ЯҢАЛЫКЛАР

Бер аяксыз Шакир туган авылына кайта. Аны бөтен авыл каршы алырга чыга... Кайтса, өй бикле.

Редакциягә Түбән Мәтәскәдән Рузилә апа Хөснетдинова килде. “Җиңүнең 75 еллыгы” уңаеннан әти турында сөйләргә, дип килдем, – диде ул. – Искиткеч кеше иде ул безнең әти! Аны бөтен авыл яратты”.

Рузилә ханым кыска гына вакыт эчендә гаҗәеп хәлләр турында сөйләде. Сөйләшеп сүз бетмәде. Беркөнне Арчада яшәүче кызы белән Түбән Мәтәскәгә дә барып килдем.

Шакир Фәсәхиев 1919 елның 19 сентябрендә 6нчы бала булып дөньяга килә. 2 кыз, 4 малай. Шакир абыйның үзенең дә 2 кызы һәм 4 улы бар. Мәктәптә әйбәт укыган. 7 сыйныфта вакытта әнисе Хәерниса үлә. Әтиләре Фәсәхи 6 бала белән тол кала. Эшкә генә түгел, телгә, җырга оста Шакир спектакльләрдә дә уйный. Т.Гыйззәтнең “Чаткылар” спектаклендә аяксыз егетне уйнарга туры килә. Хәтта агачтан аяк та ясый. Армиягә киткәндә агач аякны чормага ыргытып калдыра, кайткач, спектакльләрне күп уйнар әле! Кем уйлаган ул сугышта яраланып, аягын югалтыр дип?! Армиядән сугышка керә.

Арча хакимиятендә ашыгыч киңәшмә үткәрелде. Анда Роспотребнадзорның Биектаудагы Арча, Биектау, Әтнә, Балтач районнары буенча территориаль бүлеге җитәкчесе Эльвира Салкова чыгыш ясады. Анда бүгенге көндә иң актуаль тема – коронавирус турында сүз барды. Дөресрәге, аны кисәтү һәм таралуга юл куймас өчен нишләргә кирәк?

–  Ул һавадагы тамчылар аша күчә. Шуңа битлек кию мәҗбүри. Урамда түгел, бина эчендә кияргә кирәк. Кулларны юып торырга. Антисептиклар юк икән, сабын да бик яхшы чара. Өч тапкыр сабынлап кулыңны юсаң, антисептик кирәк тә түгел, – диде ул. – Ә битлекне кеше үзе ясый ала. Марля, бинтны 8 катлам төрәсез дә киеп йөрисез. Сабынлап юасыз да яңадан киясез. Перчатка киеп эшлисез икән, аларны да сабынлы суда юасы. Бүлмәләрне җилләтергә, шулай ук сабынлы су белән сөртергә кирәк. Кеше йөткерә, төчкерә икән, аңа 1,5 метрга якын килмәскә. Бигрәк тә өлкәннәр саклансын. Чөнки авыру 65 яшьтән өлкәнрәкләрне сагалый. Без 1 майга кадәр тикшерүләрне туктатабыз. Кибетләрдә продуктлар алганда игътибарлы булыгыз. Продукт җыйдылар да, хәзер начар сыйфат турында шикаятьләр китте. Чөнки срогы чыккан товарларны да саттылар. Әйбер бәяләре артырга мөмкин. Чөнки сәүдәгәрләр бу хәлдән файдаланып калырга тырышачак.

Эльвира Салкова чит илләрдән кайтучылар турында аеруча басым ясап әйтте. Бигрәк тә 7 илдән – Көньяк Корея, Кытай, Италия, Тайланд, Испания, Германия, Франция. Башка илләрдән кайтучылар да читтә калмаячак. “Без аларны аеруча нык контрольгә алабыз. Шунда ук исемлеген районнарга җибәрәбез. 14 көн дәвамында алар карантинда була. Тыңламаучыларга җинаять җаваплылыгы каралган. Кешеләр аңламый, үзләре авырмасалар да, алар вирус таратучы булырга мөмкиннәр бит”, – диде ул.

Арча педагогика көллиятенең физик тәрбия укытучысы, чаңгы буенча тренер Рамил Нияз улы Гыйләҗиев “Татарстан Республикасының атказанган физик культура хезмәткәре” дигән мактаулы исем алды. Рамил Ниязовичны без редакциягә кунакка чакырдык.

– Без сеңелкәш белән икәү, – дип сөйләде Рамил Гыйләҗиев. – Әни Рузия, әти Нияз. Арчада туып-үстем. Арчаның 3нче мәктәбендә укыдым. Арчаның педагогика көллияте базасында чаңгы спорты белән шөгыльләндем. Аннан физик культура, спорт һәм туризм буенча Идел буе дәүләт академиясендә белем алдым. Мин гел яхшы кешеләр тәрбиясендә булдым. Туризм буенча тренер Фәрит Минхәиров безнең сыйныф җитәкчесе иде. Арча педагогика көллиятенең физик тәрбия укытучылары Габделхәй Фәйзрахманов, Равил Нигъмәтҗанов искиткеч кешеләр иде. Туризм белән дә шөгыльләндем.

