АНЫ КҮПЛӘР ХӘТЕРЛИ

АНЫ КҮПЛӘР ХӘТЕРЛИ
Борһанов Тимерхан Борһан улы 1925 елның 11 июлендә Минзәлә кантонының, хәзерге Мөслим районы, Вәрәшбаш авылында туган, әнисе Бибигатифә аңа 11 яшь чакта вафат була. Әтисе Борһан кабат өйләнә, ләкин ул үги әнисе дә озын гомерле булмый, Тимерханга тагын бер үги әни белән яшәргә насыйп була.
Тимерхан кечкенәдән тырышып укый, кичләрен сукыр лампа яктысында Тукайның ятимлеге турында елый-елый укып утырулар, сукыр музыкантларның бәхетсез язмышларын җиңеп чыгуларын белү Тимерханның китек күңеленә дәва булып, җанында өмет уты кабыза торган була. Ничек кенә авыр булмасын, ул җиденче сыйныфны “5” ле билгеләренә тәмамлый, мактау кәгазе алып чыга. “Борһан малае булдыра!” – диләр авылда.
Колхозда ат җигеп инештән су, урманнан утын ташу да куркытмый. Бервакыт аны колхоз идарәсенә чакырып алалар, ул хисапчы булып эшли башлый. Тимерхан 5 айлык хисапчылар курсында укып кайта, 16 яше дә тулмаган Тимерханны колхозның баш хисапчысы итеп сайлап куялар. Аның күңеле сәнгатькә тартыла, өздереп гармун уйнарга өйрәнә, спектакль-концертларда актив катнаша.
1941 елның 22 июне, сугыш башлана, авылда бала-чага, карт-коры, хатын-кыз өелеп кала. Колхозның наряд бирүләре, исәп-хисаплары – барысы да Тимерхан өстендә кала. Шулай итеп мең төрле мәшәкать белән ду килеп йөри торгач, 1943 ел килеп җитә. Тимерхан 8 гыйнварда повестка ала, аны өч айга бронь белән калдырыр- га уйлыйлар, ләкин ул: “Мин иптәшләремнән калмыйм. Мин фронтка китәм”, – ди.
Тимерхан Борһанов 1943–1950 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә, Бөек Ватан сугышында Япония гаскәрләренә каршы сугыша.
Тыныч тормыш башлана, Тимерхан Борһан улы 1950–1951 елларда Мөслим районының авыл хуҗалыгы бүлегендә бухгалтер-инструктор, 1951– 1952 елларда районның “Михайлов” совхозында партия оешмасы секретаре булып эшли. Асия апа белән гаилә коралар, бик матур итеп яши башлыйлар.
Эшкә сәләтле, оста оештыручы егетне КПССның Мөслим райкомында партия, профсоюз һәм комсомол оешмалары белән эшләү бүлеге мөдире итеп күчерәләр, ул анда 1952–1954 елларда эшли. 1958 елда Казанда югары партия мәктәбен тәмамлый. 1958–1961 елларда секретарь, 1961–1963 елларда КПССның Тукай райкомы беренче секретаре вазыйфаларын башкара, зур тәҗрибә туплый.
Тимерхан Борһанович 1963 елдан безнең Арча районында халык депутатлары Советы башкарма комитеты рәисе булып эшли башлый. Ул районыбызның үсешенә бик зур өлеш керткән шәхес, аны күпләр хәтерли, зур ихтирам белән искә ала.
Тимерхан Борһанович 1977–1986 елларда ТАССРның социаль тәэминат министры урынбасары булып эшләде. Ул 1963–1967, 1971–1975 елларда ТАССРның Югары Советы депутаты итеп сайланды.
Якташыбыз, Татарстанның халык язучысы Гариф Ахунов күренекле шәхес Тимерхан Борһанов турында өч повесть язды. “Тимерханның яшьлеге”, “Тимерханның авыл юллары”, “Тимерханнын атылган комиссарларны эзләве” дип исемләнгән тәрбияви әһәмия- те зур булган бу повестьлар, “Тимерханның күргән-белгәннәре” исеме белән аерым китап итеп чыгарылды. Китап балалар өчен дә, олылар өчен дә бик кызыклы.
Арчаның “Казан арты” тарих-этнография музеена бүләк ителгән нөсхәсендә автор: “15 ел буе Арча райбашкармасында рәис булып эшләгән фронтовик Тимерхан Борһанов турында бу китап. Арча әдәбият-сәнгать музеена зур хөрмәт белән бүләк итәм. Гариф Ахунов 3 август 1999 ел”, – дип язылган.
Арча шәһәрендә Борһанов урамында ел саен бәйрәм үткәрелә. Исемен шушы урам йөрткән талантлы оештыручы, 15 ел гомерен Арча районы халкына хезмәт итүгә багышлаган Тимерхан Борһан улын ул көнне күп тапкырлар олылап искә алалар. Районыбызның социаль-икътисади үсешенә зур өлеш керткән, районыбыздан киткәч тә һәрчак ярдәм итеп яшәгән Тимерхан Борһановны искә төшерми мөмкин түгел. Якташыбыз, халык язучысы Мөхәммәт Мәһдиевның “Кеше китә – җыры кала” дигән сүзләре Тимерхан Борһан улына атап әйтелгәндер кебек.
Шәфигулла Гарипов,
“Казан арты” тарих-этнография музее директор урынбасары