Яшәсәң иде әле, әбием

Яшәсәң иде әле, әбием
Минем әбием Йосыпова (Әхмәдуллина) Шәмсебану Әсхәдулла кызы 1916 елның 28 апрелендә Үгез-Елга авылында туган. Ул гаиләдә беренче бала, әбидән соң сеңелләре Нәкыя, Мәдхия һәм энесе Һидиятулла туа.
Әбиемнең бары өч класс белеме бар. Олы бала булгач, барлык авыр эш аңа булган. Ул 13 яшеннән колхозда эшли башлаган, җәен яшелчә үстергән, кышын төрле эштә эшләгән. Әбием энесен һәм сеңелләрен укытырга тырышкан. “Бәрәңге, кәбестә үстереп, аны сатып балаларга киемнәр алыйк”, – дип әтисенә әйткән. Шуңа күрә Нәкыя исемле сеңлесе 7 сыйныф белемле, ә Мәдхия сеңлесе гомер буе хисапчы булып эшләгән. Һидиятулла исемле энесе ике югары белемле. Тәтеш һәм Кама Тамагы районнарында райком секретаре булып эшләп, соңыннан Казан шәһәрендә Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгында хезмәт куеп, лаек- лы ялга чыккан. Әби үзе дә бик чая, тырыш, җор телле һәм бик башлы булган. Математиканы яхшы белгән. “Сугыш вакытында урак белән ашлык урганда, бригадир минем җирне исәпләмәде дә, үзем күпме эшләгәнемне әйтеп бирә идем”, – дип искә ала әбием.
1941 елның апрелендә Яңа Ашыт авылы егете Зариф Йосыповка кияүгә чыга. Монда килгәч тә ул колхозда эшләгән.
Сугыш башланганда аңа 25 яшь була. Сугыш вакытында барлык авыр хезмәт хатын-кыз җилкәсенә төшә. Ашарга, кияргә кием юк. “Алабутадан, сәрдек үләненнән ипи, кычытканнан аш пешердек. Ярый әле ул елларда бәрәңге уңышы яхшы булды, халыкны шул ачтан исән калдырды, – дип искә ала әби. – Кар астыннан өшеп чыккан бәрәңге ап-ак крахмал булыр иде, шуны алабутадан ясалган онга кушып күмәч пешерер идек”.
Халык телендә ул “күкәрин” ипие дип аталган. Ә чыпчык үләнен кушып пешергән ипи бик ачы булган.
Әбинең энесе Һидиятулла абый 1943 елда 18 яшен тутыргач та сугышка китә. Ул барлыгы 7 ел солдат хезмәтендә булып, 1950 елда гына өенә кайта. Ә әтисенең энесе Зиннәтулла Әхмәдуллин сугыш кырында ятып кала. Кабере дә билгесез. Якын туганы Нәҗип Лотфуллин сугышка китеп, исән-сау әйләнеп кайта, гаилә кора, илне торгызу өчен алны-ялны белми эшли. Аның уллары Кәшиф, Нәфыйк, кызы Наилә, Арча районын үстерүгә үзләреннән лаеклы өлеш кертеп, тырыш хезмәт юлы уздылар. Әбинең сеңлесе Нәкыя апаның улы Раушан Сибгатуллин да балаларга белем бирүдә (Апаз мәктәбе директоры) армый-талмый хезмәт итә.
Язын ач, юка кием белән хатын-кызларның чана тартып, Арчага симәнә орлыгы, малларга печән алырга баруларын ачынып сөйли әби: “Арча тавыннан бер-беребезгә булыша-булыша тезелешеп менәбез. Бик авыр була иде. Кайтканда Ашытбаш авылына кереп йоклый, чабаталарны киптерә идек. Шулай ук хәзерге Биектау районы Алат авылына җәяү арба тартып ашлыкка йөрдек. Ул авыл бик комлы, арбалар бата, сөйрәп чыгарганда хәлләребез бетәр иде. Урманга утынга, Ташкичүгә уңыш ашлыгын тапшырырга сыер җигеп йөрдек”.
Сугыш турында бик хәбәрдар булмаганнар. Авылда радио эшләмәгән, үлгән солдатлар турында гына өчпочмаклы хатлар килгән.
Сугыш беткән елны, колхозда эшләр беткәч, беренче тапкыр Сабан туе үткәрәләр. Мичтә бәрәңге пәрәмәчләре пешереп бәйрәм итәләр. Бу вакытта ирләр сугыштан кайткалый башлаган була. Әбинең туганнан-туганнары Габдулла һәм Гыйльмулла исемле энеләре дә Сабан туена сугыштан кайтканнар.
Сугыштан соңгы тормыш та бик авыр була. Ашарга җитми, кияргә кием юк, бер-бер артлы балалар туа.
Әби бабай белән 60 ел бергә торып, 6 бала үстергәннәр. Аллага шөкер, алар барысы да исән-саулар. Бабам вафат булганга 16 ел була.
Әбием, балаларының, оныкларының, оныкчыкларының, туганнарының уңышларына сөенеп, төпчек кызы Рәмлә апа тәрбиясендә яши. Ул, туган йорт нигезенең җылысын саклап, барыбызны бергә җыеп тора. Шушы матур, мул тормышта яшәсәң иде әле, әбием.
Ләйсән Хәйруллина,
Яңа Кенәр мәктәбе укытучысы