Өч ел концлагерьда

Өч ел концлагерьда
Кышкарда яшәүче ветеран Габделбәр Хәбибуллин сугыш еллары турында тыныч кына сөйли алмый. Күпме авырлыклар һәм...бер кеше башына. Түзә дә инде кеше дигәнең. Хәер, яшисең килсә, кая барасың. Совет халкына гына хас булган сабырлык, үҗәтлек, яшәү дәрте, туган илгә мәхәббәт аларга көч, куәт өсти.
1941 елның апрелендә армия сафларына китә ул. Башта егетләрне Пензага җибәрәләр, аннан Украинага. Озак та үтми сугыш башлана.
— Хәрби ант кабул итәргә дә өлгермәгән идек әле. Әле мылтыктан атарга өйрәнеп тә җитмәгән килеш безне беренчеләрдән булып сугышка керттеләр. Барыбыз да 18–19 яшьлек малайлар. 10–15 патрон белән. Чигенә–чигенә Украинаның яртысына килеп җиттек. Күпләр шунда һәлак булды, ә мин каты яраландым. Снаряд кыйпылчыгы каш өстенә эләккән иде. Үзем аңымда булсам да, аңгырайганмын. Әнә шулай немецлар кулына килеп каптым, — ди Габделбәр абый.
Ул әсирлеккә эләгә. Фашистлар эшкә яраклы, дип атмыйлар үзен, ә Винница шәһәрендә 4 ай үз госпитальләрендә дәвалыйлар, аннан концлагерьга җибәрәләр.
— Зур гына бинага илтеп яптылар. Ашау, киемнәр юк. Шулай 4 ай тоттылар. 1942 елның көзенә кадәр иза чиктек. Исән калганнарны Кенигсбергка цемент заводына җибәрделәр. 12шәр сәгать эшләттеләр, үлмәслек итеп кенә ашаттылар. Ике елга якын газап чиктек, — дип исенә төшерә ул үзәк өзгеч көннәрне Габделбәр Хәбибуллин.
— Иң үзәккә үткәне нәрсә булды, дигән сорауга ул: “Ачлык”, — диде. “Без анда кичергәннәрне Ходай дошманыңа да күрсәтмәсен”, — дип өстәде.
Концлагерьлардагы совет тоткыннарының хәлен кинофильмнардан күреп беләбез. Якташыбызның да шушы авырлыклар, җәберләүләрне башыннан үткәрүен ишетеп, тәннәр чемердәп китә. Түзгән бит Габделбәр абый, үлемгә үч итеп булса да, тормыш өчен тырмашкан, яшәү өчен көрәшкән.
Тик күпме сабыр итеп була? Кеше йөрәге тимердән түгел бит. Совет гаскәрләре коткарып калмаса, белмим, язмышы ничек тәмамланган булыр иде.
— 1945 елның көзендә безне совет гаскәрләре әсирлектән коткарды. Дөрес, башта аларның кемнәр икәнен дә аңышмадык. Урман эченә алып кереп киттеләр, ашаттылар, эчерттеләр. Аннан инде тикшерү, сорау алулар башланды, — ди Габделбәр абый. — Монда да миңа бәхет елмайды. Ашыттан бер егет килеп чыкты. Фамилиясен оныттым инде. Немецларга эшләгән булып йөргән безнең разведчик. Ул, бернинди гөнаһым булмаганны исбатлап, мине коткарып калды. Хәрби ант кабул иттереп, яңадан сугышка керттеләр. Тагын яраландым. Бу юлы аяк. Госпитальдә яттым. Тазарып чыкканнан соң 1946 елга кадәр хезмәт иттем. Кайткач та бик каты тикшерделәр, тик ябып куймадылар.
Колхозның тәмам таралган вакыты. Эшче көчләргә, ир–атларга кытлык. Авылын мондый хәлдә калдырып чыгып китә алмый Габделбәр абый. Аннан әнисе дә бер ялгызы. “Исән–сау кайтсам, ни кушсалар, шуны эшләр идем”, — дип ант итеп кайткан егет сүзендә тора, җиң сызганып эшкә тотына.
— Хезмәттән курыкмадым. Балта эшен дә белә идем. Төрле бригадаларда йөрдем. Үзем дә 33 ел бригадир булдым, гел макталып килдем. Гаилә кордым. Кәримә белән 5 бала тәрбияләп үстердек, — ди Габделбәр Хәбибуллин. — Тыныч тормышның кадерен белеп, һәр туган көнгә сөенеп яшәргә кирәк. Яшьләргә минем теләгем шул.
Гөлсинә ЗӘКИЕВА