Сагынып сөйләр кеше

Сагынып сөйләр кеше
Язучы, мөгаллим Дамир Галимовның тууына 80 ел тулу уңаеннан “Казан арты” тарих–этнография музеенда искә алу кичәсе булды. Анда туганнары, сабакташлары, якын дуслары, шәкертләре һәм аны күреп белмәсәләр дә, башкарган гамәлләре, шигырьләре, мәкаләләре, китаплары аша иҗатына гашыйк әдәбият сөючеләр, мөгаллимнәр, райондашлар җыелды.
Язучы-мөгаллимнең бертуган апасы Надия Хәбибуллина, тормыш иптәше Сания Галимова, улы Таһир Галимов, сабакташы Әмир Шәяхмәтов, хезмәттәше Илдус Сәгъдиев, гаилә дуслары Зилә Шәйхетдинова, туганнан–туган энесе Илдус Хәбибуллин, шәкертләре Равия Мусина, “Казан арты” тарих–этнография музее директоры Ришат Камалов, музейның директор урынбасары Шәфигулла Гарипов уртаклашкан истәлекләр Дамир Каюм улының рухына дога булып ирешсен.
Дамир Галимов Арча районының Иске Төрнәле авылында туа. Авылда узган нужалы балачак еллары турында Надия апа йөрәк әрнеткеч хатирәләрне искә төшерә. Аларны сугыш ятим калдыра, әтиләре Каюм абый яу кырында башын салгач, әниләре Асылбикә апа балаларын үстерү өчен көченнөн килгәнчә колхозда бил бөгә. Авыр еллар китергән ачлык михнәтләре турында сөйләп бетерә алмый Надия апа. Тик авырлыкларга түзәргә өйрәнгән адәм баласының күңеле офыклар артында яктылык барлыгына инанып яши, сизгерлеге, сәләте аны белем алырга, киң дөньяга өнди. Әнә шул сугыштан соңгы авыр елларда ук биергә оста Надия белән шигырь сөйләргә яратучы Дамир җәяүләп Арчага барып мәдәният тормышына таба атлый башлый (ул чакларда да конкурслар булды микән?). “Дамир гомере буе туган җанлы булды, үзенә авырлык китереп булса да якыннарына булыша иде. Кешегә яхшылыктан башка берни эшләмәде. Язгы сулар кебек агып китте аның гомере...” — дип күңел хатирәләрен барлый Надия апа.
Заманалар авыр булса да, белемгә омтылышы Дамир абыйны Арча педагогия училищесына алып килә. Аны тәмамлагач, егет армиядә хезмәт итеп кайта, аннан районыбызның берничә авылында балалар укыта. Бер очтан газета-журналларга мәкаләләр дә яза башлый һәм аны район газетасы редакциясенә эшкә чакыралар. Шактый еллардан Дамир абый үзе укыган педагогия училищесында булачак укытучыларны татар теле серләренә төшендерә башлый. Көчле ихтыярлы, киң колачлы, булдыклы, тирән белемле мөгаллим мәгариф өлкәсенә шәхесләр тәрбияләүгә шактый өлешен кертә: ана теле фәненнән тыш сәхнә фәненә, хәрби әзерлеккә дә өйрәтә. Шул вакытта әдәби иҗатын да туктатмый. Аның “Сатин күлмәк” новелласы, хикәяләр җыентыгы, легендар гаскәри Азинга багышланган “Кызыл шарф” повесте әдәбият сөючеләргә яхшы таныш.
Бу кичә Дамир абыйны белүче һәркемнең күңел кылларына кагылды дисәм, ялгыш булмастыр. Гаилә дуслары, күршеләре Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Зилә Шәйхетдинованың юксыну тулы “Янбикә” җырын башкаруы гына да залдагы күпме кешенең күзенә яшьләр китерде. Дамир абый кайда гына булса да, мәҗлеснең, компаниянең шундук үз кешесенә, алып баручыга әйләнә торган була. “Дамир булган җирдә күңелле иде, җырлар тыңларга, үзе дә җырларга бик яратты, — дип сагына Сания апа. — Коляскада утырганда да телевизор каршында җырлар тыңлый да, “Их, үлсәң матур җырлар кала...” — дип әйтеп куяр иде. Хәзер мин матур җырларны аны сагынып, күз яшьләре белән тыңлыйм. Күңелемнән Дамир белән сөйләшеп, и, син боларны тыңлый алмадың инде, дим”.
Дамир абыйның үзе иҗат иткән шигырьләренең кайберләре көйгә салынып дөньяга җырлар да туган. Кичәдә аның Хаҗи Фәтхуллин көенә иҗат ителгән “Тол калмасын иде аналар” җырын Мари Иленең татар мәдәният үзәгеннән килгән сәхнә осталары башкарды. Әлеге үзәкне Дамир Галимовның шәкерте — Кукмара районы кызы Равия Мусина җитәкли.
Дамир абый тормыш юлдашы Сания апа белән ике ир–егеткә гомер биреп, аларны да үзләре сыман кешелекле итеп үстерәләр. Бүгенге көндә өлкәне Таһир Йошкар-Олада, Искәндәрләре Арчада, әти–әниләре үрнәгендә тату гаилә корып, балалары һәм оныклары Сания апаны уңышлары белән куандырып яши. Икесе дә табиб. Арча район үзәк хастаханәсендә эшләүче Искәндәр Дамир улын ра-йонда күпләр белә.
И, язмыш. Кайчак адәм балаларының тормышы белән бик хәтәр кыланасың син. Дамир Каюм улына да коточкыч сынау әзерләгәнсең бит... Училищеда ату буенча күнегүләр үткәргәндә кече калибрлы мылтык бер укучы кулында сузылган (затяжной) ату ясый. Аның пулясы ату нәтиҗәләрен карап йөргән Дамир Каюмовичның умыртка сөягенә килеп тия. Шушы фаҗига имәндәй педагогны урын өстенә егып сала. Дүрт ел ярымга сузылган урын өстендә ятулар, сызланулар, тән генә түгел, җан авыртулары... Әмма ул көчле ихтыярлы кеше, шигырьләр, мәкаләләр язудан туктамый. Аның соңгы елларында язган шигырьләрен улы Таһир җыентык итеп бастыртып бүгенге кичәгә алып кайткан.
“Рәхмәт сезгә” исемле китапта урын алган шигырьләр арасында мондый юллар бар:
...Гомерем узды,
үкенмәм — арагызда
Сагынып сөйләр бер
кешегез булып калсам...
Сагыналар, нык сагыналар Сезне, Дамир абый. Якыннарыгыз гына түгел, район халкы, педагогика көллияте диварлары, аралашып яшәгән дусларыгыз, шәкертләрегез дә сагынып яши.
Розалия ЗИННӘТОВА