ЯҢАЛЫКЛАР

Бу Ходайның рәхмәте киңдер, бер күлмәккә ике җиңдер, дип әйтергә ярата иде безнең авылның Ризван абый.

Әле бер-ике көн генә элек үзебезнең бәрәңге җиренә барып килгән идем. Шау чәчәктә утыра бәрәңгеләр, карап торырга да күңелле. Бер-ике әйбәт яңгыр эләккән иде шул аларга. Эссе һавада дым тиз оча, эх, мин әйтәм, тагын бер яхшы яңгыр булсачы!

Бәрәңге темасын дәвам итеп, бер хикмәтне дә әйтеп үтим инде. Быелгы кебек эссе җәйдә колорадо коңгызлары котырыр инде, дип көткән идем. Алдан ук агуын да алып куйдым. Тик юк алар! Башка елларны бәрәңге тишелгәндә үк ябышып чыгалар иде. Кемнәрдер бездә күп, син агулап утырткансыңдыр, диләр. Юк, яз көне агуга якын да килгән юк, бүлбеләрне агулап утыртуны күңел кабул итми.

Бу бәйгене мин башланган елларыннан бирле күзәтеп киләм. Катнашучыларга бирелгән күнегүләр генә түгел, таләпләр дә үзгәрә.

Машина белән идарә итүче хатын-кызлар саны арткан саен, үзләрен сынап карарга теләгән гүзәл затларыбыз да күбәйгәннән күбәя бара. Хәтта узган ел Арчада җиңү яулаган бер автоледи республика ярышында да катнашып, югары урынны яулап кайтты.

Быелгы хатын-кыз транспорт белән идарә итүчеләр арасындагы осталыкка бәйге ЮХИДИ хезмәте оешуга 85 ел тулуга багышланды. Ул Арча эчке эшләр бүлегенең ЮХИДИ бүлекчәсе һәм Арча районы буенча “Юл хәрәкәте куркынычсызлыгы” дәүләт бюджет учреждениесе (җитәкчесе Энҗе Мөхәммәтҗанова) белән берлектә оештырылды.

Сүзем Әнәс Кәримов турында.Мин аны Шушмабаш авыл Советы рәисе булып эшләгән елларыннан беләм.

Аңа кадәр сигез ел салым инспекторы булган. Шушмабаш авыл җирлеге һәрвакыт уңышлы эшләүчеләр рәтендә бара, шулай ук алгы сафларда булган “Северный” хуҗалыгы булу үзе бер бәхет инде. Барлык мәсьәләләрне бергәләп хәл итәләр. Әнәс Кәримов та ул елларны матур итеп искә ала.

Шушы көннәрдә узган ел тавык чыгарып үстергән кыр үрдәкләренең хәлләрен белдем.

Тугыз үрдәкне быел яз күлгә җибәргән идек. Айзат чакырып дәшкәч аларның өчесе килеп җитте. “Кайбер көннәрне аларның тугызы да була, – диде ул. – Яр буена чыгып ашыйлар да”.

Ана үрдәкләрнең үз бәбкәләре бардыр инде, алар шулар янындадыр. Җылы якларга китәргә теләрләрме – анысы көз билгеле булыр.

Кычкырышып яшәүчеләр турында кешеләр эт белән мәче кебек торалар, диләр.

Ләкин тормышта мин нәкъ тә киресе белән очраштым. Безнең балалар, мин үзем дә, песи белән эт яратабыз. Рыжик атлы этебез, Ләйсән (Леся) исемле песиебез бар. Ана песи. Нәселле. Британка. Килеп керде ул безгә. Андый песине куып чыгарырга ярамый, дигәч, мәчебез булса да, калдырдык. Бик назлы, матур песи барыбызның да мәхәббәтен яулады. Елга ике тапкыр балалый (янында торып балалатабыз әле), әмма бәбиләрен бик тиз алып китеп баралар.

“Эх, чәчәкләре дә чәчәкләре!” дигән исем астында чәчәкләргә күмелеп утырган иң матур йортлар барланды. 

Мондый чара Питомник бистәсендә күп еллардан бирле үтә. Алдагы елларда ул бәйге формасында оештырыла, соңыннан урам бәйрәмендә җиңүчеләргә бүләкләр дә тапшырыла иде.

Быел заман чире тагын андый чараларга нокта куйды, әмма Питомник клубы җитәкчесе Нәсимә Гарифуллина традицияне дәвам итеп, чәчәкле йортларның фотоларын инстаграм битендә күрсәтеп барырга булды.

Татарстанда транспорт белән идарә итүчеләр исерек килеш руль артына еш утыра башладылар. Дәүләт автоинспекциясе мәгълүматлары шуны раслый.

Саннар да коточкыч – мәгълүматлар буенча ел башыннан республикада 7,1 меңнән артык исерек килеш автомобиль белән идарә итү очрагы теркәлгән. Ничә минут, хәтта ничә сәгать алар руль артында булган? Күпме җәяүленең һәм юлдагы башка автомобиль йөртүчеләрнең, балаларның һәм өлкәннәрнең тормышын куркыныч астына куйган?

Балык хуҗалыгы төп буасы дамбасыннан узган саен: “Менә моны эшләп караганнар”, –  дип уйлап куям.

Ярты гасырдан артык вакыт узса да, һич тә бирешергә теләми ул. Аны төзүчеләргә һәйкәл куярлык. Ни өчен икәнен алар үзләре дә белми инде. Ә мин беләм!

1978 елның июль аенда узган көчле давыл вакытында мин Казанда укуда идем. Икенче көнне генә кайттым. Поезддан төшүгә күзгә ташланган күренеш  тәэсирләндерерлек иде. Тирә-якта ауган, сынган агачлар ята.

8 июль Бөтенроссия гаилә, мәхәббәт һәм тугрылык көне буларак билгеләп үтелә.

 Быел бу уңайдан Арчада район башлыгы Илшат Нуриев һәм аның хатыны Гөлнур ханым исеменнән иң яхшы гаиләләрне тантаналы төстә кабул итү булды. Мондый мөһим чара районда беренче тапкыр үткәрелде. Кунаклар арасында озак еллар бергә гомер итүче парлар да, күп балалы әти-әниләр дә, хезмәт династияләре вәкилләре дә, авыл җирлекләрендә яшәүче хөрмәткә лаек гаиләләр дә бар иде.

Җәйнең икенче ае җитте, һәм, кызганычка каршы, күп кенә ата-аналар ачык тәрәзәләрнең бала өчен ни кадәр куркыныч булуын оныта. Тәрәзәдән егылып төшү-балалар җәрәхәтләнү һәм үлеменең төп сәбәпләреннән берсе, бигрәк тә шәһәрләрдә. Балалар бик кызыксынучан. Ел саен биеклектән егылып төшеп бик күп бала үлә. Уяу булыгыз!