Гомер хатирәләрен сүткәндә

Гомер хатирәләрен сүткәндә
Яңа елның икенче көнендә Казанбаш авылында яшәүче Рәсимә Фазлыевага 90 яшь тулды. Үз гомерендә бик күпне кичергән кеше ул. Хәтере бик әйбәт, аның белән сөйләшеп утыруы рәхәт.
Рәсимә апа хәтер йомгагын ерактан сүтә башлады. Бабалары Хаҗиәхмәт бик тырыш кеше була, шуңа күрә тормышлары да таза, йорт–җир җитүле. Менә шуның өчен гаеплегә әверелә, йортларын Рәсимә апача әйтсәк, торгига куялар, ак өйне бөтенләй сүтеп алып китәләр. Әле моның белән генә дә эш бетми, шактый еллардан соң әтиләре Шаһиәхмәтне, кулак малае дип гаепләп, 61 яшендә алты елга төрмәгә озаталар. Казан читендә атлар карый ул.
— Безнең авылдан өч кеше иде алар, — ди Рәсимә апа. — Ай саен бер тапкыр ашарларына илтә бара идек. Әти кочаклап, еламагыз, бар да әйбәт булыр, дип озатып кала иде.
Рәсимә апа булачак язучы Гариф Ахунов белән бер сыйныфта укый. “Без 5нче сыйныфта вакытта әтисен үтерделәр, коммунист иде, без дә күмгәндә быргылар кычкыртып бардык”.
Казанбашта урта мәктәп, 9–10 сыйныфлар түләүле — айга 150 сум. Көндезге 12гә кадәр укыйлар, аннан соң колхоз эшенә чыгасы. Кыз әйбәт укый. Бервакыт мәктәп директоры Рәшидә апа: “МТС”ка контроль–хисапчы кирәк, син шунда бар”, — ди. 1942 елда урта мәктәпне дә тәмамлый.
Шәкүр абыйсы “МТС”та хисапчы була, аны сугышка алалар, бер кулсыз, ике аяксыз килеш кайта. Шул килеш тә трактор бригадасы бригадиры булып эшли, 89 яшькә кадәр яшәп китеп бара.
Шәкүрә апасының ире сугышта ике аягын калдырып кайта: “Ике санитарка кайтарды, әгәр алмасагыз, тәрбиягә алып китәбез”, — диләр. Бер аягы төптән, икенчесе тездән юк. Шул хәлдә дә эшкә урнаша, парт-оешма секретаре Әхмәт Хәйруллин ат белән алып китә, китереп куя. “Бик авырта, кроватьта чыдый алмый сикергәли иде, ничек түзгәндер? Хатыны белән ике бала үстерделәр, бер кызы шәфкать туташы иде, шул бик карады, Казанга китеп гомер иттеләр”.
Тәскирә апасы Чепья районында укытучы була, аны да сугышка алалар. Кулларын бик каты пешереп кайта. Казанбашта укыта, нибары 65 яшьтә үлеп китә.
Бер гаиләдә күпме хәсрәт, кайгы, сагыш. “Кулак” балалары ил азатлыгы өчен кул–аякларын өздерә, ярты гәүдә белән тылда хезмәт итә.
Рәсимә апа 1958 елга кадәр “МТС”та кассир–хисапчы. “Чүриледәге район үзәгенә иртән 5тә чыгып китә идек, ат белән әйләнеп кайтканчы төн урталары җитә. Җәяү йөргән вакытлар да булды”.
“МТС” беткәч, колхозга күчә, аннан “Мөндеш сельхозтехникасы”нда эшли.
1950 елда авылның күрке булган, гармунчы егет Әдһәм белән тормыш корып җибәрәләр. Биш бала үстерәләр, 11 оныгы, 6 оныкчыгы бар бүгенге көндә. Улы Илдус, килене Сания тәрбиясендә яшәп ята, шөкер итеп туя алмый. 36 ел килен белән тату гына яшиләр. Тик тора торган кеше түгел әле ул. “Түбә дә буйый идем, хәзер буйыйсы юк”, — дип шаярта ул. Ә менә бәрәңге казырга бик ярата, туктатмасалар, бөтен бакчаны казып чыгасы.
Ильяс ФӘТТАХОВ