Анда — тынлык

Анда — тынлык
Алар педагогика көллиятенә нәкъ вакытында — 8 май көнне ветераннар катнашында баручы бәйрәмгә кайтып төште. Сугыш узган җирләрдән әйләнеп кайткан студентларга шул тәэсирләр йогынтысында өлкән буын вәкилләре белән очрашу, күңелләрендә алып кайткан хис–кичерешләрен алар белән уртаклашу көллият тарихы өчен дә кадерле минутлар булды.
Алар дигәнем — Арча педагогика көллиятенең “Прометей” отряды әгъзалары — 4 егет, ике кыз һәм командирлары Илһам Низаметдинов — 26 апрельдән 7 майга кадәр Түбән Новгород өлкәсендәге “Үлем үзәне”ндә булып кайтты. Илһам Борһан улы бу изге эш белән ике дистә елдан артык шөгыльләнә инде. Туксанынчы елларда анда берничә тапкыр булган Илһам Борһан улы. Җитәкче белән әнә шул сәяхәтләр турында әңгәмә кордык.
— Анда бүгенге көндә ачыкланмаган 150 меңләп кешенең сөяге ята. Бу җирдә 1942 елда Ленинград блокадасындагыларны коткарганда чолганышта калган сугышчылар башын салган. Безнең солдатларны шартлаулардан барлыкка килгән зур чокырларга күмгәннәр, — дип сөйләп китте ул. — Бу сәфәргә киткәнче мин шул урында булган эзтабарларның истәлекләрен укыган идем. Алар әлеге җирдә төрле могҗизаларга таруларын язалар. Чыннан да, ул урында мохит үзгә, тынлык. Анда солдатларның рухлары белән сөйләшеп йөргән кебек буласың. Әйтик, тимер белән җиргә төртеп барганда, “Солдат, синең җиргә лаеклы җирләнергә хакың бар, үзеңне күрсәт безгә”, — дип аз гына баруга, таяк сөяккә төртелә... Әйтерсең, солдат үзен шулай белгертә. Эзтабарларның күбесе бу урынның гадәти түгеллеген әйтә. Биредә булган кешенең тормышы икегә бүленә: үзәнлектә булганчы һәм анда булып кайткач яши башлау.
— Быел эзләнүләрегезнең нәтиҗәсе бармы?
— Чагыштыру өчен мисал китерәм, 1994 елда 28 кеше сөяге тапкан булсак, быел 5не табуга ирештек. “Соңгы ике елда сөякләр нык кимеде, кинәт череделәр бугай. 73 ел вакыт узган бит”, — ди “Долина” музее җитәкчесе. Әйтик, гадәти тоткалы пакетка элек бер кешенең сөяге сыйса, хәзер биш кешенеке сый-ды. Ул сөякләр Мясной Бор янындагы туганнар каберлегенә җирләнә. Һәр елны шулай экспедиция ахырында үзебез тапкан сөякләрне соңгы юлга озатыша идек. Әгәр сөяк белән бергә медальон да табылган икән, андыйлар аерым кабергә җирләнә. Без уздырган экспедиция- ләрдә барлыгы 200ләп солдат калдыгы һәм 4 медальон табылды.
— Эш барышында сөякләрне тапкач, күңелегезне нинди хисләр биләп ала?
— Ул гадәти эш кебек кабул ителә. Игелек- ле хезмәтеңнән канәгатьләнү алу кебек. Алар да башка сугышчылар кебек күмелергә лаек- лы дип куанабыз. 1992 елда экспедиция вакытында бер кыз: “Волхово сазлыклары җанны чистарта”, — дип әйткән иде. Безнең эзләнүләребезнең нәтиҗәсе турында 9 май көнне Россия каналындагы фильмда да күрсәтелде. Хыялыбызга киртә куймыйча, экспедицияне оештыруда ярдәм иткәннәре өчен директор Гөлнара Гарипова җитәкчелегендәге көллият коллективына, район башкарма комитеты җитәкчесе Илшат Нуриевка, безгә матди һәм рухи ярдәм күрсәткән һәр оешма җитәкчесенә, шәхси эшмәкәрләргә рәхмәтебезне җиткерәбез.
Розалия Зиннәтова