Ул әнисе бәхетенә туган

Ул әнисе бәхетенә туган
Шушмабашның Антонина, ә татарча Тәскирә. Кызлары шаяртып шулай дип әйтергә ярата Тәскирә апаны. Шушы сүзләр артына туган җире Мәскәү, яшәгәне Шушмабаш, дип тә өстисе килә. Быел май аенда кызы Рәзилә Тәскирә апаны туган җирен күрсәтергә Мәскәүгә алып барырга хыяллана.
Ул хәзер Тоня булган чакларын хәтерләми дә инде. Үзен белә башлаганда алар гаиләсе Сәрдәбашта яши иде. Ә аңар-чы Тәскирә туганда гаилә Мәскәүдә яшәгән. Бер–бер артлы дөньяга килгән өч кызларыннан соң нәкъ менә аны, дүртенче балалары Тәскирәне генә, көткән диярсең, сугыш баш-лана. Сугышның беренче көннәрендә үк әтиләре фронтка алына.
Боларны ул әнисе һәм Лиза апасы сөйләгәннәрдән белә.
— Сугыш Мәскәүгә килеп җитәргә 8 чакрымнар чамасы калгач, халыкны эвакуацияли башладылар, дип сөйли торганнар иде. Лиза апа ул чакларны гомере буе онытмады. “Әни көне буе эштә, без, балалар, өйдә үзебез генә кала идек. Ишек–тәрәзәләр томалап ябылган, ут яндырырга ярамый. Юкса, фашистлар бомбага тотарга мөмкин. Караңгылыктан куркып син елыйсың. Надия апа белән чиратлашып ипи алып кайта идек”, — дип сөйли иде ул. Эвакуацияләү башлангач, әни дүрт баласы белән юлга, туган якларына кайтырга чыга, — дип сөйли шулардан ишетеп белгән-нәрне.
Кайту газаплары мең бәла була. Мәскәү белән Арча арасын бер ай кайта гаилә. Берничә ел элек түшәк хастасы булып авырып ятканда Тәскирә апага әнисе: “Балам, син минем бәхетемә тугансың икән. Ничек сине поезд туктап торганда вокзал янындагы агач төбенә куеп китмәгәнмен. Шундый адымга баручылар булды... Юкса, имчәк баласы белән юлдагы авырлыкларга түзә алмагач (поезд тулы кеше, тәрәзәләре юк, ипи тутырылган капчыгыбызны урладылар, сиңа кәбестәне имезлек итеп ашатабыз), андый уем да бар иде...” — дип ана соңгы серен чишә. Аңлый аны Тәскирә апа. Кулындагы ике чемоданына сыеп беткән кирәк–ярагы, 5, 8, 10 яшьлек һәм 6 айлык сабые белән билгесезлеккә кайта бит. Авылда тормыш ничектер тагын?..
“Монда кайткач, әнинең туганнары булышкан”, — ди Тәскирә апа. Сабый чагында халык өстенә төшкән афәтне ничек күтәрүләрен белми, бары апаларының черек бәрәңге, алабута җыеп алып кайткан мизгелләре чак кына хәтерендә яңара. Ә әтисенең фронттан кайткан көннәре әле дә исендә.
Бу ят абыйга Тәскирә озак ияләшә алмады. Әти дигән изге сүзне дә 2 сыйныфта укый башлагач кына әйтә алды. И, шатланганнары шул вакытта әтисенең! Фронттан кулы яраланып, кабыргасын тишеп үпкәсенә “бүләккә” снаряд кыйпылчыгы алып кайткан ата саулыкка мантый алмады, 61 яшендә аларны ятим калдырып, мәңгелеккә китеп барды. Шөкер, кызларының, хәтта Тәскирәсенең тормышлы булуын күрә алды.
Үз чорындагы яшьтәшләре сыман Тәскирә апага да 7 сыйныфны бетергәч укулар насыйп булмый, хезмәткә җигелә ул. Ә насыйбы күрше Илдус авылындагы Габделнур атлы егет булган икән. Кияүгә чыккач, Шекә фермасында сыер сава башлый кыз, соңрак Шушмабашка күченәләр. Бөтен хезмәт кул белән башкарыла торган авыр еллар, төркемдә 17–18әр сыер, төннән караңгыга кадәр фермада булырга кирәк... Ел әйләнәсе ал–ялсыз 35 ел сыер сауган Тәскирә Биккенәева — Почет билгесе ордены иясе. Мактау грамоталары, Рәхмәт хатларының саны исәпсез, аның өстенә медальләр... “Әни тынгысыз йөрәкле ул безнең, — дип горурлана аның белән үз янында яшәүче кызы Динара. — Колхоз эшеннән арып кайтса да, өебез ялт иткән, өстәл тулы камыр ризыгы булыр иде. Кайнанасы — Хәдичә әбиебез белән 25 ел бергә яшәделәр, ике әбиебезне дә (берсе үз әнисе) әни тәрбияләп (Хәдичә әбиебез өч ел урын өстендә), соңгы юлга озатты”.
Тормыш бер уңайга гөрләп барган чакта беркөн алар капкасын кайгының ачы җиле дә кагарга җөрьәт итә... Машинасы белән ерак рейсларга йөрүче улы — 38 яшьлек Рифатының явыз ниятле бәндәләр Ижау шәһәрендә гомерен өзә. Ана күңелендә урын алган сагыш гомер буе ияреп бара.
Балаларының, оныкларының гел янәшә булуы тормышка ышаныч, көч бирә Тәскирә апага. Бар теләге — аларга сугыш афәтләрен күрергә язмасын.
Розалия ЗИННӘТОВА