Анда сугыш булган

Анда сугыш булган
Бөек Җиңүнең 70 еллыгы Лесхозда яшәүче Алия Степанованың гомер китабына моңарчы татымаган хис–кичерешләр белән уелып калды. Алия ханым быелгы Җиңү көнен улы һәм килене белән бергә әтисе Шәриф Хафизов җирләнгән урында каршы алды.
Бу сәяхәт турында күпме хыялланды ул! Әтисе каберен эзләп табачагын уйлап күпме таңнар аттырды, илнең кайсы гына почмагына хатлар юлламады! Инза, Крюково авыллары яныннан узгандагы хис–кичереш- ләр телефон аша якыннарына да ирешә. Крюково янында барган сугыш турындагы җырны никадәр буын баласына өйрәтте Алия ханым. Ә Инза турында аерым истәлекләр... Әтисенең фронттан килгән бер хатында мондый юллар бар: “Зәкия, без Инза шәһәре янында лагерьда торабыз. Моннан авыл ерак түгел. Сорасаң, анда кер дә юдыр- тып, мунча да яктырып була, диләр”. Менә бит, 74 елдан соң әтисе узган юллардан узармын дип кем уйлаган?!
Ә әтисенең җирләнгән урынын табу өчен 12 ел буе (!) шактый эзләнергә, күп җирләр белән элемтәгә чыгарга, хатлар язышырга туры килә Шәриф абый фронтка киткәндә 1 яшьлек булып калган кызына. Чөнки 1942 елның 14 декаб- рендә килгән үлем турындагы хәбәрдә Дон елгасы ярындагы акбур һәм фигуралы биеклектә штурм вакытында һәлак булды, диелгән. Әнә шул җирне бик озак эзлиләр. Ә ул Воронеж өлкәсенең Россошан районында булып чыга. 1400 чакрым араны узулары җиңел булмаса да, әтисе башын салган җирләргә якынайган саен аңлата алмаслык хис биләп ала Алия апаны.
Яңа Калитва авылына Степановлар Бөек Җиңүнең 70 еллыгын каршы алуга багышланган парад башланган сәгатьләрдә килеп җитә. Җирле халык белән очрашу, алар каршында гомере буе әйтергә тилмергән иң газиз “әтием” дигән сүзне ихласта, лаеклы әйтеп чыгыш ясау, әтисе башын салган җирләрне (ул җирләрне халык “скелетлар тавы” дип атый һәм анда әле дә солдатлар яткан җирләрне чирәм капламаган, урыннары аермачык күренә, ди), мәктәп музеендагы сугыштан калган истәлекләрне, сөякләре табылган солдатларны җирләүне күрү Алия ханымга гомерендә татымаган хисләр бүләк итә. “Сугыш узган җирләрдә митинг- лар да үзгәрәк була икән, — дип күргәннәре белән уртаклаша ул. — Анда һәр җирдә патриот- лык рухы сизелә. 8 майда шәһәр урамнары буйлап сугыш елларындагы сыман машина колоннары уза башлады. Ә митингта безнең якларда бер дә ишетелмәгән, бәгырьләрне телгәли торган моңлы җырлар яңгырады. Без барган авыл зур, бистә сыман, анда да парадта машиналар колонна булып узды. Балачаклары сугыш елларына туры килгән, аны үз күзләре белән күргән өлкәннәр, сугыш ветераны белән аралашып, ул елларның фаҗигасен янә йөрәктән кичердек”. Иң кадерлесе — Шәриф Хафизов җирләнгән туганнар каберлегеннән бер уч туфрак алып кайтып Күлтәс зиратындагы Зәкия апа каберенә салу була. Бу мизгелгә балалар, оныклар да шаһит.
Аларның йортында Шәриф абыйның туу турында таныклыгы, паспорты, комсомол билеты, фронттан язган хатлары, үз кулы белән язган автобиографиясе бүген дә кадерле ядкәр булып саклана. Боларның һәммәсен, утызы тулганчы 3 бала белән тол калып, гомере буе ирен көтеп яшәгән Зәкия апа, авыр вакытларда да югалтмый саклап, балаларына тапшыра алган. Әти–әнисе тифтан вафат булгач, төрле җирдә балалар йортында тәрбияләнгән Шәриф абый, рус, латин, гарәп, немец телләрен үзләштерә һәм Мари Илендә политехник институтка укырга кереп, аның беренче чыгарылыш студентларының берсе була. Әлбәттә, геннар ерак китми. Сугыштан соңгы авыр елларда Алия апа җәяүләп Арчага йөреп укытучылыкка укый. Бүген ул тормыш иптәше Равис абый белән тигезлектә, балаларының, оныкларының уңышларына куанып яши (бер генә мисал, оныклары — Шамил һәм Илназ Шәяхмәтовлар Россия күләмендәге олимпиадалар җиңүчеләре), бабайларының юлына тап төшермиләр бит!
Бу сәяхәт Степановлар гаиләсендәге һәркемнең күңел кылларына кагылган. Бергә очрашкач, сүз гел шул юнәлештән китә, истәлекләр барлана. Инде юл салынды. Бабайларның рухы буыннан–буынга күчсен, батырлык онытылмасын дигән фикер белән, киләчәктә Равил абый анда балаларын, сеңелләрен, аларның гаиләләрен алып барырга ниятли.
Розалия Зиннәтова