Бәяләр бәйдән ычкынды

Бәяләр бәйдән ычкынды
Кибетләрдә азык–төлеккә бәя артты. Бәяне тотып торучы бер чик булырга тиештер бит инде?! Ирекле базар булса да, әйбер бәяләре ирекле була алмый.
Арчаның азык–төлек базарында, берничә ашамлык кибетендә булдым. Алдагы көнне генә район прокуроры ярдәмчесе Рамил Йосыпов махсус комиссия белән азык–төлек базарында һәм кайбер кибетләрдә бәяләрне карап чыкты. Товарга сату бәясен кую буенча закон бозу очраклары ачыкланмаган.
— Товар белән тәэмин итеп торучылардан алган ризыкка бәяне күп өстәсәң, аны ничек сатасың? — ди “Надежда” кибете хуҗасы Надия Зиннәтуллина. — Күпләп сату нокталарында товарны кыйм-мәтләтәләр, без түгел. Товарга нибары 15–18 процент өстәмә хак куеп сатабыз. Менә бу эре шикәрне алу бәясе (килосы) 62 сум, сату бәясе 69 сум. Бәяне югары куеп булмый, сатасы бар ич аны!
Азык–төлек базарында да товар белән тәэмин итеп торучыларда ризык бәясенең кыйммәт булуыннан зарландылар.
— Бәяләрне товарга язып куярга куркыныч, — ди Наилә ханым. — Ул бәяләрне күргәч, сатып алучының исе китә... Менә бу кабыгы арчылган чикләвекнең (фундук) килосы кайчан 1 мең сум булганын күргәнегез бар? 350 сум тора иде ул. “Майский” помидорының алу бәясе (килосы) 220 сум, сату бәясен 250 сумга куйдык, 120–140 сум иде ул. “Голландский” сырның килосы 250 сумнан 350 сумга сикерде. Чәй киш-тәләре бушап калды. Алар кыйммәтләнде. Арзанаймасмы, дип көтәбез.
Сеҗе авылында үз кибетен тоткан (улы исемендә) Нурзидә Әхмәтҗанова:
— Сәүдә өлкәсендә 40 еллап эшлим, — дип сөйли. — Сәүдәдән бәя арту гаебен эзләмәсеннәр. Бәяне җитештерүчеләр, товар белән тәэмин итүчеләр арттыра. Яшелчә, җиләк–җимешкә бәяләр бик нык артты. Аңа өстәмә бәяне иң күбе 10 процент куясың. Кыярның килосын 155 сумга алабыз, 160 сумга сатабыз. Авыл җирендә сату бәясен югары куеп булмый.
“Арча икмәк комбинаты” кибетендә “Сельский” ипиенә бәя 2 сумга арткан. Ипи хәзер 22 сум.
— Ысланган тавыкларын бик яратып ала идек, — ди шунда берәү. — Бер тавык 200 сумга төшә иде, хәзер ул (килосы 240 сум булган) 400 сумлап тора.
Кибетчесеннән: “Ысланган тавыкларны сата аласызмы?” — дип сорыйм. “Алалар, — ди кибетче. — 8 иде, 3әү генә калды”. Ул вакытта кичке сәгать 5 иде.
Арчадагы зур кибетләрнең берсендә сатып алучылар мәш килә. Директорыннан: “Товарны кайдан аласыз, сатып алучылар азайдымы, күбәйдеме?” — дип кызыксынам.
— Безнең үзебезнең товар базалары бар, шунлыктан бәяләр чагыштырмача арзанрак, — дип сөйләде ул. — Соңгы вакытта бездә сатып алучылар күбәйде.
“Круг” ширкәте җитәкчесе Тәлгать Закировның хәлләрен сорашам.
— Арчада метр саен кибет, товарга өстәмә бәяне күп куеп булмый, — диде ул. — 50 килолы бер капчык шикәр комының бәясе хәзер 2600 сум тора, әле кайчан гына ул 1300 сум иде. Аны без күпләп сатучы складлардан алып кайтабыз. Шикәр җитеште-рүче Буаның яки Норлатның үзенә барсаң, ул кыйммәтрәк тә әле. Тавык 80–84 сум иде, ул хәзер 125–130 сум. Иткә, сөткә бәя артып тора. Әле бу чәчәкләре генә, тора–бара тагын да кыенрак булачак.
Районда бәяләргә контрольлек итүче оешма бармы? Районның икътисад бүлеге белән элемтәгә керәм. Аның баш белгече Гүзәл Галимуллина:
— Узган елның августыннан көн саен кибетләрдән 40 төрле ризык бәяләрен язып алып, республиканың Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгына җибәреп барам, — дип сөйләде. — Хәзер атнага бер тапкыр.
Баш белгеч әзерләгән мәгълүматлар исемлегеннән бүгенге көн бәяләрен 20 ноябрьгә кадәр булган бәяләр белән чагыштырып карыйк. Шикәр комының иң арзаны (килосы) 35 сум булган, аның хәзер 62 сумнан да артып киткәннәре бар. Карабодай ярмасының иң арзаны 38 сум булса, хәзер аның 100 сум чигеннән дә узганнарын очратасың.
Район алкоголь инспекциясенең эчке базар үсеше бүлеге җитәкчесе Ләйсән Абдуллинадан:
— Күпләп һәм ваклап сату нокталарында товарга бәя кую буенча бер чик бармы? — дип сорыйм.
— Андый закон юк, — дип җавап бирде бүлек җитәкчесе. — Ә закон бик кирәк. Шунысы бар: икмәккә иң күбе 15 процент, сөт ризыкларына иң күбе 12 процент кына өстәмә бәя куярга тәкъдим ителә.
Сатып алучылардан кем белән сөйләшсәң дә: “Әле без бу яңа бәяләр белән яшәп карамаган. Әле башы гына. Вакыт күрсәтер. Әмма иртәгеге көнгә күңелдә шомлану бар. Чөнки хезмәт хаклары, пенсияләр шул килеш диярлек”, — дигән фикерне ишетәсең.
— 7 мең сум пенсия алам, — дип сөйли Әлфинур апа. — Фермада эшләп, пенсиягә чыктым. Менә бүген кибеттән 600 сумлык ризык алдым. Ике тавык, сөт, йогурт — алган әйбер дә юк кебек. Айның 20ләрендә яшәргә 1 мең сум акча кала торган иде, белмим, моннан соң ничек булыр? Ипи белән сөтнең генә бәясен арттырмасыннар иде...
Республиканың ФАС (Федераль монополиягә каршы хезмәт) идарәсенең пресс–хезмәте белән дә элемтәгә кердем. ФАС ваклап сату сәүдә нокталарын гына түгел, товар белән тәэмин итүчеләрне дә тикшерә, нигезсез бәя арттыручыларны җаваплылыкка тарта һәм бүген шундый өч эш ачылган.
Румия НАДРШИНА