Аермасын да түлисе

Аермасын да түлисе
Ай саен түләү кәгазьләрен алгач күпләр аптырашта кала: каян җыела ул суммалар?
— Без “Водоканал-Сервис”, “Тепло-Сервис”, “Жилкомбытсервис”, “Идарәче компания” ширкәтләре күрсәткән коммуналь хезмәтләр өчен исәп-хисап ясыйбыз, – ди Бердәм исәп-хисап үзәге җитәкчесе Линар Әхмәдиев. – Ягъни шәхси хуҗалыклар, гомуми йортлардагы фатирлар хуҗалары коммуналь хезмәтләрдән файдаланалар, ай ахырында күрсәткечләрне әйтеп безгә шалтыраталар. Без шуннан чыгып Төзелеш, архитектура, торак-коммуналь хуҗалыгы министрлыгы тарафыннан кабул ителгән махсус компьютер программасы нигезендә исәп-хисап ясыйбыз. Халыктан җыелган акчаны килешү нигезендә, күпме эш башкаруыннан чыгып, тулысынча әлеге оешмаларга күчереп бетерәбез.
— Минем каршыда бер фатир хуҗасына килгән исәп–хисап кәгазе. 11 төр хезмәт өчен түләргә кирәк. Барлыгы 1351 сум җыелган. Салкын су, электр энергиясе, газ, җылылык, канализация, көнкүреш калдыкларын чыгару, ягъни коммуналь хезмәтләр өчен дигәннәре аңлашыла. Ә калганнары, торак хезмәте өчен булганнары, күпләрдә сорау уята: ни өчен?
— Гомуми йорт территориясен тәртиптә тоткан өчен фатирның 1 квадрат метрыннан чыгып 1 сум 79 тиен түләнә. (Торак хезмәтләренең барысы өчен дә фатирның квадрат метрына карап түләнелә. Бүгенгә бөтен торак хезмәтләрен кертсәң, 1 квадрат метрга түләү 14 сум 34 тиен). Шушы җыелган акчаларны идарәче компания һәм ТМШлар агымдагы ремонтларны, йортның тышкы ягында була торган вак-төяк төзекләндерү эшләре, йортка кадәр килгән су, үзәк канализация чокырыннан фатирга тоташкан урынга кадәр канализация челтәрен төзекләндерү, түбәдән карларны чистарту, су үткән һәм башка урыннарын карау өчен тоталар. Ныклап төзекләндерү өчен кергән акча (1 кв.метрга 5 сум) һәр йортның үз җыелма счетына җыелып бара. Йортта төзекләндерү эшләре башлангач, ул акчалар шуңа тотыла. Монысы һәркемгә аңлашыла. Ә менә дератизация дигәне санэпидемстанция тарафыннан халык соравы буенча башкарылган хезмәт. Ягъни график буенча подвал, чарлак, коридорларда таракан агулау. 1 квадрат метрга 15 тиеннән акча алына.
Торак фонды белән идарә итү өчен дә акча түләнә. Бу акча “Идарәче компания” ширкәтенә күчә. Чөнки барлык гомуми йортлар белән ул идарә итә.
— Гомуми йорт кирәк-яраклары өчен тотылган суны исәпләү буенча сораулар аеруча күп. Нәрсә өчен кирәк соң ул? Кайберәүләр суны аз тотабыз, күп түлибез, дип зарланалар. Ничек ул алай килеп чыга?
— Һәр фатирда шәхси су счетчигы бар. Шуның белән беррәттән подвалда тотылган суны исәп-ләүче гомуми йорт счетчигы куелган. Йортка билгеле бер күләмдә су килә, моны әлеге счетчик санап чыгара. Һәр фатир хуҗасы ай саен үз су счетчигы күрсәткечен бердәм исәп-хисап үзәгенә бирә. Су бирүче оешма һәр айның 26–27сендә һәр йортның гомуми йорт су счетчигы күрсәткечен ала да, безгә кертә. Айның соңгы көнендә без айны ябабыз, шул көндә өйгә кергән су белән шәхси су счетчиклары күрсәткечләре арасында аерма килеп чыга. Бу гомуми йорт счетчигы белән ике арадагы аерма махсус компьютер программасы нигезендә һәр фатирга бүленә. Һәм менә шулай шәхси счетчик күрсәткеченнән күбрәк түләргә туры килә. Ничек бу аерма килеп туа? Беренчедән, фатир хуҗалары шәхси счетчик күрсәткечләрен вакытында яки айдан айга биреп бармыйлар. Ул һәр айны 25–26сында бирелергә тиеш. Бу халыкка социаль ярдәм күрсәтү идарәсе аша субсидия алучылар өчен дә мөһим. Чөнки күрсәткеч 26сыннан соң әйтелсә, субсидия керми. Иртә дә, соң да бирү гомуми йорт счетчигы белән ике арадагы аерманы күрсәтә һәм фатир хуҗалары кесәсенә суга. Йортта вакытында счетчик күрсәткечен биреп бармаучылар булса, аның өчен дә башка фатирдагыларга торак мәйданының квадрат метрыннан чыгып түләргә туры килә. Бу хакта ТМШ җитәкчеләре җыелышлар саен аңлата. Шуңа күршеләр бер-берсенә карата игътибарлы булсыннар. Икенчедән, счетчикларның искерүе, ватылуы мөмкин. Кайберәүләр счетчикка махсус магнитлар куеп күрсәткечен киметәләр, махсус ватып куючылар да очрый. Шулар аркасында башкалар зыян күрә, чөнки ул да гомуми йорт кирәк–яраклары һәм шәхси счетчиклар арасында аерманы чыгара. Бу фактлар тикшерү нигезендә ачыклана, тикшерү нәтиҗәсе акт формасында безгә керә.