– Ни өчен физик тәрбия академиясенә барырга уйладыгыз?

– Безне чакыртып алдылар. Без бер класстан 4әү институтка бардык. Рөстәм Абдуллин, Данил Хаҗиев, Андрей Паранин һәм мин. Безне республикада беләләр иде. Институтта 1нче курстан соң армиягә киттек. Урта Азиядә хезмәт иттем. Кайткач, укуны дәвам иттек. Фикер йөртүем төзүчеләрнеке кебек: төгәл максатка юнәлдерелгән. Белемне һәм көчемне мәгариф

Түбән Аты авылында бәйрәм гөрләп үтте. Бөтен авылны туплаган, истәлекләр белән бай искиткеч матур бәйрәм булды.

Моннан 15 еллар элек, “8 март” колхозы булган чорларда, ул ел саен нәкъ 8 мартта үткәрелгән. Әмма күмәк хуҗалык белән бергә бу бәйрәм дә юкка чыккан.

Быел Түбән Аты һәм Урта Аты авыллары яшьләре элеккеге күркәм гадәтне яңадан кайтарырга планлаштыралар. Әйткән сүз – аткан ук. Яшьләр аны тормышка да ашыралар. Аларга бөтен авыл халкы ярдәмгә ашыга. Кемдер акчалата, икенчеләре әйберләтә булыша. Авыл җирлеге дә яшьләрнең бу уйларын хуплап каршы ала.

«Аграрийларның һәм фермерларның эше бер көнгә дә тукталып тормый. Алар барысы да хәзер республика кырларында, фермаларында һәм эшкәртү предприятиеләрендә эшлиләр һәм, игълан ителгән ял көннәренә дә карамастан, үз эшләрен дәвам итәчәкләр», – дип аңлатты вәзгыятьне Татарстан Республикасы Премьер министры урынбасары – Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Җәббаров.

Министр билгеләп үткәнчә, барлыкка килгән авыр хәлдә дә авыл хуҗалыгы җитештерүчеләре илебезнең азык-төлек иминлеген тәэмин итәләр һәм һәркемнең өстәлендә сыйфатлы ризыклар булсын өчен тырышалар, бу, әлбәттә, ихтирамга лаек.

Бүген Татарстан Республикасы Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгында АПК продукциясен экспортлаучыларга дәүләт ярдәме чаралары буенча практик семинар узды, анда Россия Федерациясе Авыл хуҗалыгы министрлыгының Мәгълүмат сәясәте һәм махсус проектлар департаменты директоры Роман Чекушов, Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрының беренче урынбасары Наил Залаков, республиканың экспорт юнәлешендә эшләүче «Казан май-экстракция заводы» АҖ, «НӘФИС-БИОПРОДУКТ» АҖ, «Август-Мөслим» ҖЧҖ, «Чистай» үсемлек мае заводы, «Зернопродукт» ХК» АҖ, «Зернотрейд» ҖЧҖ, «Агропро» ҖЧҖ кебек предприятиеләр вәкилләре катнашты. Чара видеоконференция режимында узды.

“Кече һәм урта эшкуарлыкка ярдәм” илкүләм  проекты  кысаларында  Татарстанда  эш башлаучы  фермерлар  үз эшләрен  ачу  өчен  “Агростартап” программасы  буенча  6  млн. сумга  кадәр  грант алырга  мөмкин.    Заявкалар 31 мартка кадәр кабул  ителә. 

Бүген  Татарстан  Республикасы Авыл хуҗалыгы  һәм азык-төлек  министрлыгы ярдәме  белән авылда үз эшләрен  ачкан  кешеләр  шактый.  Мәсәлән, Чирмешән районының Югары  Кәминкә  авылыннан   Шәмсетдиновлар  гаиләсе  зур  булмаган  терлекчелек  фермасын  ачты.    2015 елда  алар Татарстан  Республикасы Авыл хуҗалыгы  һәм азык-төлек  министрлыгының  республика программасы  буенча  кече  ферма төзүгә 200 мең  сум грант алдылар.   

Габбас Шәмсетдиновның  20 ел  мөдир  булып  эшләгән үз фермасында  8 сыер бар.    Гаилә бөтен  эшне үзе  башкара.  Хуҗалыкта     трактор, тагылма җайланма һәм сенаж өчен  үләннәр ваклагыч бар.    40 гектар пай җирендә  бөртекле  культуралар һәм күпьеллык   үләннәр үстерәләр.  Терлек  азыгы  җитәрлек, саҗтып  алмыйлар – барысы  да үзләренек. Сыерларны  электр  көтүчесе  белән  көтүгә алып  чыгалар.    

Яңа коронавирус йогышлы авыруы таралуга бәйле рәвештә, Россия Федерациясе Хөкүмәте тарафыннан 2020 елның 18 мартында 294 номерлы "Карантин очрагында хасталык кәгазе рәсмиләштерүнең, вакытлыча эшкә яраксызлык буенча пособие билгеләү һәм түләү кагыйдәләрен (алга таба – Кагыйдәләр) раслау турында” карар кабул ителде.

