Сөргән җирдә чүп үсмәс

Сөргән җирдә чүп үсмәс
Элегрәк августта туңга сөрелгән җирне ярым парга тиңлиләр иде. Хәзер бу турыда хыялланырга гына калып бара. Район буенча 67137 гектарда туфракны төп эшкәртергә тиеш булып, 1 октябрьгә шуның 39401 гектары эшкәртелгән. “Ак барс” агрокомплексы”, “Курса МТСы”, “Ватан” хуҗалыклары бу эшне төгәлләү алдында.
“Курса МТСы” ширкәтендә барлык мәйданнарны тирәнәйтеп, ягъни сукалап эшкәрттеләр.
— Һәр хуҗалыкта туфрак эшкәртүнең уйланган, фәнни нигезләнгән системасы булырга тиеш, — ди район авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек идарәсенең үсемлекчелек бүлеге җитәкчесе Миннәхмәт Сәгыйтьҗанов. — Чәчү әйләнешенә карап җир эшкәртү системасы кулланыла. Җирне 3–4 елга бер тапкыр тирәнәйтеп эшкәртү шарт. Ә менә рапс, кукуруз, бәрәңге, борчак игеләчәк мәйданнарны ел саен сукаларга кирәк. Солы, арпа өчен өстән эшкәртү дә бара.
“Ак барс” агрокомплексы”нда, “Ватан”, “Курса МТСы” ширкәтләрендә менә шушы система саклана. Җирне алдап булмаганын яхшы белгән җитәкчеләр һәм белгечләр эшли әлеге хуҗалыкларда.
“Кырлай”, “Игенче” ширкәтләрендә кукуруз, бәрәңге, рапсны игүнең аерым технологияләре кулланыла. Алар бөртекле культураларны нигездә турыдан–туры чәчүне кулланып игәләр.
“Ак барс” агрокомплексы”, “Кырлай”, “Игенче” хуҗалыкларында әле урак өсте дәвам итә. Алар кукурузны орлыкка дип тә үстерде. “Ак барс” агрокомплексы”нда 100 гектарның яртысыннан артыгын суктырдылар инде. Гектардан 70 центнер чамасы чыга. Әйбәт уңыш бит, нигә башка хуҗалыкларда шулай эшләмәскә?
— Алай гына түгел шул, — ди районның баш белгече. — Кукурузны бөртеккә алу өчен хуҗалыкта киптерү җайланмасы яисә “Ак барс” агрокомплексы”ндагы кебек җиңсәләргә тутыру технологиясе булу кирәк. Чөнки кукурузны суктырганда дымлылык 35–40 процент чамасы була.
Болар гына да түгел. Бөртек өлгерү өчен иң иртә сортлар чәчәргә кирәк. Бездә һава шартлары да зур роль уйный, сентябрь башында кырау төшеп куярга да мөмкин.
“Ак барс” агрокомплексы” ширкәте баш агрономы Рөстәм Мөхәммәдиев әйтүенчә, кукуруз 35–40 процент чамасы дымлылыкта кайта. “Нью–Холланд” комбайнына махсус җайланмалар куеп суктыралар. Кайткан бөртек махсус җайланмада сыттырыла һәм җиңсәләргә тутырыла. “Кыш көне колбаса кебек кисеп ашаталар, бөтен витаминнары саклана”, — ди баш агроном.
Бу ысулны куллану киптерүгә караганда арзанга төшә.
Россия авыл хуҗалыгы үзәге филиалы агрономы Әхмәт Хәкимҗанов уҗымнар өчен борчыла.
— Быел көз үзенчәлекле, җылы килде, — ди ул. — Борча, чебеннәр уҗымнарга йомырка салып калдыра. Язын алардан личинкалар чыгып үсемлекләргә зур зыян сала. Моны булдырмау өчен басу кырыйларын 50–60 метр арада (корткычлар шуннан керә) гербицидлар белән эшкәртергә кирәк. Басуны тулысынча эшкәртсәң, тагын да әйбәт. “Игенче” ширкәтендә орлыкларны агулау вакытында ук бөҗәкләргә каршы эшкәртәләр.
Шулай ук температура 5 градустан артык булганда чүп үләннәргә каршы да эшкәртү шарт. Чүпле басуларга чәчелгәндә бигрәк тә кирәк бу.
Ильяс ФӘТТАХОВ