ЯҢАЛЫКЛАР

Министерство труда, занятости и социальной защиты Республики Татарстан информирует, что с 1 июля 2017 года Федеральным законом от 19.12.2016 № 460-ФЗ «О внесении изменения в статью 1 Федерального закона «О минимальном размере оплаты труда»» минимальный размер оплаты труда на территории Российской Федерации составит 7800 рублей в месяц.

В силу статей 129, 133 Трудового кодекса Российской Федерации общая сумма месячной заработной платы (включая доплаты, надбавки, премии и др.), начисленной работнику, полностью отработавшему за этот период норму рабочего времени и выполнившему нормы труда (трудовые обязанности), не может быть ниже установленной величины МРОТ.

В связи с этим работникам государственных и муниципальных организаций в случае, если уровень их месячной заработной платы при условии полной отработки ими месячной нормы рабочего времени не будет с 1 июля 2017 г. достигать установленного размера МРОТ (7800 рублей в месяц), следует обеспечить доведение ее до указанной величины.

Күпербашта яшәп, гомеренең 30 елын китапханә хезмәтенә, халыкка мәгърифәт нуры таратуга багышлаган Сәвия Исмәгыйлева 4 июль көнне 90 яшен тутырды. 
Юбиляр әбине котлап, РФ Президентының, район башлыгының Рәхмәт хатларын тапшырырга район башлыгы урынбасары Любовь Осина, район үзәкләштерелгән китапханәләр системасы директоры Лилия Фазылова һәм район социаль яклау бүлеге җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы Резидә Галиуллина килде.
Күпербашка төшкәндә Любовь Михайловна белән Лилия Рафиковна китапханәдә Сәвия апа белән бергә эшләгән еллары турында искә төшереп, Сәвия апаның намуслы, туры сүзле, тырыш, кыскасы, яхшы кеше булуы хакында сөйләшеп төштеләр. “Кайсы гына китапха- нәчедән сорасаң да, “О, безгә Сәвия апа кебек эшләргә әле”, — диләр иде. Ул безнең остаз булды, туры сүзле булырга өйрәтте”, — дип искә төшерделәр. 
Кунакларын өйдә аягүрә басып каршы алды Сәвия апа. “Люба, син бит!” — дип танып үз итеп дәшүенә Любовь Михайловнаның таныр микән дигән шикләре шундук юкка чыкты. И, китте шуннан элеккеге хезмәттәшләрнең бергә эшләгән еллар турындагы хатирәләре.... Бәйрәм чараларына чакырып элеккеге хезмәттәшләре белән очраштырганга Лилия Фазыловага да рәхмәтен җиткерде юбиляр. 

Мин элек җитәкче урыннарда эшләгән ветеран Зөфәр Насыйровны бассейнда күргәлим. Йөзәргә йөри. Беркөнне йомыш белән редакциягә керде. Сүз уңаеннан ветераннар командасының республика спорт ярышларында 3нче урын алып кайтуы турында сөйләде. 
— Сез нинди ярышта катнаштыгыз? — дип сорадык. 
— Йөздем.
— Уңышларыгыз бармы?
— 1, 2 нче урыннарны алган булды.
Белгечләр йөзүдә уңышка ирешү өчен озын буй кирәк, диләр. Ә безнең әңгәмәдәшебез, сөбханалла, бу яктан сокланырлык.
Ник без ветераннарның уңышы турында дәшмибез әле! Арча һәм Әтнә районнары буенча Пенсия фонды идарәсе җитәкчесе урынбасары Гөлназ Ибәтуллина белән элемтәгә кереп, Сәламәтлек спартакиадасында кемнәр катнашканы белән кызыксындык. Арада иң-иңнәрнең берсе – Татарстанның физик культура отличнигы, спортның төрле төрләре (биатлон, кросс, чаңгы, көрәш) буенча районда, республикада чемпион булган Ленар Заһидуллинны эзләп таптык. Ул безгә менә нәрсәләр сөйләде:
— Арча ветераннары республикада ике ел рәттән 1нче, ике ел рәттән 2нче урынны алды. Быел менә 3нче нәтиҗәне күрсәттек. Безнең призлы урыннарны алмыйча кайткан юк. Чөнки барыбыз да спортка якын кешеләр. Менә, мәсәлән, элек Арчаның 2нче мәктәбендә физкультура укытучысы булып эшләгән Гүзәлия Гыйниятуллинаны заманында мин укыткан идем. Яхшы йөгерә. Чөмә Елгадан Хәлидә Әхмәдиева молодец кыз! Шәп йөгерә. Зөфәр Насыйровка йөзүдә тиңнәр юк. Сабантуйларда багана башына менеп, әтәч алучы Илфат Әскәров, Наласадан көрәшчеләр әзерләүче Таһир Лотфуллин командага әйбәт кенә кереп киттеләр. Гомумән, командада 70—90нчы елларда һәм бүген дә спортта уңышларга ирешкән ышанычлы кешеләр. Спартакиаданың әле үткәнендә, кызганыч, Арча педагогика көллиятендә физик тәрбия укытучысы булып эшләүче Бари Бакиров, Яңа Кенәрдән волейболчы кызларны әзерләүче Гүзәл Әхмәтова катнаша алмады. Киләсесендә бергә чыгыш ясарбыз, дип ышанам. 

