Шатлыгым, кайгым минем

Шатлыгым, кайгым минем
26 апрельдә Татарстанда Туган тел көне үткәрелә.
Шул уңайдан оештырылган тантаналы чараларда Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов катнаша. Респуб- лика җитәкчесе сәясәте – Татарстанда яшәүче 115 милләт халкының телен, гореф-гадәтләрен хөрмәт итү һәм саклау. Әлеге максаттан Туган тел көне үткәрелә дә инде.
Соңгы 2010 елда алынган халык саны буенча Арча районында 51 мең 667 кеше (бүген 52 мең 274) яши. Шуның 47 мең 921е татарлар (алар арасында керәшеннәр дә бар), 3 мең 65е руслар, 286сы марилар һәм 395е башка милләт кешеләре.
Районда нинди милләт вәкилләре яшәгәнен сәхнәләрдән дә күреп беләбез. Арчадан “Рус җыры” рус халык вокаль ансамбле, Шурабаштан “Шишор” мари халык ансамбле, Яңасаладан керәшеннәрнең “Көмеш чулпы” фольклор ансамбльләре чыгышын һәрвакытта да яратып карыйбыз.
Шурабашта яшәүче 78 яшьлек Федор Антипов:
– Мәктәптә мари телен бервакытта да бетермәделәр, – дип сөйли. – Үзебезнең гореф-гадәтләрне саклыйбыз. Матбугатны мари, татар, рус телләрендә укыйбыз. Телевидение, радио тапшыруларын да үз телебездә тыңлыйбыз.
Авылларда милли мәктәпләр сакланды, ә Арча шәһәрендә без татар мәктәбен (әлегә ул юк) ничек күзаллыйбыз?
– Татар мәктәбе абруйлы булырга тиеш, – ди Арчадан ветеран укытучы Нәбиулла Хәкимҗанов. – Анда белемле, иң яхшы укытучылар укытсын, шартлар заманча булсын. Мәктәптән бала өч телне дә (татар, рус, инглиз) яхшы белеп, укымышлы, культуралы кеше булып чыксын. Шул вакытта гына татар мәктәбенә барачаклар.
Арчаның 5нче гимназиясен без ачылганнан, татар гимназиясе, дип йөрттек. Соңгы вакытта бу сүз әйтелми башлады. Директоры Фатыйх Хәкимуллин:
– Рәсми рәвештә ул татар гимназиясе, дип бервакытта да язылмады, – дип сөйли. – Бүген бездә төп фәннәр рус телендә, ә узган елның сентябреннән җыр, рәсем, хезмәт, физкультура дәресләре татар телендә алып барыла. Җыелышлар, чаралар ике телдә үтә. Алда әле тагын планнар бар.
2013 елда Арча педагогика көллияте Казан арты милли кадрлар әзерләү үзәге статусы алды. Үзәк эшен берничә юнәлештә алып бара. Бүген биредә гимназия сыйныфларында 30 бала урта белем белән татар, рус, инглиз, төрек телләрен үзләштерә. Көллият укытучылары 5–7 сыйныфлар өчен татар теле дәреслекләре эшли. Рус телле тәрбиячеләрне татар теленә өйрәтәләр.
– Республика буенча безнең үзәктә рус телле 720 тәрбияче татар теленә өйрәнде. Төп эшебез, әлбәттә, милли кадрлар әзерләү, – дип сөйли Арча педагогика көллияте җитәкчесе Гөлнара Гарипова.
2нче балалар бакчасы тәрбиячесе, республика күләмендәге “Мин татарча сөйләшәм һәм эшлим” конкурсында 2нче урынны алган Ольга Темячева:
– Мин Арча педагогика көллиятендә балалар белән дөрес итеп татар телендә аралашырга өйрәндем. Файдасы зур. Өйрәнгәннәрне эштә кулланабыз, – дип сөйли. – Рус телле балаларны да татар теленә өйрәтәбез. Барлык чаралар да ике телдә үтә.
Районда ике теллелек бакчаларда башлана. Ана теле – гаиләдән.
26 апрель – бөек Тукай туган көн. Тууына 129 ел. “Туган тел” шигыре бүген генә язылган кебек. И туган тел! Шатлыгым, кайгым минем...
Румия Надршина