Геройларча сугышкан

Геройларча сугышкан
Безнең районның ир–егетләре Бөек Ватан сугышында һавада да дошманга каршы батырларча көрәшкән.
Габделхәй Заһидуллин 1913 елда Казанбаш авылында туа. 1920 елда 7 яшьлек малайны апасы һәм абыйсы Төмәнгә алып китәләр. Идел буенда ачлык башланган чор була бу. Төмәндә аны балалар йортына урнаштыралар, ул шунда укый да. Өченче сыйныфны тәмамлагач, апасы белән абыйсы туган якларга кайтырга җыеналар, энеләрен дә калдырмыйлар.
Авылда 7 сыйныф тәмамлый. Бик шук, тере малай була ул. Үзешчән сәнгатьтә актив катнаша, сәхнәдә Һади Такташ шигырьләрен яттан сөйли, көлкеле такмаклар чыгара. Әтисе үзе ясаган скрипкада уйный. Габделхәй дә өйрәнә, кубызда уйный. Бертуган абыйсы Габдулла авылда беренче колхоз рәисе була, Гариф Ахуновның әтисе белән бергә эшлиләр.
Вакыты җиткәч, егетне армия- гә алалар, авиация частенда хезмәт итә, очучы һөнәрен үзләштерә. Армиядән кайткач, мәктәптә хәрби әзерлек дәресләрен укыта. Укытучы кыз Мария белән гаилә кора, ике бала дөньяга килә. Уллары Элерон соңрак Казан төзелеш институтында укыта, кызлары Светлана да укытучы.
Габделхәй Бөек Ватан сугышы башлангач фронтка китә. Әзерлек курсларын тәмамлагач, самолетка утыра. Беренче хәрби заданиегә 1941 елның декаб- рендә “У–2” самолеты белән китә. Донбасс, Сталинград өчен барган сугышларда катнаша. 1942 елның 22 октябрендә полкны үзгәртеп формалаштыру өчен Куйбышев шәһәренә кайтаралар. Анда “Ил–2” очкычларын өйрәнәләр. Шул вакытта ул берничә көнгә авылына да кайтып китә. Апасының улына шлем һәм бил каешы бүләк итә. Гаиләсе, туганнары, авыл белән соңгы очрашуы була бу.
Полкны сугышка озаталар. Көньяк фронтта каты бәрелешләрдә катнаша. Капитан Габделхәй (сугышчан дуслары кыскартып Хәй дип йөртәләр) Заһидуллин соңгы заданиесенә 1945 елның 3 мартында 5 очкычтан торган отряд составында китә. Хәрби бурычын үтәп, дошман гаскәрләрен юк итеп кайткан дүрт очучыга Советлар Союзы Герое исеме бирәләр. Заданиедән исән кайткан иптәшләре сөйләвенчә, дошман утка тота башлагач, аның самолетына ут каба, якташыбыз самолетын дошманның ягулык складына юнәлтә һәм ул шунда төшеп шартлый.
Советлар Союзы Герое исеменә тәкъдим ителүчеләр арасында Заһидуллин фамилиясе дә булган дигән мәгълүматлар да бар. “Язмышы ачыкланмый калу сәбәпле”, ул бүләкләнүчеләр исемлегеннән төшереп калдырылган. Дошман ягына төшкән, янәсе.
Белгәнебезчә, соңгы вакытта Бөек Ватан сугышына кагылышлы кайбер документлар сер булудан туктады. Минем алда “1945 елның 10 мартыннан 20 мартына кадәр чорда Кызыл Байраклы Суворов орденлы һәм Кутузов орденлы Сталинград гвардия штурм авиациясе дивизиясенең 1нче часте личный составының кире кайтаргысыз сугышчан югалтулар исемлеге”. Анда 2нче юлда “Гвардия капитан Загидуллин Хай, 1913 г.р., командир звена 136АП, чл. ВКП(б) 1937 г., 1913, Тат. АССР, Арский район, д. Казанбаш, жена Лукина Мария Евдокимовна” дип язылган. Күмелгән урыны билгесез. “Гвардии капитан Загидуллин Хай — командир звена, 136 авиационного полка 1 гвардейской штурмовой авиационной дивизии. Погиб — сбит истребителем противника 4.3.45 г.”.
Батыр якташыбызның кабере юк. Яр Чаллы шәһәрендә яшәүче кызы Светлана ханым әйтүенчә, әтисенең исеме Калининград өлкәсе Багратион районының Корнево бистәсендәге туганнар каберлегенә җирләнгән сугышчылар исемлегенә кертелгән.
Габделхәй Заһидуллинның Герой исеменә тәкъдим ителүе турында Бүләкләү кәгазе юк. Әмма аның каһарманлыгының шаһитлары булган иптәшләре Габделхәй Заһидуллинга Герой исеме бирелергә тиеш дип, төрле оешмаларга мөрәҗәгать итеп караганнар.
Габделхәй Заһидуллин 1944 елның 27 мартында, шушы ук елның 21 маенда Кызыл Байрак орденнары белән бүләкләнә. 1944 елның 13 августында ул “Александр Невский” орденына тәкъдим ителә. “Иптәш Заһидуллин рядовой очучыдан эскадрилья командиры урынбасары дәрәҗәсенә күтәрелде, – диелә Бүләкләү кәгазендә. – 1943 елның ноябреннән немецларның Никополь плацдармын тар–мар итү һәм юкка чыгару, Совет Кырымын дошманнан чистарту, шулай ук дошманны Совет Белоруссиясеннән куып чыгару буенча “Ил–2” самолетында 58 сугышчан очыш ясады. Ул үзенең сугышчан үрнәге белән башкаларны да батырлыкка өнди”.
Батыр очучы бу юлы да “Кызыл Байрак” орденына лаеклы дип табыла.
Ильяс Фәттахов