Су юлы, сынатмам гомер буе

Су юлы, сынатмам гомер буе
Еллар узган саен әби–бабайларыбызның борынгыдан килгән гореф–гадәтләрен яңарту чаралары әйләнеп кайтканга күңел сөенә. Күптән түгел Яңа Кишет авылында әнә шул йолаларны яңарту күренеше бөтен авыл өчен зур бәйрәмгә тиң булды.
Яңа Кишет егете Илнар – Алсу һәм Илдар Сибәгатуллиннарның өлкән улы. Казанда югары белем алып шунда төпләнеп калган егеткә тиң яры Башкортстан җирләреннән насыйп булган. Альбина белән аларның танышуына Казан шаһит.
Киленне Яңа Кишет халкы бергәләп төшерде. Кәләш үзе белән Башкортстан якларындагы милли йолаларны да ияртеп килергә онытмаган. Татарстан җиренә аяк баскач, билгеле, безнең яктагы гореф–гадәтләр дә килеп кушылды ул йолаларга. Иң элек, киленне каршы алганнан соң, килен бирнәсен сату йоласы калкып чыкты. Безнең якта киленнең бирнәсен туган йортында ук “сатып” җибәрсәләр, башкорт якларында килен төшкән йортның капка төбендә “саталар” икән. Өстәвенә, үз якларына хас булганча, яшьләрнең тормышы мул, борчуларсыз татлы булсын дип, бирнә янына ике чиләк бодай, тәпәннәр белән баллар да алып килгәннәр.
Ә иң матур күренеш, яшь киленгә су юлы күрсәтү булды. Егетнең әти–әнисе белән бергәләп бу йоланы башкаруда авыл китапханәсе мөдире Надия Йосыпова күп көч куйган.
Элек кызларны егетләр чишмә юлында күзләгән. Аларның булганлыгы да шунда сыналган: чиләгендәге мөлдерәмә суны чайпалтып, түгеп алып кайтмыймы, янәсе... Яшь киленнең саф сулы чиләкләренә карап өлкәннәр теләк теләгән: “Бәхетләре шушы су сыман пакь булсын”.
Су юлын күрсәтергә әзерләнгәндә киленгә әнисе Руфинә ханым көянтә–чиләкләр бирә. Гадәти генә түгел, әлеге көянтәне аңа үз әнкәсе (Альбинаның әбисе була) кияүгә чыкканда васыять итеп тапшырган икән: “Кызым, үзеңнең кызың кияүгә чыкканда бирерсең”. Әнисе дә Альбинага шундый теләкләрен җиткерә. Килен Нефтекамада туган шәһәр кызы булса да, авылда әби–бабай янында йолаларны белеп үскән.
Чишмәгә яшьләр Симетбашка төшә. Чөнки ул — бердән, Илнарның әнисе Алсу апаның туган авылы булса, икенчедән чишмәсен әнисенең абыйсы Лотфулла яңартып, “Нурислам чишмәсе” дип бабайсының исемен мәңгеләштергән. Ничек яшь кәләшкә шул нәселнең тарихи эзләрен күрсәтмисең дә, бабайсының гомере буе карап торган чишмәсеннән су алдыртмыйсың инде?! Әлеге күренеш барча кунакларның күңелен җәлеп итә. Парлылар чишмәдән су алганда чишмә буе гармун, җыр–моң тавышыннан гөр килеп тора. Ну сыздыра да соң кайната Илдар абый гармунда! Элек чишмә юлын кәләшләргә кияүнең кыз туганы күрсәткән һәм ул туйның икенче көнендә башкарылган. Кишеттә яңартылган йолага бу юлы чүт кенә үзенчәлек керде — егетнең кыз туганы булмаганга (энесе бар), су юлын китапханәче Надия Йосыпова күрсәткән. Кәләшнең киемнәре дә үзенчәлекле: чиккән алъяпкыч (аны киленнең биленә кайнана бәйләгән), чиләкләре дә алъяпкычына тәңгәл – бизәкле. Су алганнан соң яшьләр чишмә култыксасына чиккән кулъяулык бәйләп, кунак булып килгән егет–кызларга да бүләк итеп чиккән кулъяулык өләшә.
Бу йоланың яңартылуы күп- ләрнең күңел хатирәләрен кузгаткандыр. Әнә, Надия апа да яшьлегенә кире кайт- кандай булган: “Миңа су юлын каенэнем күрсәтте, чөнки килен булып төшкән гаиләмдә иремнең кыз туганнары юк иде. Бүгенге чарада җаваплы эшне миңа йөкләүләренә бик шатландым, яшьлеккә кайт-кан кебек булдым”, — ди ул. Авылларындагы чишмәләрне мәктәп укучылары белән чистартып торучы Надия Йосыпова бу йоланы киләчәктә үз авылларына да кайтарып, туйларны әнә шундый халык ядкәрләре белән баетырга хыяллана. “Йолалар аның белән генә бетмәде, — дип дәвам итә ул. — Туйдан соң “Килен токмачы” догалы мәҗлес алдыннан авылдагы киленнәр белән бергәләп килен бирнәләреннән йортны киендердек. Киленнең сандыгын парлылар ачуы, аның җыр–моңга күмелгән аерым бер бәйрәмгә әйләнүе бигрәк тә күңелле булды”.
Ә яшьләр тормышында йолаларны үтәү әле көзен дә дәвам итәчәк. Әле Башкортстанга кияү булып баргач Илнарны кияү мунчасы көтә...
Розалия Зиннәтова