Интернетта сак булыгыз

Интернетта сак булыгыз
27 октябрьдән 30 октябрьгә кадәр Россиянең барлык мәктәпләрендә “Интернет челтәрендә куркынычсызлык бердәм дәресе” көннәре үткәрелде. Бу көннәрдә районның барлык мәктәпләрендә төрле чаралар оештырылды. Шуларның кайберләрендә безгә дә катнашырга туры килде.
Арчаның 2нче мәктәбендә бер генә сыйныф та әлеге чарадан читтә калмаган. Информатика укытучысы Светлана Хоженцева җитәкчелегендә 8А сыйныф укучылары Регина Шәйдуллина, Адилә Хәсәнова, 9В сыйныфы укучысы Адель Әхкәмов 1–7 сыйныфларда әңгәмәләр үткәргәннәр.
— Бу яшьтә балалар Интернетка күбрәк уйнау, контактта утыру өчен керәләр, ягъни компьютерны уенчык урынына күрәләр. Шуның белән сәламәтлекләрен какшатулары, акыл сәләтләренә дә зыян салулары турында башларына да китермиләр, — ди директор урынбасары Диләрә Гәрәева. — Ата–аналарга һәм сыйныф җитәкчеләренә уйланырга урын бар. Мәгълүматлаштыру гасырында Интернетның уенчык кына түгел, өстәмә мәгълүмат алу чарасы булуын да аңлатырга кирәк.
Тик Интернет ул мөмкинлекме, әллә куркынычмы? Беренчесе дә, икенчесе дә. Балаларны үз–үзләренә кул салу дәрәҗәсенә китергән сайтлар бар. Шул ук вакытта төрле яктан үсәргә дә мөмкин. Балалар Интернетта нишли? Укый, кызыклы, файдалы мәгълүматлар ала, аралаша, уйный... Әмма бервакытта да шуны онытмаска кирәк, монда да һәр тарафта куркыныч — төрле вируслар, чит мәгълүматларны урлау, финанс караклыклары сагалап тора. Бу очракта балалар — җиңел мишень. Үзеңне Интернеттагы хәтәрләрдән саклау өчен ни эшләргә?
Светлана Хоженцева тарафыннан 8–11 сыйныф укучылары белән үткәрелгән анкета сораулары да шушы теманы үз эченә алган. Интернет челтәрендә нинди мәгълүматны ачып салырга ярамый, социаль челтәрләр нәрсәсе белән куркыныч, виртуаль арадашчы белән үзеңне ничек тотарга, этикет кагыйдәләре бармы һәм башкалар. Укучыларның һәрберсенә дөрес җавап бирү-ләре аларның бу өлкәдә хәбәрдар булуларын күрсәтә. Әмма игътибарлык һәм саклык бервакытта да зыян итми. Мәктәпнең актлар залында үткәрелгән түгәрәк өстәл артында сөйләшүдә 11В сыйныф укучылары Айрат Фәйзрахманов, Дамир Хәлимов, Илнур Хәлиуллин, Илмир Шәфыйков һәм информатика укытучысы Интернет челтәрендә нинди хәтәр сагалап торуы турында сөйләделәр, алдауларга эләкмәс өчен нишләргә, вируслар белән ничек “көрәшергә” кирәклекне аңлаттылар, мисаллар китерделәр.
— Ялган СМСкалар, авиабилетлар сату буенча сайтлар, лотереяда зур күләмдә акча җиңүләре турындагы ялган хәбәрләр, коммуналь хезмәтләргә түләү буенча ялган квитанцияләр һәм башкалар. Мошенниклыктан зыян күрү буенча Россия Европада дүртенче урында тора. 2013 елда гына да төрле юллар белән 4,6 миллиард сум акча урланган (FICO мәгълүматлары). Болар бар да кешеләрнең саклык чараларын белмәве, игътибарсызлыгы, уйламыйча, киңәшләшмичә барына да ышанулары нәтиҗәсе, — диделәр түгәрәк өстәлне алып баручылар.
Арчаның 1нче мәктәбе актлар залында 5, 6нчы сыйныф укучылары белән үткәрелгән чара да Интернет челтәрендә куркынычсызлыкның төп кагыйдәләрен барлауга багышланды. Аны информатика укытучылары Айрат Шәңгәрәев, Раил Гайнетдинов, Чулпан Альтапова алып барды. Ул әкият дөньясына сәяхәт белән башланып китте. Укучылар тылсымлы сандыктан Интернет белән бәйле сүзләр алдылар, табышмакларга җаваплар бирделәр. Интернет социаль челтәрендә куркынычсызлык, вируслар турында сөйләшү дә үзара аралашу формасында үтте, видеороликлар белән тулыландырылды. Укытучылары биргән һәр сорауга балалар бик теләп җавап бирделәр. Дистәләгән күтәрелгән куллар аларның Интернет белән “дус” булуларын күрсәтте.
— Шулай да Интернет челтәрендәге куркынычсызлык кагыйдәләре турында да онытмаска кирәк, — диде Айрат Шәңгәрәев. — Сак булыгыз. Үзегез турындагы мәгълүматларны Интернетта күрсәтмәгез. Интернет аша танышырга теләүчеләр белән әти–әниләрегез киңәшеннән башка очрашуларга бармагыз, зур акчалар тәкъдим итүчеләргә ышанып алданмагыз. Онытмагыз —буш сыр тычкан тәбәсендә генә була.
Гөлсинә ЗӘКИЕВА