Сыналган мәхәббәт

Сыналган мәхәббәт
Мин кеше белән аралашканда аның күзләренә карыйм. Тел белән әйтеп булмаган яки әйтергә теләмәгән бик күп уй–хисләрне, тойгыларны укырга була алардан. Оркыя апаның иренә төбәлгән наз тулы күзләре дә миннән читтә калмады. Аларда наз гына түгел, мәхәббәт тә, тугрылык та, ышаныч та. Утыз елдан артык кешеләр арасында эшләү дәверендә мондый күренешкә беренче тапкыр тап булдым дисәм дә ялгышмам. “Сез Илдус абыйга шундый итеп карыйсыз...” — диюдән тыелып кала алмадым.
— Яратам бит мин аны, — диде Оркыя апа мине тагын да гаҗәпкә калдырып.— Бик акыллы, изге күңелле кеше ул. Яхшы яшәдек. Балабыз булмады, аның өчен дә бер тапкыр да сүз дә әйтеп хәтеремне калдырмады.
58 елга якын гомер итеп, мәхәббәт дигән олы хисне саклый алган бу парга сокланмый һич мөмкин түгел. Танышулары, очрашулары ничек булган, диегез.
— Без Оркыя белән икебез бер урамда алты йорт аркылы гына яшәдек, — ди Илдус Насыйбуллин. —Тик мин, 16 яшемдә авылдан чыгып китеп, армиядә хезмәт итеп кайттым. Ул арада кыз тулып пешкән чибәркәйгә әверелгән.
— Солдат киемендә капка төбендә боз чаба иде Илдус. Мин чишмәдән су алып менеп киләм. “Безнең капка төбенә кадәр бара ул боз,” — дип шаяртып эндәшкәнемне сизми дә калганмын. Кич белән егетем димче җибәрде. Ике тапкыр күрештек. Бер атна дигәндә өйләнешеп тә куйдык, — дип өстәп куя хәләл җефете.
Ике тапкыр очрашып, кавышып, ярты гасырдан артык тату гомер иткән алар. Әле дә әнә ярату турында сөйләшәләр, бер–берләреннән күзләрен алмыйлар.
Илдус Насыйбуллин Наласа авылында җиде балалы гаи-ләдә туып–үскән. Әтисе Шакирҗан абый 1942 елның гыйнварында сугышка киткән, мартында һәлак булган. Ике абыйсы сугышка алынган. Алары әниләре бәхетенә исән–сау кайткан.
— Ул вакытта миңа сигез яшь кенә иде. Ике апам, мин укыйбыз, кечкенә ике бала бар. Әнигә бик авырга килде. Ачлык, ялангачлык безне дә читләтеп үтмәде. Елгадан кычыткан таба алмый идек, тездән пычракка батып, өшегән бәрәңге җыйдык. Бик авыр булса да, тырыштым, җиде сыйныфны тәмамладым. 12 яшемнән колхоз эшенә йөрдем. Аннан Казанга китеп, ФЗӨдә белем алдым, — дип үткәннәрен искә төшерде Илдус абый.
Балта остасы һөнәрен үзләштерә ул. ФЗӨдән соң юллама буенча Мәскәүгә эшкә җибәрелә. Аннан өч ел армия. Украинада Хмельницкий шәһәрендә хезмәт итә. Элемтәче, бүлекчә командиры була. Кайтам, дигәндә генә үзләрен Венгриягә алып китәләр.
— Өч тәүлек бардык, — ди ул. — Кая, нәрсәгә, ни өчен? Беркем бернәрсә белми. Венгрия чигенә килеп җиткәч кенә кулга корал биреп, приказ укыдылар. Шунда гына сугышка керәчәгебезне аңладык. Анда күпме кеше һәлак булды. Кайдан атканнарын да белмисең, пуля бәреп екканчы барасың да барасың. Совет солдатларын начар итеп күрсәтү өчен ни генә кыланмыйлар иде, хәтта киемнәрен киеп кешеләрне урам буйлап өстерәп тә йөргәннәр. 32 ел буена беркемгә бер сүз сөйләмәдем. 32 елдан соң гына сугышта катнашкан дигән исем бирделәр.
1957 елда Казанга кайтып эшкә урнаша егет. Аннан туган нигезне бетермәс өчен (әнисе үзе армиядә вакытта вафат була) Наласага кайта. Өйләнә. Йортын яңарта. Күп эшен үзе башкара, Оркыя апа ярдәмгә килә. Колхозда эшли. Комбайн-чы ярдәмчесе дә була, ферма мөдире дә. Соңыннан лаеклы ялга чыкканчы 20 ел төзелеш бригадасын җитәкли.
Оркыя апа да тормышның ачысын–төчесен кичергән. 10 яшеннән эшкә чыккан. Әтисе сугыш чорында Казанда тәртип сагында була, кайткач, үзен колхоз рәисе итеп куялар. Җиде ел буена хуҗалыкны торгызуга зур өлеш кертә. Ә кыз дүрт сыйныф белем белән гомер буе хисапчы булып эшли. Хезмәттә чыныгып үскән Оркыяга тормышны алып бару кыенлык тудырмый. Бер–берсе белән киңәшләшеп, яр-дәмләшеп гомер итә алар.
— Тормышыбыз яхшы, зарланырлык урыным юк, — ди Илдус Насыйбуллин.—Туган нигезгә кайтып урнашканнан бирле кортлар тоттым. Дөрес, үзебез өчен генә. Терлекләрне әле узган ел гына бетердек. Машинам бар. Казанга ук чыгып китәргә йөрәксенмәсәм дә (аңа 81 яшь!), Арчага баргалап кайтам әле. Бервакытта да берәүдән дә бернәрсә сорамадым. Һәрнәрсәгә үз тырышлыгым белән ирештем, Аллага шөкер. Дөрес, күптән түгел, авылга фельдшер–акушерлык пунктын ачарга килгәч, район башлыгыннан су кертергә ярдәм итүен сорадым. Бер атна үтте микән, “Водоканал–Сервис” ширкәте өемә су кертеп бирде. Җи-тәкчесе Тәлгать Миндубаевка, эшчеләренә бик рәх-мәтлебез.
Әнә шулай азга гына да куанып, бар булганның кадерен белеп яши Оркыя һәм Илдус Насыйбуллиннар. Икесе дә дингә кереп киткән, биш вакыт намазларын калдырмыйлар. Бакчаларында яшелчә, җиләк–җимеш, чәчәкләр үстерәләр. Туганнары да күп. Килсәләр, якты чырай белән каршы алалар, алар өчен сөенеп яшиләр. Иң кадерлесе — еллар буена саклап килгән мәхәббәтләрен югалтмыйлар.
Гөлсинә ЗӘКИЕВА