Туганлык көче

Туганлык көче
Әлфинур апа безнең авылның иң матур әбисе. Аны күргән саен, хәзер шундый булганны, яшь чагында нинди булды икән ул, дип уйлыйм. Оныклары да һәммәсе үзенә охшаган, чибәрләр. Әлфинур апаның бүген 5 оныгы, 1 оныкчыгы бар инде.
Матурлыгына соклануым юкка түгел, тормышның нинди генә ачысын–төчесен күрмәгән ул яшь чагында. Әмма аягында нык басып калырга көч тапкан.
Мәгъсүме фаҗигале төстә вафат булганда 36 яшь була Әлфинур апага. Үзе эшләгән комбайны “кәҗәли” башлагач, эшләп торган көйгә, сүндермичә, гаебе нәрсәдә икән, дип, астына карарга керә Мәгъсүм абый. Кинәт, комбайн кузгалып китә. Аллаһы Тәгалә Мәгъсүм абыйны кыска гомерле итеп яралткан булгандыр, күрәсең... Әтиләрен югалтканда Азаты 11 яшьлек булса, Фоаты әле мәктәпкә дә кермәгән була. Мәгъсүм абыйны җирлисе иртәне, намазда сәҗдәгә киткән җиреннән кайнанасы — Мәгъсүм абыйның әнисе Минзифа апаның да йөрәге тибүдән туктый. Улының фаҗигасен күтәрә алмый ана... Йорттан берьюлы ике мәет чыга. Ничек түзгән моңа йөрәк?
Кайгыларны, тормыш йөген күтәрешергә әти–әнисе исән була Әлфинур апаның, алар, авылда үз йортларын ябып, кызына күчеп яши башлыйлар. Әтисе Зыятдин абыйны мин дә хәтерлим әле. Без балачакта гел ак күлмәк–ыштаннан, ак эшләпәдән, бераз аксаклап, таякка таянып йөрүче күркәм кешене “Зыя бабай” дия идек. Авылыбызда күп балаларга мулла Зыя бабай исем кушкан.
Күп итеп терлек асрап, колхоз эшеннән калмыйча тырышып–тырмашып балаларын аякка бастыра Әлфинур апа. Чит ил дигән җирләрдә солдат хезмәтен узган улларын икешәр ел сабыр гына көтеп ала. Бәләкәй чагымда, хат ташучы әнием солдат хаты килгән көнне “Бар, кызым, Әлфинур апаң эшкә киткәнче илтеп кайт”, — дип хат тоттырып йөгертә торган иде. Әлфинур апаның сөенчегә биргән кәнфит, җимеш, какларның тәме авызда әле дә саклана сыман.
Гомере буе булганына шөкер кылып, зарланмыйча яши белә ул. Аягына көч–хәл белән басып йөрсә дә, дөньяга елмаеп карарга көч таба. Аяк авырту сугыш чоры балаларының уртак чире. Башка балалар белән Әлфинур апага да күп эләгә шул кар астыннан чыккан черек бәрәңгене җыйганда яланаяк бозлы балчыкны изүләр, ашказанын төрле үләннәр тутырып, тукландым дип алдаулар, нәни җилкәләргә сыйган кадәр йөк күтәрә алу, печән ташу, кечкенә арба белән урманга ботакка йөрүләр һ.б. Сугыш чоры аларның балачагын урлап кына калмый, сугыштан соң-гы еллар да халыкны тамак туйганчы ашарга ризык булмау, өс–башның начарлыгы белән җәзалый, таякка эшләүләр белән үзәккә үтә.
Ул еллар турында сөйләгәндә күз алдымнан кино кадрлары үтә сыман. Әнә, 8–9 яшьлек ике кыз ташуга әзерләнгән Казанка елгасына бөялгән бозлар өстеннән елганың аръягындагы басуга черек бәрәңге җыярга чыгып китте. Бер чиләкне тутыргач, әйләнеп төшсәләр, бөялгән бозлар китеп барган. Чиләкләрен җилкәгә куеп күкрәк тиңентен суны ерып чыктылар. Шул кызның берсе Әлфинур иде...
— Ярый ул елларда бәрәңге булды, — ди ул. — Басуга әле ашлык чәчелгәнче кояшта кипкәннәре очраса, аны уып, урманнан имән чикләвеге җыеп, әниләр он итеп тарт-тырып күмәч пешерәләр иде. Безнең авыл балаларын урман байлыклары саклап калды. Акбашларны кочакка сыйган кадәр җыеп алып төшеп ашый идек. Урман байлыгы малларга да җитте — кул арбасы белән 6–9 чакрым урманның эченә кереп көнгә икешәр тапкыр печән алып төшә, кар каплап юл беткәнче урманнан ягарга ботак ташый торган идек.
Аннан толлык ачысы. Авыл җирендә ялгыз канат тормыш йөген тартып баруларның нужасын үз башыннан кичкәннәр генә аңлый. Элек җәен печән әзерләүләр үзе бер тарих. Өлкән улы җилкәсенә авырлыкның иртә төшүе ананы әле дә борчый. Сәламәтлеге какшый, дип борчыла инде ана күңеле.
Ул еллардан соң күп сулар акты. Әлфинур апаның да күптәнге хыялы тормышка ашты: үзенең туган нигезендә йорт җиткереп чыктылар. Улы Азат гаиләсе белән шунда гомер кичерә. Әнисе Мәликә апаны тәрбияләп соңгы юлга озатканга, аның хәер–фатыйхасын алып калганга картлыгы бәхетле Әлфинур апаның. Оныклар әбиләрен бик ярата, җәй көне авыл егете белән тормыш корган Алисәсе, әбисе янына көн саен кереп, хәлен белеп чыгарга җай табарга тырыша. Сабый вакытларыннан назлап үстергәнгәме, үзе дә нишләргә белми шулар өчен. Әнә, бүген дә: “Айнурым кайта”, — дип камыр куйган. Оныклар гына түгел, туган–тумачасы да “апа” дип өзелеп тора. Озын яллар, бәйрәмнәрдә Фәхриевләр йорты гөр килә: кайсы Мәгъсүм абыйныкы, кайсы Әлфинур апаныкы, кайсы йорттагы килене Дания апа туганнары икәнлеген дә белмәссең, үзара һәммәсе күптән туганлашып бетте инде. Кече Төрнәледәге бу йортка аларның барысын бер сихри көч — туганлык җылысы тарта.
Розалия ЗИННӘТОВА