Кагыйдәләр 2020 елның 20 мартыннан 1 июленә кадәр гамәлдә булачак.

Кагыйдәләр Россия Федерациясенә яңа коронавирус йогышлы авыруы (2019-nCoV) белән авыру очраклары теркәлгән илләрдән кайткан иминиятләштерелгән затларга, шулай ук алар белән бергә яшәүче эшләүче иминиятләштерелгән затларга кагыла. Ягъни хасталык кәгазен хезмәткәр үзе генә түгел, ә бергә яшәүче эшләүче гаилә әгъзалары да ала ала. Хасталык кәгазе алучыларның калган категорияләренә әлеге тәртип кагылмый.

Пособиене билгеләү һәм түләү Россия Социаль иминият фонды системасында (алга таба – ФСС) электрон документ рәвешендә урнаштырылган хасталык кәгазе нигезендә гамәлгә ашырыла.

Электрон  хасталык кәгазьләрен кем бирә?

Әлеге электрон документ дистанцион бирүне һәм электрон хасталык кәгазьләрен рәсмиләштерүне үзәкләштереп тәэмин итүче медицина оешмаларының махсус исемлегенә кертелгән медицина оешмасы табибы тарафыннан бирелә һәм имзалана.

Татарстан Республикасында мондый вәкаләтле медицина оешмасы  итеп "18 нче шәһәр сырхауханәсе” ДАСУ (Казан) билгеләнде.

Хезмәткәр нинди документлар рәсмиләштерергә һәм тапшырырга тиеш?

Электрон хасталык кәгазен рәсмиләштерү өчен граждан хасталык кәгазенең электрон формасын бирү турында гариза җибәрә. Гариза иминиятләштерелгән затның шәхси кабинеты аша бирелә, аңа керү ФСС сайтында Бердәм идентификация һәм аутентификация системасы аша тәэмин ителә.

Корайван авылыннан Фәнис Әхмәтханов шәхси хуҗалыкны үстерүгә керткән өлеше өчен район башлыгы Илшат Нуриевның Рәхмәт хаты белән бүләкләнде

“Минем төп ярдәмчеләрем шушылар инде, – диде мәктәптән кайтып кергән уллары Сәйдәш белән Кәримгә, хатыны Гүзәлгә күрсәтеп. – Хәзер өсләрен алыштыралар да терлекләр янына чыгып китәләр”.

Аларга нәни уллары Инсаф та иярде. Беренче булып ул сәнәккә килеп тотынды.

– Мин гаиләдә төпчек бала. Әти авылда, безнең янда каласың, дип үстерде. Шуңа читкә каеру турында уйламадым да. 5нче сыйныфта укыганда әти белән колхозда сарык көтүе көттем, 7-8 сыйныфта комбайнда эшләдем. Армиядән кайтканнан соң шофер, аннан механик, инженер булдым. Әтнәдәге техникумны, авыл хуҗалыгы институтын тәмамладым. Фермерлар барлыкка килә башлагач, мин дә үземне сынап карарга булдым. Башта 27 гектар пай җирләрен алдым. Печән чәчтем. Тик артык табыш булмады. Гаилә фермасы төзеп карарга булдым. Суыткыч, транспортер һәм башка җиһазлар алдым. 900 мең сум субсидия бирделәр. Грантка баллар җитмәде. Ул вакытта фермер булырга теләгәннәр күп иде, – диде Фәнис.

Мөндештә Хәлим Гарипов, Көтектә Дамир Шакирҗановның фермер хуҗалыкларын үзенә күрә бер рәхәтлек белән карап йөрисең

Буш урында диярлек эш башлап җибәргән Хәлим Гарипов әле менә 120 баш терлеккә исәпләнгән яңа торак, склад салып куйды. Дамир Шакирҗанов узган ел 100 башлык торакны сафка бастырды.

Терлекчелектә ике айлык эшкә йомгак ясаганда район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең терлекчелек бүлеге киңәшчесе Роберт Хәйретдинов: “Кайбер фермерлар зуррак хуҗалыкларның борыннарына чиертә башладылар”, – дип, шуларны күздә тотып әйтте дә инде.

Семинарда катнашучылар әлеге ике хуҗалыкта булганнан соң “Казанка” ширкәтенең Казанбаштагы фермаларын карадылар. Биредә дә күңел сөенерлек үзгәрешләр булды. Җимерек фермалар торгызылып, түбәләре төсле калай белән ябылды, шайтан таяклары баскан территория тәртипкә китерелде. Биредә таналарны бәйләмичә асрыйлар, чиста, көр алар.

“Казанка” хуҗалыгында сыер савучыларның айга 50 мең сумга кадәр хезмәт хакы алулары турында ишеткән бар иде. “55 мең сум алучылар да булды. Эшләгән кеше яхшы хезмәт хакы алырга тиеш, – диде хуҗалык җитәкчесе Айдар Сабиров. – Без уртача хезмәт хакын 30 мең сумга җиткерүне максат итеп куйдык”.