8 июльдә Яңа Кырлайда татар мәдәниятын өйрәнү, татар телен үстерү буенча оештырылган “Без – Тукай оныклары” дигән җиде көнлек лагерь эшли башлады. Быел биредә Астрахань, Оренбург, Киров өлкәләреннән, Удмуртия, Башкортстан, Мари Иле республикаларыннан, Казахстаннан, Татарстанның барлык районнарыннан килгән 300 бала ял итә.
“Без –Тукай оныклары” лагерына узган ел нигез салынды. Оештыручылары – Татарстан Республикасы мәдәният һәм фән министрлыгы, мәгариф һәм фәнне үстерү институты, Арча педагогика көллияте һәм район мәгариф идарәсе. Вожатыйлар – Арча педагогика көллияте студентлары. Казаннан, “Шаяннар һәм тапкырлар” клубыннан да егетләр һәм кызлар бар. 
Ял итүчеләр өчен иң кызыгы – алар биредә чатырлы “шәһәрчек”тә яшәячәк. Шунда ук теннис, спорт инвентарьлары белән уен мәйданчыгы, саф һавада юыну урыннары, осталык класслары өчен махсус урыннар. Көннәре генә булсын. Яңгырлардан качу ысулын да тапканнар. “Иң кыйммәтлесе – балалар сәламәтлеге” дип, лагерьдагыларны мәктәпкә урнаштырганнар. Мәктәп бинасын ягып җылытканнар да әле. 
– Сыйныф бүлмәләрендә район мәктәпләре укытучылары җыр, бию, татар фольклоры, чигү, тегү, бәйләү, милли гореф–гадәтләр буенча осталык класслары оештыра. Моннан тыш вожатыйлар нәфис сүз сөйләргә, гитарада уйнарга, төрле спорт уеннарына өйрәтә, – ди лагерь җитәкчесе Энҗе Минҗанова. – Гомумән, лагерьда тормыш кайнап торачак. Очрашулар, сәяхәтләр, күңел ачу кичәләре, бәйгеләр, кызыклы чаралар... Балаларга ошар, дип өметләнәм.
Аларга биредә беренче көннән ошый. Яшеллеккә күмелгән ял аланы, саф һава, иркенлек, тынычлык, романтика... Биш тапкыр туклану каралган. Менюда (көнгә бер балага 283 сумнан) яшелчә, җиләк–җимеш, ит, сөт, камыр ризыклары, соклар. Рәхәтләнеп ял итү өчен тагын ни кирәк? 

5–7 июль көннәрендә Татарстан фәнни-тикшеренү институтының Лаеш районындагы тәҗрибә басуларында “Бөтенроссия кыр көне – 2017” күргәзмә-форум уздырылды. 
Бирегә Россия Федерациясе төбәкләреннән, чит илләрдән галимнәр, белгечләр, җитәкчеләр килде. 60 гектарлы басуда өр-яңа техника, казанышлар, технологияләр тупланган иде. Ачу тантанасында Россия Федерациясе авыл хуҗалыгы министры Александр Ткачев, Кытай Халык Республикасы авыл хуҗалыгы министры Хань Чанфу, Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов катнашты. 
Әлеге күргәзмә-форумга безнең район вәкилләре дә барды. Күргәннәр, чыннан да, тәэсирләндерерлек. 
– Безнең районнан “Пионер” крестьян-фермер хуҗалыгы нәселле үгезләр, тәкәләр һәм сарыклар, “Ак Барс” агрокомплексы” ширкәте бизәлгән җигүле атлар белән катнашты, – диде район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе җитәкчесе Ренат Гатиятов. – Шулай ук арчаларның йорт-ишегалды һәрвакыттагыча зур кызыксыну уятты. 
Арчалар катнашып кына калмаган, җиңү яулаган да булып чыкты әле! “Пионер” крестьян-фермер хуҗалыгының үгезләре алтын медаль отты бит әле!” – дип хәбәр итте безгә район авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсенең терлекчелек бүлеге консультанты Роберт Хәйретдинов. 

