Пензадан... пулемет белән

Пензадан... пулемет белән
Балтач районындагы Чепья авылы музеенда булып кайтканнан соң юньләп йоклый алган да юк, гел шуны уйлап ятам.
Бу авылны Мөхәммәт Мәһдиев үзенең әсәрләрендә бик җылы итеп искә ала. Иң авыр ачлык елларда бу авыл базары бик күп кешене үлемнән саклап кала.
Бик күрәсе килеп йөри иде аны. Җае да чыкты — “Таттелеком” акционерлык җәмгыяте егетләре Иске Кишеттә Советлар Союзы Герое Гани Сафиуллин туып–үскән нигездәге йортта музей ясарга җыенып, шуңа әзерләнеп йөргән чаклары иде.
— Чепьядагы кебек музей беркайда да юк! — ди ЗУЭС җитәкчесе Рөстәм Гомәров. — Карап кайтыйк, үкенмәссез!
Безне әлеге музейны оештыручы, менә 50 ел шуңа җитәкчелек итүче Гарифҗан абый Галиев, туганнары кебек кочак- лап, каршы алды. Тугызынчы дистәне түгәрәкләп килә, япон сугышы ветераны. 300 мең сумга якын шәхси акчасына туган авылы Каенсарда сугышта һәлак булган ветераннар истәлегенә һәйкәл салдырган.
Тыштан гади генә күренгән музей 10 залдан тора. Һәр залның үз авазы — Бөек Ватан сугышына багышланганында Левитан үзәкләрне өзеп сөйли, туган як табигатенә багышланганында сандугачлар сайрый...
Мондагы экспонатларның һәркайсының үз тарихы. Шуларның берсе — “Максим” пулеметы турында Гарифҗан абый менә ниләр сөйләде.
Гражданнар сугышы елларында Нократ елгасы буенда каты бәрелешләр була. Әлеге елга Балтач чигеннән 15 километр чамасы гына. Музейдагы шушы чорга багышланган экспонатларның шактые әнә шул Нократ елгасы төбеннән алынган. Бу вакытта Гарифҗан абый мәктәптә тарих укыта.
— Малайлар белән барабыз да, суга чумып төптән әйбер эзлибез. Җәяүләп барабыз, тапкан әйберләрне күтәреп кайтабыз.
Гражданнар сугышын “Максим” пулеметыннан башка күз алдына китереп буламы? Гарифҗан абый да шулай уйлый һәм эшкә керешә. Водолазлар чакыртып та эзләп карыйлар — юк пулемет.
Шуннан Гарифҗан абый рес- публиканың хәрби комиссарына хат яза. Җавабы килә, тик пулемет исе килми аннан. Җавапны алып, Казанга китә бу. Комиссарга мондый җавап мине канәгатьләндерми, ди. Комиссар җавап әзерләгән полковникны дәшә: “Бу кешегә отписка түгел, “Максимка” кирәк, булыш!” — ди.
Полковник бүлмәсенә алып чыгып бераз “эшкәртә” дә, хат язып Пенза өлкәсенә җибәрә. Шунда элекке кораллар саклана торган складтан бер пулемет бирәләр. Аны ничек алып чыгуы, поездга кертми маташулары, Казан урамы буйлап пулемет өстерәп йөрүе — үзе бер тарих.
Ильяс ФӘТТАХОВ