— Ә аларга карата нинди җәзалар кулланыла?
— Норматив нигезендә кеше санына карап соңгы 6 айга яңадан исәп-хисап ясала. Мәсәлән, 1 кешегә 1 айга норматив буенча 3,65 кубометр су карала. 1 кубометр су бәясе 32,03 сум. Шуңа әле канализация өстәлә (күпме су керә, шуның кадәр чыга, дип исәпләнә) — 38,52 сум (32,03 + 38,52) х 3,65 = 257,50 сум. Алты айга 1545,05 сум була. Гаиләдә 5 кеше яшәсә, шушы сан 5кә тапкырлана. Шул сумманы түләргә туры килә.
— Су счетчигы күр-сәткечләрен халык сезгә ничек җиткерә?
— 3–33–08 телефоны аша шалтыратырга, Интернет аша бирергә мөмкин. Сүз уңаеннан, Интернет аша — http://uslugi.tatar.ru — коммуналь хезмәтләр өчен акча түләргә, күпме акча түләвегезне тикшерергә, субсидияләрне карарга була. Интернет белән эшли алмасагыз, шалтыратыгыз, белгечләр барын да аңлатыр.
Электр энергиясенә килгәндә дә гомуми йортларда яшәүчеләр гомуми йорт кирәк-яраклары өчен түләү мәсьәләсе белән очрашалар. Бу хакта безгә “Татэнергосбыт”ның Арчадагы клиентларны кабул итү офисы җитәкчесе Алия Вәлиева аңлата.
— Гомуми йорт кирәк-яраклары — ул күп фатирлы йортларда гомуми кулланган барлык урыннарны — подъездлардагы яктырткычлар гына түгел, ә фатирара баскыч мәйданчыклары, баскычлар, чарлаклар, подваллар, йорт яны террито-риясен яктырту.
— Моның өчен түләү ничек билгеләнә?
— Әгәр гомуми йорт счетчигы куелган икән, шәхси электр энергиясен исәпкә алу приборы булу-булмауга карамастан, исәп-хисап чорына гомуми йорт кирәк-яракларына бирелгән электр энергиясе күләме фатирның гомуми мәйданына туры китереп исәпләнә. Гомуми йорт счетчигы булмаган очракта, гомуми йорт кирәк-яраклары өчен кулланылган электр энергиясе бәясе күләме норматив буенча билгеләнә.
— Гомуми йорт кирәк-яраклары өчен түләүгә күп килүнең сәбәбе нәрсәдә?
— Электр энергиясе кулланучы кайбер гражданнар арасында фатир эчендә дәүләт тикшерүе вакыты чыккан счетчик кулланучылар бар. Алар электр энергиясен төгәл исәпләми. Шуның нәти-җәсендә гомуми йорт кирәк–яраклары өчен түләү суммасы артырга мөмкин. Килешү нигезендә ай саен вакытында, ягъни айның 23–25ләрендә һәм дөрес итеп күрсәткечләрне алу, “Татэнергосбыт” оешмасына тапшыру да зур роль уйный. Гомуми йорт кирәк-яраклары өчен электр энергиясеннән рациональ файдаланмау, электр энергиясен өзеп киткәннән соң да гражданнарның үз белдекләре белән яңадан ялгау (бу очракта алар файдаланган электр энергиясе гомуми йорт счетчигына җыела һәм һәр кулланучыга бүленә), фатир эчендәге электр счетчикларын төрле юллар белән үзләре файдаланган электр энергиясен исәпләми торган итеп турыдан-туры гомуми йорт электр счетчигына ялгау һәм башкалар — бар да гомуми йорт кирәк-яраклары өчен электр энергиясен исәпләүгә йогынты ясый. Шул сәбәпле гомуми кирәк–яраклары өчен түләү күп килә.
Гөлсинә ЗӘКИЕВА