Юл йөрүдән мәңге бизмәм мин

Юл йөрүдән мәңге бизмәм мин
Узган шимбәдә Яңа Кырлайда атлар 80 километрга һәм 40 километрга ярышты. Озын юлны атлар уйнаклап, юртып кына үтте.
Бу спорт төре 1990нчы елларда үсеш ала башлый. Бүген инде ул Россиядә һәм чит илләрдә абруй казанды. 40 км, 80 км, 120 км, 160 км юлны юртып үтү өчен нәселле атлар үрчетү белән ныклап шөгыльләнүчеләр бар. Аның берсе – Николай Мельбард, Пенза өлкәсендә завод тота. Бу ярышта да ул үзенең Али-Баба атында 80 км араны иң уңышлы үтүче булды. Каһарман кыяфәтле җиңүчедән яшен сорыйм, “60 яшьтә!” – дип җавап бирде ул.
Россия күләмендәге әлеге зур чарада Россия Федерациясе авыл хуҗалыгы мелиорациясе департаменты директоры Даниил Путятин, Россия Федерациясе Авыл хуҗалыгы министрлыгының үсемлекчелек, үсемлекләрне химияләштерү һәм саклау департаменты директоры Петр Чекмарев, Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык–төлек министры Марат Әхмәтов һ.б. катнашты. Кунакларны район башлыгы Илшат Нуриев каршы алды.
80 км.га 5 ат иртәнге сәгать 6дан ук кузгалды. Алар Төмән һәм Пенза өлкәсеннән килгән чыдам, көчле атлар иде. Ат спорты белән шөгыльләнүче, Төмән өлкәсенең татар Конгрессы башкарма комитеты рәисе Ринат Насыйров үзе дә аты белән 80 км.га старт алды. Тик атының аягы аксап, ахыргача финишка барып кына җитә алмады.
Һәр 20 км.ны үткәч, атлар старт алган урынга кире кайтып, су эчеп, ял итеп ала. Мал табиблары юртакларның физик халәтен тикшерә. Атның йөрәк пульсы 20 минут эчендә тиешле нормага төшәргә тиеш. Хәлләре әйбәт булганда гына алар яңадан юлны дәвам итә. Һәр этапны (20 км) билгеле бер вакыттан иртәрәк үтәргә ярамый, ярыштан төшеп каласың. Андый очраклар булды.
40 км дистанциягә барысы 25 ат старт алды. Арча, Әтнә, Балтач, Саба, Биектау, Кукмара Чистай, Минзәлә, Төмән, Пенза атлары чыдамлылыкка сыналды. Арчадан “Кырлай”, “Курса МТСы”,”Ак барс” агрокомплексы”, “Ватан” ширкәтләреннән барысы 8 ат катнашты, аларның кайберләре 40 км.ны үтсә дә, ветеринария комиссия- сен уңышлы уза алмады.
– Сабантуйлардан соң эш атларының чыдам һәм тынычракларын сайлап алып шөгыльләндек, – дип сөйли “Кырлай” ширкәте аты җайдагы Рөстәм Зарипов. – Йөрү 40 км.га җыела иде. Бүген дә дистанцияне үтү кыен булмады.
“Кырлай” ширкәте атында – 10 нчы урын. Җайдагы – Рөстәм Зарипов.
“Курса МТСы” ширкәте атларын караучы 21 яшьлек Рафил Мәгъсумовның ярышта катнашкан аты сокланырлык иде: гәүдәгә нык һәм таза, ялтырап тора! Рафил атының көчлеләр арасында 40 км араны исән-имин үтә алуы һәм 8нче нәтиҗәне күрсәтүе, билгеле, куанычлы хәл.
– Ат нык, көчле минем, үзем дә юлда атның халәтен белеп бардым, шуңа да 40 км араны исән-имин үтә алдык, – ди Рафил Мәгъсумов.
Мәскәүдән кайткан ветеринария комиссиясе рәисе Ольга Суворова–Смоленская белән сөйләшәбез.
– Мондый озын дистанция- ле ярышларда әзерлекле атлар һәм җайдаклар катнашырга тиеш, – дип сөйләде ул. – Хуҗалык тирәсендә җигүдә йөргән абзардагы атны 40 км.га ярышка алып чыгып китү бик үк дөрес түгел. Чыныкмаган юртаклар озын юлга чыдый алмый. Атлар белән ел әйләнәсе шөгыльләнергә кирәк. Аларның паспорты булырга тиеш. Бу төр ярышның нечкәлекләре бик күп. Ярыш шартларын алдан ук Интернеттан өйрәнергә киңәш итәм. Кайберәүләр кагыйдәләрне бозу сәбәпле ярыштан төшеп калды. Минем теләгем шул: ярышларда катнашып, квалификация алып, алга таба үсәргә.
Чиләбедән килгән баш хөкемдар Денис Черковский ерак юлга чыккан атлар өчен кояшлы эссе көннең бик үк уңайлы түгеллеген әйтте. Аяк асты коры булса да, малларга эссе. Шуңа күрә һәр этапны үткән саен юртакларга, аякларын, башларын су белән чылатып, хәл керттеләр.
Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмәтов:
– Үзебезнең җирлектә үскән һәм авыл хуҗалыгында иң авыр хезмәтләрдә сыналган һәм җиңеп чыккан атларның да республика, Россия һәм чит илләр мәйданында үзләренең никадәр чыдам икәнлекләрен күрсәтү мөмкинлеге туды, – дип сөйләде. – Үз токымнарыбызны эшләү буенча кузгалдык кына әле. Һәм бу эш тагын да куәтләнәчәк.
…Мәйданда төрле уеннар, көрәш белән җыр, музыка тынмады. Янәшәдә генә 2 км.га гарәп токымлы, чиста, ярым чиста нәселле атлар чабышты. Көрәштә Күпербаштан Илшат Идиятов баш батыр булып калды.

АТ ЯРЫШЫ НӘТИҖӘЛӘРЕ
80 километрга
1. Николай Мельбард — Пенза өлкәсе “Велес” заводы атында;
2. Юлия Малахова — Пенза өлкәсе “Велес” заводы атында;
3. Сергей Бондаренко — Пенза өлкәсе “Велес” заводы атында.
40 километрга
1. Ленар Усманов — Биектау, үз атында;
2. Руслан Ибраһимов — Буа, үз атында;
3. Самат Нәбиуллин — Лениногорск, үз атында.
Гарәп токымлы атларда
1. Владимир Семенов — Нократ Аланы П. Филимонов атында;
2. Владимир Михайлов — Биектау районы фермер Усманов атында;
3. Эдуард Митрофанов — Балтач районы “Хезмәт” ширкәте атында.
Чиста токымлы атларда
1. Николай Каламейцев – Казан “Тимерхан” спорт клубы атында;
2. Владимир Семенов — Нократ Аланы П.Филимонов атында;
3. Радик Гарифуллин — “Кырлай” ширкәте атында.
Ярым чиста токымлы атларда
1. Рамил Рәхмәтуллин — Арча, үз атында;
2. Александр Александров — “Ак барс” агрокомплексы” атында;
3. Рәнис Таҗетдинов — Балтач районы “Татарстан” ширкәте атында.
Румия Надршина