәрләр оештырылыр. Бөек Җиңүнең 70 еллыгы уңаеннан районда изге эшләр дәвам итә. Авыл җирлекләре башлыклары, хәрби әзерлек укытучылары, мәктәп укучылары, өлкәннәр, мәчет картлары белән берлектә сугыштан кайтып үлгән фронтовикларның каберләрен барлап, аларны рәткә китерү, начарларының кабер ташларын алыштыру буенча эш алып барабыз. Җиңү уңаеннан гына түгел, бу безнең бурычыбыз. 70 ел элек кан койган бабайларыбыз бүләк иткән якты, рәхәт тормышта яшәвебез белән без аларга бурычлы. Киләчәктә сугыш чоры балаларына, мәрхүмнәрнең якыннарына ярдәм итү дәвам итәчәк”.
Хәрби комиссариатка рәхмәт сүзләре җиткерүче бер Марзия Мостафина гына түгел. Әтисе җирләнгән туганнар каберлегенә барып кайту, шунда бер уч газиз туган җир туфрагын сала алу, дога ирештерү мөмкинлеге тудырганнары өчен Смоленск өлкәсенә барган Низам Галәветдиновның кызы Клара Сибгатуллина, Новгород өлкәсендә булып кайткан арчалы — Таһир Сираҗиевның кызы Хәлимә Мостафина да ихлас рәхмәтләрен җиткерә. Ә хәрби комиссариат тарафыннан балачагын, әтиләрен сугыш урлаган балаларга булышу дәвам итә: Арчада яшәүче Рәшидә Нәбиуллинаның фатирына яңа тәрәзәләр куелды, Утар Атыда Нурия Абдуллинаның йорты төзекләндерелде.
Дәһшәтле елларның газиз балаларына киләчәктә мәрхәмәтлеккә корылган акция ярдәмендә әтиләре рухын шатландыру насыйп булыр әле.
Розалия ЗИННӘТОВА