Кайгы җиле урап узмаган

Кайгы җиле урап узмаган
Печмәнтау авылында сугышта һәлак булганнар истәлегенә һәйкәл куелды. Кызганыч, һәйкәлне сугыш ветераннары күрә алмады. Тыл ветераннары, сугыш чоры балалары килгән иде. Тантанада һәйкәлне булдыруда тырышып йөргән Ташкичү авыл җирлеге башлыгы Фәһим Фәйзуллин катнашты.
Авылда сугышта катнашучылар, кире әйләнеп кайта алмаучылар белән кызыксынучы Кадрия Гыйльманова белән очраша алуыма сөендем. 1940 елгы ул. Яр Чаллыда яши. 75 яшьлек ханым тантанага ерактан кайтып җиткән. Аерым дәфтәр булдырган. Сөйләр сүзе күп.
– Әти Гыйззәтулла Зарипов сугышта хәбәрсез югалган. Суслонгерда булган, – дип сөйләде ул. – Соңгы хатында “Немец Мәскәүгә бик каты котырып килә, әмма без аны бирмибез”, дип язган булган. Авылда 4 улы да сугыштан кайтмаган гаилә бар. Хәйретдинов Нәҗметдин, Сәлах, Минһаҗетдин, Хәбир. Кияүләре Гатаулла Гайнуллин да сугышта әрәм булган. Ана йөрәге бу хәсрәтләргә ничек чыдады икән?! Сугыштан икәү аяксыз кайтты. Чирләп кайтып үлүчеләр дә байтак. Заманында авылда 98 йорт бар иде. 87 кеше сугышка киткән, 51е кайтмаган. Печмәнтауда сугышта катнашкан хатын-кыз да бар. Зәйнәп Вафина, исән-сау кайтып, картаеп үлде.
Печмәнтау мәктәбе укытучысы Миләүшә Шәйхетдинова:
– Минем кайнатам Сәфәр Шәйхетдинов сугыштан бер аяксыз кайткан, –дип сөйләде. – Үземнең әнинең (Рәисә) әтисе Гатаулла Гайнуллин, туганы Хәким абый сугышта вафат булган. Әни “әти” дип әйтергә тилмереп үскән.
Тәкъмилә Мәгъсүмова:
– 1932 елгы мин. Шушы авылда гомер иттем, чыгышым белән Яңа Кенәрдән. Әти Гарәфетдин Гыймадиев 1943 елның маенда хәбәрсез югалган.
84 яшьлек Әминә Газизова тантанага килә алмаса да, хәлен белдем.
– Кышкарда туып-үстем, – дип сөйләде ул. – Сугыш башланганда 10 яшьтә идем. Аллага шөкер, әтине (Нәҗип Гомәров) сугыштан каршыларга насыйп булды. Өч тапкыр яраланып кайтты. Әтинең энеләре Кәрим, Халик кайта алмады. Балалары әтисез үсте. Сугыш беткән көнне яхшы хәтерлим. Авыл советы секретаре (Асия Төхвәтуллина), өй саен кереп, сугыш бетте дип, кычкырып йөрде. И-и, безнең күргәннәр...
Кем белән генә сөйләшсәң дә, кайгы җиле капкаларын урап узмаган. Һәйкәлгә “Беркем дә онытылмады, бернәрсә дә онытылмады” дип язып куелган. Исәннәр хәтерендә алар. Өлкән буын әкренләп китеп бара. Алар үзләре белән үткәннәрне, тарихны алып китә. Печмәнтауда иң өлкән кеше – 90га җитүче Гафифәбану Шакирҗанова. Кызганыч, ул килә алмаган. Ветеранны сөйләтәсе иде...
Моңсу бәйрәм җыр, бию белән үтте. Иске Ашыт мәдәният йорты үзешчәннәре, Печмәнтау мәктәбе укучылары концерт куйды. Һәйкәл янында бергәләп фотосүрәткә төштеләр, чәй өстәле янында сөйләшеп утырдылар.
Румия Надршина