Ул әле дә бирешми

Ул әле дә бирешми
Шушы араларда 90 яшьлеген билгеләп үтәргә әзерләнгән Гөлмәдинә Корбанова белән очрашу максатыннан Иске Муга юл тоттык.
— Туры китерә алырсызмы икән? Өйдә торганы да юк аның, — диде, күршесе йортын күрсәтүне сорагач.
Аның 90 яшьлек кеше турында әйткән бу сүзләре кызыксынуны тагын да арттырды. Бәхеткә, Гөлмәдинә апа өйдә булып чыкты һәм якты чырай белән каршы алды.
— Әллә минем туган көнем якынлашканны белдегез инде? — дип сорады, ни өчен килгәнлекне белгәч.
Үзе турында да ул бик теләп сөйләргә тотынды. Үзем тыңлыйм, шунда ук сиздермичә генә әңгәмәдәшемне күзәтәм. Сөбханалла, нинди авырлыклар кичергән, бер гасырга якын гомер иткән кеше димәссең дә. Җитезлеге, дәрте аеруча аптырашта калдырды. Ул яшьтә нинди дәрт, диярсез. Нәтиҗә чыгарырга ашыкмагыз. “Чәй эчерт-мичә җибәрмим”, — дип, җил–җил атлап чәен куйды, өйалды белән ике арада яшь кызларга хас җитезлек белән йөреп тәм–томнарын ташыды, ул да булмады, күршеләргә килгән әйберләр сатучы янына чыгып бер кофта алып керде, көзгедән аның килешүен барлап алды, шул арада акчасын бирергә дә чыгып йөгерде. “Ашка барасым бар иде, менә матур кофтам да булды. Килешәме?” — диде ул җавапны көтеп тә тормыйча, сөенүен белдереп. Ниһаять, сөйләшүгә күчтек.
— Минем турында нәрсә язасың? Гомер буе эшләдем дә эшләдем. Эшләп чыныкканга бу яшькә җит-кәнмендер дә инде,”— дип башлады ул сүзен.
Гөлмәдинә апа Корайван авылыннан. Сигез балалы гаиләдә бишенче бала булып дөньяга килгән. Сугыш башланганда кыз җиденче сыйныфны тәмамлаган булган.
— Әтием беренче Бөтендөнья сугышында катнашкан, 1941 елда аңа 60 яшь иде. Шуңа сугышка да алынмады. Ә менә өч абыем фронтка китте. Җамали абыйны озатуым әле дә хәтердә. Мине үз урынына стройга бастырып торды ул. Хәзер абыемның истәлеге буларак аның кызлары белән аралашып яшим. Җамали абый белән Әлтаф абыйның озакламый хәбәрсез югалулары турында өчпочмаклы хатлар да килде. Ә Минскта хезмәт итеп, армиядән кайтасы елны турыдан–туры яу кырына килеп эләккән Кыям абый, 1942 елны яраланып, авылга кайтты, — ди, ул көннәрне бүгенгедәй исенә төшереп. — Кайту белән аны “Кызыл тау” колхозына рәис итеп куйдылар. Ул елларда Корайван халкы яхшы яшәде, ачлык кичермәде. Аксаклап, таякка таянып йөрсә дә, тырышты, икмәк биреп торды. Ул елларда игеннәр дә уңды. Абый кайтканда безнең гаиләдә 12 кеше иде. Чиләк–көянтә белән Арча крахмал заводыннан барда ташыдык, сыерыбызны бетермәдек.
Җиденче сыйныфны тәмамлау белән җигелеп эшләргә туры килә Гөлмәдинә апага. Сарай–Чокырчада яшелчә бригадасына йөри. Аннан ун кызны Буага окоп казырга җибәрәләр. Бишесе качып кайта. Араларында Гөлмәдинә дә була.
— Өч көн кайттык. Ачлыктан башлар әйләнә башлады. Симәнке басуына кергән идек, тоттылар. Ярый, алары җибәрде. Өйгә кайткач, икенче көнне үк авыл советы рәисе килеп, Арчага алып китте. Наласага юл салырга җибәрделәр. Аннан Арчага кайтарылган үлгән әсир немецларны күмдек. Күлтәс, Бимәр, Шәмәрдән урманнарында агач кистек, вагон төядек. Станциядә печән түкләдек. “Гөлмәдинәне дә җибәрсәң генә барабыз”, — диләр икән Кыям абыйга. Нишлисең, вакыты шундый, барырга туры килә. Абый колхоз рәисе дип өйдә ята торган чак түгел.
Сугыштан соң фермада эшли Гөлмәдинә апа, терлекчеләрне алыштыра, ял иттерә. 38 яшендә димләп, Иске Муда яшәүче хатыны вафат булып, бер баласы ятим калган Барый атлы кешегә кияүгә чыга. “Ир–егетләрнең бик күбесе сугыш кырында башларын салды. Меңләгән кызлар кебек мин дә тол кыз булып калган идем. Гаилә зур, өсте–өстендә кеше. Шуңа кияүгә барырга ризалык бирдем”, — ди ул.
Ире Барый (ул вафат инде) белән тату гына яшиләр алар. Терлекләр асрыйлар, колхозда эшлиләр. Дөнья куалар. Балалары гына булмый. Гөлмәдинә апа иренең кызын үз баласы кебек үстерә. Кәүсәрия, мәктәпне тәмамлап, Казанга эшкә китә, аннан кайтып, Курса разъезды егете Рәшиткә кияүгә чыга.
— Узган ел авырып хастаханәдә яттым, кызым бик карады. Аннан үзләренә алып кайттылар, — ди Г. Корбанова. — Тик минем үз өемдә яшисем килде. Аллага шөкер, аяк–кулларым таза–сау әле, кешегә комачау ясарга теләмим. Күршем Гөлфия Шакирҗанова яр-дәмчел. Туганнарым, кызым килеп хәлемне белеп тора. Пенсиям үземә җитә. Дөнья рәхәт, бер дә ташлап китәсе килми әле.
Гөлсинә ЗӘКИЕВА