Мәктәптә... эшмәкәрлек

Мәктәптә... эшмәкәрлек
Арчада “Бизнес– үзәк”кә мәктәпләрдән педагоглар җыелды. Казаннан “Яшьләр уңышы” үзәге иҗтимагый оешмаларының башкаручы директоры Ләлә Бикчәнтәева кайтты. Ул мәктәп вәкилләренә балалар белән ничек итеп бизнесны, эшмәкәрлекне оештырып булуы хакында сөйләде.
Сөйләшүне “Алгарыш” (“Прог-ресс”) район эшмәкәрләре берлеге җитәкчесе Назыйм Сибәгатов башлап җибәрде.
Мәктәп укучыларының төп бурычы — белем туплау. Укудан тыш аларның күп кенә файдалы шөгыль белән мавыгуларын белә-без. Мәсәлән, спорт, рәсем, җыр, музыка... Ә менә мәктәп эскәмия-сеннән үк балаларның үзләре уйлап тапкан кызыклы идеяләрне тормышка ашырып, җитештерү, иҗат итү, сату–алу белән шөгыльләнүләре, акча эшләүләре — монысы яңалык. Гадәттә, без һәр яңалыкка шикләнебрәк карыйбыз. Ай–һай, булырмы икән?!
Казаннан кайткан вәкил мәктәп бизнесы компанияләре турында кызыклы итеп сөйләде. Мәктәп бизнесы үзенә күрә балаларны кызыксындыра торган эшлекле уен да. Әмма уен гына түгел, чынлап торып акча эшли торган кәсеп тә. Бизнес белән 7–11 сыйныф укучылары шөгыльләнә ала. Бу кәсепкә чынлап торып керешкән бала халыкара дәрәҗәдә фикерләү баскычына күтәрелергә мөмкин. Үз мәктәп кысаларында гына туктап калмыйча район, республика, Россия, халыкара мәйданга чыгу турында сүз бара монда. Иҗат эшең, җитештергән продукцияң белән төрле бәйгеләрдә катнашу, интернет–кибетләргә чыгу, тәҗрибә уртаклашу һәм бизнеска өйрәнү өчен Интернет ярдәмгә килә. Мәсәлән, “Предприятиеләрнең чиге юк” порталы аша төрле илләрнең мәктәп компанияләре белән элемтәгә кереп була.
Башкаручы директор Ләлә Бикчәнтәева “велосипед иҗат итеп” вакытны әрәм итмәскә киңәш итте. Уйлап табылганны нигә тагын “уйлап табарга”? Бер тәкъдим: кулдан эшләнгән әйберләр һәрвакытта да кызыклы һәм киң кулланышта. Бәлки, кулдан нинди дә булса яңа файдалы әйбер эшләргәдер?!
Эшне нидән башларга соң?
— Сез уйлап тапкан әйбер, иң беренче чиратта, үзегез яшәгән тирәлектә зур сорау белән файдаланырлык булсын, — дип киңәш итә Казан вәкиле. — Яңалык та булсын ул, аны укытучылар түгел, балалар уйлап тапсын һәм алар үзләренең идеяләрен зур кызыксыну белән тормышка ашырсын. Иҗат итү мохите шәп булсын!
Мәктәп бизнес компаниясенең президенты һәм төрле мәсьәләләр буенча (җитештерү, кадрлар һ.б.) вице–президентлары булырга тиеш. Һәр нәрсә финанс план нигезендә иҗат ителсен. Мәсәлән, идеяне тормышка ашыру өчен күпме акча кирәк, файдасы күпме булачак, эшләнмәләр нинди вакытта сатылып бетәчәк. Көндәшләр дә исәпкә алынсын, эшләгән әйбереңне кайда сатып булачагы да алдан тәгаенләнсен.
Ләлә Бикчәнтәева, мәктәп бизнесы турында сөйләп бетергәч, педагоглардан сораулар бармы, дип сорады. Дәшүче булмады, бар да уйда иде. Мәктәптә бизнес. Ничек итеп? Арадан берәү кесәсендәге үзебезнең нарат сагызын күрсәтеп, бизнес өчен мөмкин эшме бу, дип сорады. Кызыклы сорау. Әлбәттә, бизнес өчен мөмкин эш. Әмма идеясе аларныкы түгел. Аны уйлап тапканнар инде. Бәлки, шул ук нарат сагызыннан башка яңачарак, заманга яраклаштырып икенче төрле сагыз уйлап табаргадыр? Тәмле дә, файдалы да булсын, матур кәгазьгә дә төрелсен. Идеяләрнең чиге юк. Бу алып сату гына түгел. Бу — уйлап табу һәм җитештерү. Берәүләр үзләре уйлап тапкан состав белән сабын эшли, икенчеләр тиз тузмый торган оекбаш бәйли, өченчеләр... Әнә, безнең Татарстан егете уйлап табу сәләте һәм шуны тормышка ашыра белүе нәтиҗәсендә халыкара мәйданга чыккан һәм ирешкән уңышлары бәрабәренә Прагага институтка укырга кергән. Мисаллар бар. Бу үзенә күрә балаларның мөмкинлек-ләрен үстерү, аларны эшмәкәрлек серләренә төшендерү, заманга яраклаштыру. Тик укуга гына игътибар кимемәсен. Ни дисәң дә, мәктәп ул, иң беренче чиратта, белем ала торган урын.
Румия НАДРШИНА