Арча балында

Арча балында
Залда тынлы оркестр сихри көй уйный. Көйнең челтерәп талгын агышы күңелне әллә нинди хыял дөньясына, фильмнардан гына күреп белгән 18 гасырдагы бал кичәләренә алып китә. Тирә-якта елмаюлы йөзләр, бер-берсенә серле караш белән багучы биюче парлар, купшы, затлы күлмәкләр, смокинглар, җилпәвеч...
Болар һәммәсе чынбарлыкта, 11 март көнне Арча Мәдәният йортында узган “Арча балы” кичәсендә булды. Укучыларның сәләтен, тырышлыгын күрергә район башкарма комитеты җитәкчесе Илшат Нуриев үзе килгән. Ул кичәне ачып, биючеләргә уңышлар теләде.
Тәүге бал
Бу һәркем өчен тәүге бал кичәсе иде. Районыбызның 19 мәктәбеннән килгән биючеләр — 8–11 сыйныф укучыларының дулкынлануы күбесенең йөзендә, кайберәүләрнең хәтта биюләрендә чагыла, каушаудан хәрәкәтләрен бутап алалар. Түбән Мәтәскә мәктәбеннән 8 сыйныф укучысы Зөлфия Хәсәно- ва, инде берничә ел “Ар-и-Эль” бию төркеменә йөреп, сәхнәнең бөтен серен белсә дә, бу юлы дулкынлануын яшерми. “Сәхнәдә биеп ияләнсәм дә, бүген уртага чыкканчы башкара алырмынмы икән дигән курку хисе булды. Ахырдан хәтта ялгыш адым ясап чак егылмый калдым. Рузил генә тотып калды”, — ди ул елмаеп. Рузил Сәлимов Зөлфиянең биюче пары, 10 сыйныфта укый. Төркемнәрендәге башка егетләрдән аермалы буларак, Рузил биюгә үзе теләк белдергән. Бүгенге чыгышында ул да каушавын яшерми. “Гомумән, һәммәбезне теләгебез буенча сайлап алдылар, — ди Зөлфия. — Вальсны өйрәнү барыбызга да авыр булды. Ләкин үзебезнең генә түгел, укытучыбыз Гүзәл Исмәгыйлеваның тырышлыгы белән ике атнада өйрәнеп беттек”. Икесенең дә теләкләре бер: “Мондый баллар ел саен дәвамлы булсын иде, — диләр. — Биредә без башка мәктәп укучылары белән таныштык, узган гасырларда нинди киемнәрдән йөргәннәрен күрдек”.
Чыннан да, бал — тарих та, мәдәният тә, тәрбия чарасы да, үз-үзеңә ышаныч та ул. Дворян балаларын дөньяви яхшы гадәтләрне үзләштерергә өйрәтүче баллар Петр I заманында ук булган. Ул чакларда дәүләт уку йортларында, мәктәпләрдә бию мәҗбүри куелган була. Россиядә борынгы һәм яңалык булып кергән бал биюләрен белеп кенә калмыйча, аларны тиешле дәрәҗәдә башкара да белгәннәр. 19 гасырда Россиядә бию сәнгате югары биеклектә тора.
Әлбәттә, кирәк!
Балда катнашучылар да, тамаша кылучылар, оештыручылар да әйтә моны. Укучылар сарае каршындагы “XXI гасыр яшьләре” тәкъдиме белән уздырылган бал хакында “Киләчәге булыр, дип уйлыйбыз. Тагын да камилләштереп, һәр ел саен уздырырга уйлыйбыз. Беренче коймак төерле була, дисәләр дә, төере юк сыман, безгә һәр чыгыш ошады, — ди Укучылар сарае директоры Руслан Гыйниатуллин. — Казандагы берничә уку йортында шундый баллар уздырулары турында ишеткәннән соң үзебезнең районда да тотынып карыйсыбыз килде. Һәм без аны конкурс итеп үткәрергә уйладык. Башта директорларның күбесе киемнәр таба алмауны сылтау итеп каршы килгән иде. Теләкләре булгач, искиткеч матур күлмәкләр тапканнар, кемнәрдер махсус тектергән хәтта. Бүген һәркем бер–берсенең чыгышыннан җитешмәгән якларны күреп, өйрәнеп китә. Ләкин залның зур булмавы гына уңайсызрак. Зур залда рәхәтләнеп биеп, тирә-якта иркенләп утырырга урыннар да булса әгәр...”
Күлмәкләр — искиткеч!
Балда Апаз мәктәбе укучылары үзенчәлекле киемнәре белән аерылып торды — 19 гасыр князь–князь хатыннары мени?! Каян алулары турында бүген балдагы чыгышларны төшереп видеооператор ролен башкаручы укытучылары Хәниф Хәйретдиновтан сораштым. Махсус тектергәннәр икән. “Ике атна буе репетиция ясады укучылар. Хәзер кайгырышалар, балга әзерләнәсе булмагач, нишләрбез инде, дип. Биология укытучысы Римма Ибраһимова әзерләде аларны. Бал уздыруны кирәкле адым булды дип уйлыйм. Дәвамлы булсын иде. Балаларның гомуми аң үсеше, камилләшүләре өчен бик мөһим”, — ди Хәниф Хәйретдинов. Арчаның 5нче гимназиясе чыгышы (җитәкчеләре Эльза Нуретдинова) да үзенчәлекле булды. Алар, балларның ачылышында башкарыла торган полонез һәм заманчалаштырып куелган падеграс биюен башкарып, махсус призга лаек булды. Мондый махсус призга аларны һәм 2нче мәктәп төркемен оештыручылар — “XXI гасыр яшьләре” тәкъдим итте.
Җиңүчеләр
Бәйгенең, әлбәттә, иң яхшы дип бәяләнүчеләре булмый калмый. Бүген андый бәяне Лесхоз (беренче урын), Сикертән (икенче), Өчиле (өченче урын) мәктәпләре укучылары алды. Иң дулкынландыргыч мизгел мистер һәм миссны билгеләү иде, мөгаен. Ул бәягә Апаз мәктәбеннән 10 сыйныф укучылары Энҗе Миңнебаева һәм Алмаз Заһидуллин ия булды. Киләсе ел балын оештыруны башлап йөрүчеләр һәм ачып җибәрүчеләр — бал хуҗалары — Лесхоз мәктәбе булачак.
Узган гасырда баллар кеше тормышында аерым вакыйга булган. Шуңа да алардагы хис–кичерешләрен рус шагыйрьләре шигырь юлларына салган. Анда яшь–җилкенчәк бер–берсенә пар, яр тапкан. Белмәссең, шушы кичәдәге танышулар яки парлар киләчәктә кемнәрнеңдер язмышына тәүге адым булыр.
Розалия ЗИННӘТОВА