Кычыткан ашлары 90 яшькә җиткерде

Кычыткан ашлары 90 яшькә җиткерде
Мәдинә Зәйнетдинова белән без Урта Курса мәктәбендәге сугыш хатирәләренә багышланган кичәдә очраштык. Яшьләргә хас җитез, әле дә сөйкемлелеген югалтмаган апа белән сөйләшкәндә, аның хәбәрдарлыгына, сабырлыгына сокландым.
Зәйнетдиновлар гаиләсе Түбән Курса авылына Корайваннан күчә. Казыксыз җиргә казык кагып йорт җиткерү авырлыгын да уйлап, өстәвенә, ул елларда кечкенә авылларның киләчәге юклыгын һаман искәртеп торалар, алар биредән йорт сатып ала. Әмма сәбәп тирәнгәрәк яшеренгән була: гел кайгы китереп торган нигездәме икән хикмәт, әллә нигезне алыштырып карыйсызмы, дип киңәш бирә Төмәндә яшәү-че олы кыз. Шушы нигездән ике газизен мәңгелеккә озатырга туры килә Мәдинә апага — ире һәм 21 яшьлек улы армиядән авырып кайтып мантый алмыйча якты дөньяны калдырып китә. Әнә шулай гаилә кубарылып күченә.
Корайванга Сарай–Чокырчадан килен булып төшә Мәдинә апа. Эшкә батыр килен авыл халкы арасында тиз арада үз кеше булып китә. Әкренләп гаилә дә ишәя — дөньяга 5 сабый китерә Мәдинә апа. Инде бераз тернәкләнеп киләбез, дип сөенеп йөргән көннәрнең берсендә гаилә ишеген хәсрәтнең ачысы шакый. Ире, балаларының әтисе кинәт авырып үлеп китә. Олысы 12 яшьлек, төпчеге 3 айлык балалары белән калган Мәдинә апа кайгыны сабыр гына күтәрергә тырыша. Сугыш елларында балалары белән өелеп калып та яши алган толларны үзенә өлге итеп куя ул. “Нужа үтерми икән адәм баласын, эшләп үлә торган булса, мин күптән дөньяда булмас идем, — дип сөйли ул авыр еллар турында. — Нинди эш бар, берсе дә минем кулдан үтми калмагандыр. Гектарлап бәрәңгесен дә чүпләдек, борчак чапканда тигез гаиләлеләр 2–3 кеше чапкан борчак минем берүземә туры килә иде. Бер елны күрше хатыны белән 3 чакрымлы басудан эскерт ташыдык. Бер төнгә 35 тапкыр барып кайттык!” Балаларны туендыру өчен Арчадан җәяүләп капчыклап ипи ташыган чаклары үзе бер китап язарлык. Ипи алып кайтканда янында гел ятим калганда 11 яше дә тулмаган Мәсхүте була.
Мәсхүте белән авырлыкның коточкычын татырга язган икән анага. Башка балалары кайсы кая урнашып бетә, ә Мәсхүте төп йортта кала. Тик күрә-чәкләре үзләре белән яңа нигезгә ияреп төшкән шул. “Киленебез фермада дуңгызлар карый иде, ферманың кайнап торган зур казанына төшеп харап булды”, — дип үзәкләре өзелгән чакларны сөйли ана. Сугыш еллары авырлыгын үз җилкәсендә татыган Мәдинә апа өчен бу күтәрә алмас сынау булып тоелса да, Аллаһы Тәгалә аңа көч–куәтен, сабырлыгын бирә. Бер атна урында яткан килене балаларын ятим калдырып дөнья белән хушлаша. 5 яшьлек Алмаз белән 1,5 яшьлек Гөлназ кечкенәдән башларына төшкән кайгыны аңлап үсәләр. Ятим балаларны якын итеп яшәгән килене Сәриягә рәхмәтле Мәдинә апа. Бүген алар өчесе генә яшәп ята, балалар таралышып беткән. Оныкларының гаиләле булуына, тормышта үз урыннарын табуларына сөенеп туя алмый ул.
Ә сугыш еллары аның бәгырендә урын алган. Яшьлегеңнең гүзәл вакытларын урлаган елларны ничек оныта алсын ул күңел? 14 яше дә тулмаган иде әле аңа колхоз эшенә чыкканда. Җәен плугарь, кышын фермада, Лаешта икешәр ай урман кисүләр (Сарай–Чокырча зиратындагы агачларны кисү дә эләгә аңа), тракторда эшләүләр. “Ачлык үзәккә үтте. Ферма тиресеннән алабуталар җыя идек. Кычыткан ашлары 90га җиткерде инде безне”, — дип кычытканга багышлап шигырь язуын әйтә.
Сугыш аны да ятим калдыра. Сугышның башыннан ук диярлек фронтка алынган Зариф абый, ике аягы да яралангач, Казанда госпитальдә ятканнан соң ике көнгә генә авылга кайтып китә. Шул китүдән озак та үтми һәлак булуы турында язу килә. Чокырчадагы күршеләре алып кайта хәбәрне: “Зариф абыйны сугышның иң хәтәренә кергәндә күрдем, ул шуннан чыга алмады...”
Бүген Мәдинә апа гаиләсенә генә түгел, авылдашларына да хәер–догасын кылып яши, мәетләрне юып, соңгы юлга озата. Аллаһы Тәгалә шундый сынау-лар җибәреп тә нык калган бәндәсенең догаларын кабул кылмый калмас, иншалла.
Розалия ЗИННӘТОВА