Бүген һәркем яңгырлар турында сөйли. Сөйләрлек тә шул, көн дә ява, төн дә ява, ничек кенә ява әле – вакыты белән болыт егылып төшә диярсең. “Җир күчәре күчтеме икән әллә?” – ди берәүләр, “Яусын әйдә, җәен дымның артыгы юк, корылык яман”, – ди икенчеләр.
– Май яңгыры –әйбәт яңгыр, июнь яңгыры – иң бай яңгыр, июль яңгыры – иң зур уңыш яңгыры, – ди Казахстанда һәм безнең районда озак еллар хуҗалык җитәкчесе булып эшләгән, Яңа Кишет авылында яшәүче Рәиф абый Әхмәтшин.
Белгечләр 2010 елгы корылыкта туфракның өске катламы белән аскы катламы арасындагы дым аерылган иде, ниһаять, ул өзеклек юкка чыкты, диләр.
Инде саннар теленә күчсәк, апрельдә безнең районда уртача 35,3 мм явым–төшем теркәлгән. Иң күбе Чүпрәле районында – 48,6 мм. Тәтештә – 39,4, Кама Тамагында – 36 мм. Алардан кала Кайбыч районы һәм без. Баулыда – 3, Актанышта –4,2 мм. Майда безнең районда 32,8 мм яңгыр яуган. Кайбыч, Әлкидә ике тапкыр күбрәк. Күршебез Әтнәдә – 21 мм. Июньдә бездә 53,8 мм яңгыр яуган. Бөгелмәдә – 184,7 мм. Иң азы Әтнәдә – 22,2 мм гына.
Болай карап торганда яңгыр күп ява шикелле. Июль башыннан бездә 14,8 мм яуган. Ә менә Яңа Чишмәдә – 98,5 мм. Мондый яңгырны күз алдына китерүе дә кыен. Шул ук вакытта күрше Балтачта 3 мм. Актанышта 1,8 мм гына. Сарманда бөтенләй яумаган.
Туфракта дым күп, дип шатланырга, көннәр ачылып эшләп алырга да мөмкинлек бирсә иде, дип теләргә генә кала.

Арча педагогика көллияте даны еракларга таралган. Моңа аптырыйсы да юк. Һәр елны аны күпме яшь белгеч тәмамлап чыгып, илебезнең төрле төбәкләренә юл ала, балаларга үзләре алган төпле белемне биреп, уңышлар яулый, дәрәҗәләргә ирешә, үрләргә күтәрелә. Бу, үз чиратында, көллияткә дан булып әйләнеп кайта. 
Быел да Арчадагы республикабызда гына түгел, Россиядә дә танылырга өлгергән педагогик кадрлар әзерләүче уку йорты яңадан 98 егет һәм кызга (әле генә табадан төшкән башлангыч сыйныф, физкультура укытучылары, балалар бакчалары тәрбиячеләре) балалар иленә җитәкчелек итәргә хәер–фатыйхасын бирде. Шул ук вакытта 16 гимназия сыйныфы укучысы да кулларына беренче документларын алды.
Чыгарылыш кичәсендә аларның барысы да искиткеч матур иде. Хәер, яшьлекнең үзеннән үк гүзәллек сирпелә, нур бөркелә бит. Һәм алар нинди бәхетле! Исән–сау укып чыгып, үзләре өчен бөтенләй яңа дөньяга аяк басу бер яктан зур бәхет булса, икенче яктан бик күп күңелле мизгелләрне вәгъдә итә торган киләчәккә ефәк юл да. 
– Бүген сезнең зур бәйрәм – чыгарылыш кичәсе. Бу еллар күңелләрегездә бик озак сак- 
ланыр. Алар сезнең өчен эзсез үтмәгәндер дип уйлыйм. Чөнки биредә сез яхшы һөнәр үзләштердегез, һәрберегез өчен бөтен барлыгын бирергә әзер торган укытучылар белән икенче йортыгызны, якын дусларыгызны таптыгыз, – диде педагогика көллияте җитәкчесе Гөлнара Гарипова әле яңа гына студентлар булса, бу көннән башлап коллегаларына әверелгән егетләр һәм кызларга мөрәҗәгать итеп. – Киләчәктә дә югалып калмассыз, юлыгызда очраган киртәләрне җиңел генә атлап чыгып, югары үрләр яуларсыз дип ышанам.
Көллият җитәкчесенең гимназия сыйныфы укучыларына да әйтер сүзләре бар иде. “Киләчәктә дә тормышыгызда мондый тантаналы чаралар күп булыр. Әмма бүгенге көн кабатланмас. Арча педагогика көллиятендә укуыгыз белән горурланып яшәгез, – диде ул. – Безнең белән һәрчак янәшәдә булдыгыз. Бергә тәрбияләдек, тырыштык, уртак фикердә тордык. Рәхмәт сезгә”. Җитәкченең соңгы сүзләре аларның укытучыларына, әти–әниләренә юлланды.

