Кешеләр дә кош баласы кебек...

Кешеләр дә кош баласы кебек...
Чөмә–Елга авылыннан Фирдия Гафиятова каршы яктагы туган нигезенә караса, күңеле йомшара.
— Бер дә рәхәт күрмичә үлеп киттеләр, — дип, әти–әнисен кызгана.
1953 елда төзелгән ике тәрәзәле кечкенә генә өй ул. Иске йортны тәртипкә китереп, коймаларын матур төскә буяп куйган Фирдия апа.
1945 елның мартында туган бала ул. Әтисе сугыштан кулсыз кайта. Кулсыз Бәдретдин дия торган булалар. Әнисе Шәмсениса Саба районы Курсабаш авылы кызы. Шушы кечкенә генә ике тәрәзәле өйдә 8 бала үсә. Бүген өчесе генә исән–сау. Фирдия апаның тагын күңеле тула.
— Әти иртә китте, әни дә юк инде, абыйларым да бер–бер артлы үлеп бетте... Әти дә, әни дә бик тере, эшчән, юмарт иделәр. Әти итек басты. Сугышка китәр алдыннан әти, мескенкәем, бертуганы Гарифулла абый белән 90 ат сыешлы ферма төзергә киң, озын кул пычкысы белән такта ярганнар. Нинди авыр хезмәт бит бу. Озак та тормый әти сугышка китә. Әние-без 6 малай белән (кечкенәсенә 2 яшь) берүзе кала. Балаларның берсен дә әрәм итмичә үлем тырнагыннан саклап кала ул. Төнге йокыларын калдырып, ачы суыкларда чабатадан 20 километр ераклыктагы Арчага бардага йөри. Әниебезне шул елларда белгән әбиләр: “Ул шушы газапларны җыр белән җиңде”, — дип сөйли.
Фирдия апа җыр башлады:
Кош баласы канат белән туа,
Һаваларга менеп югала.
Кешеләр дә кош баласы кебек
Үз язмышын эзләп юл ала.
Күңел түреннән чыккан моңлы тавышны тәэсирләнеп тыңладым. Нинди җырчыны югалтканбыз бит без! Фирдия апа үзе дә: “Хыялым җырчы булу иде”, — диде. Язмыш адәм баласы башыннан йөри шул. Сугыш арты баласы Фирдиягә дә җиңел булмаган. Кечкенәдән эшләп үсә ул. Яздан тотына идек, ничек өлгерелгән, аяклар юкка гына кәкрәймәгән инде, ди.
— Кечкенә булсам да, көчкә тиешмәсәм дә, әтидән рөхсәт сорап, эшкә алып китәләр иде. Тирес чыгару, кара мунча юу, печән җыю — берсе дә калмады. 5–7 сыйныфта укыганда күрше кызлары белән яшь бозаулар көттек. 7 сыйныфтан соң фермада бозаулар карадым. Аннан — сарыклар. 1963 елдан сыер саудым. 19 яшь ярымда бер күргән егеткә кияүгә чыктым. Казанда яшәдек. Рифкать белән өч бала тәрбияләп үстердек.
Кети–кети уйнау түгел тормыш,
Сикәлтәле аның юллары.
Язмыш сынаулары шактый очрый,
Шулай уза гомер юллары.
Үзе язган шигырьне укыды Фирдия апа. Балалары югары белем ала, хәзер һәркайсының үз тормышы. Гомере буе туган авылын сагынып яшәгән Фирдия апа, 2002 елда заводта эшләп пенсиягә чыккач, ире Рифкать абый белән туган авылы Чөмә–Елгага яшәргә кайта.
...Яңа гына гөмбә җыеп кайткан. Урманга берүзе чыгып китә икән. Казанда яшәгәндә дә, иртәнге поезд белән авылга кайтып, көнендә чиләкләп җиләген җыеп китә торган була. Ә хәзер шөкер итә, яңадан Казанга кайтасы юк. Кәҗәләр асрап, гөмбәсен, җиләген җыеп, балаларын һәм якыннарын сый–нигъмәтләр белән куандырып, туган авылында яшәвенә сөенеп бетә алмый. Әти-әнисен бик тере, эшчән иделәр, дип искә ала ул. 70 яшькә якынлашса да, тирә-юнен чәчәкләргә күмеп, тормыштан ямь–тәм табып, бөтерчектәй бөтерелеп йөрүче Фирдия апага карыйм да, моның кадәр энергия каян килә икән дип уйлыйм. Хәер, аптырыйсы юк, үзе үк әйтеп тора ич, нинди кеше булуың тәрбиядән тормый, каннан килә, дип.
Фирдия апа, рәхмәт матур мәкаләләрең, шигырьләрең белән безне куандырганың, кош телләрең белән сыйлаганың, кунакчыллыгың, юмартлыгың өчен! Исән–сау бул!
Румия НАДРШИНА