Район социаль яклау бүлеге җитәкчесе вазифаларын башкаручы Резеда Галимуллина Арчада яшәүче Мәрьям апа Мөхәммәтгалиевага 95 яшь тулу уңаеннан РФ Президенты В. Путинның һәм район башлыгы И. Нуриевның Рәхмәт хатларын тапшырды.
Мәрьям апа шәһәребезнең Мәктәп урамында берничә фатирлы йортта яши. Бакчасына помидорлар утыртылган, үзе эшлиме икән, әллә балаларымы, дигән уй-фикерләр белән эчкә үттек. Безне Мәрьям апаның улы Альберт каршы алды. Мәрьям апа да, сөбханалла, үз аягында, йөреп тора. Чәчәкләр, бүләкләр күтәреп кергән кунакларны ветеран бик куанып каршы алды. “Чәчәкләр күңелеңне куандырсын, менә шушы юрган тәнеңне җылытып торсын”, – дия -дия бүләкләр биреп, Рәхмәт хатларын укып күрсәткәч, юбилярның күзләрендә яшь тамчылары күренде... 95 яшь. Гасырга тиң гомер. Ә эчендә күпме тарихи вакыйгалар. Сугыш чоры, аннан соңгы еллар бигрәк тә йөрәккә сеңеп калган.
– Тегүдә эшләгән вакытта солдатларның канлы киемнәрен машина белән ямаганны гомер онытасым юк...
Тынычлана төшкәч, Мәрьям апа:
– Бик бәхетле яшим, – дип, тормышы турында сөйләде. – Балаларым исән-сау, үзем йөреп торам.

Арчаның Бөтенроссия ирекле янгын оешмасы 125 еллык юбилеен зурлап, бүгенге көндә эшләүчеләр һәм ветераннары белән бергә җыелып бәйрәм итте. 
Быел Бөтенроссия ирекле янгын оешмасы оешуга 125 ел тулса, киләсе елга Татарстанныкына 60 ел була. Ел саен юбилей. Узган атнада оешма хезмәткәрләрен юбилей белән котларга кунаклар да күп килде: район башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары Рамил Гарифҗанов, шәһәр башкарма комитеты җитәкчесе Рөстәм Касыймов, районның янгын часте, газ оешмасы вәкилләре... Лесхоз мәдәният йорты хезмәткәрләре Мөнирә һәм Инсаф Абдуллиннар бәйрәм кичәсен дәртле җыр-моңнарына күмде.
Кунаклар арасында элеккеге җитәкче Габделнур Фәттахов та бар иде. Биредә ул үз кеше, хезмәткәрләрнең хәлен белергә еш керә. Хәзер аның эшен Әмир Әмирфатов дәвам итә. “Әмир озак еллар янгын частенда хезмәт куйган кеше буларак, һәр эшне белеп башкара, — ди ул. — Монда эшләгән еллар сагындыра. Ул елларда эшләве дә күңелле иде — ничә районга йөрисең, күпме кеше белән аралашасың бит! Безнең эшләгән еллар тотрыксыз 90нчы елларга туры килде. Ул елларда бар хезмәт бартерга башкарыла, акчасыз еллар иде. Ә хәзер акча кытлыгы булмагач, эшләве җиңелрәк. Хезмәткәрләргә теләгем: исән-сау булып, хезмәтләрен намус белән, җиренә җиткереп эшләсеннәр”. 
Бүгенге көндә Арчадагы Бөтенроссия ирек-ле янгын оешмасында 7 кеше эшли. Ә заманында оешма берничә районны берләштергән булган: Арча, Саба, Кукмара, Биектау, Балык Бистәсе районнарына хезмәт күрсәткән. Бәйрәм элеккеге хезмәттәшләрне очраштырып, үткәндәге хатирәләренә ирек бирде.

Быел май башында Лаеш кошчылык комплексында кош гриппы булуы ачыкланды. Анда һәм янәшәдәге районнарда карантин игълан ителде. Бүгенге көндә хәлләрнең ничегрәк торуы, гомумән, кош гриппы турында тулырак белергә теләп без “Россельхознадзор”ның ТР буенча идарәсе дәүләт инспекторы Рим ФӘЙЗРАХМАНОВКА мөрәҗәгать иттек.
– Грипп вирусы барлыгы ачыклангач нинди чаралар күрелде?
– Әлеге предприятиедә барлык кош юк ителде, сатуга чыгарылган продукция кире алынды.
– Бу авыруга нәрсә характерлы?
– Авыру бик кискен үтә, кошның ашказаны–эчәк органнарын зарарлый.
– Шәхси хуҗалыкта кошның авырумы, юкмы икәнлеген ничек белергә?
– Тавыкларның йомырка салуы бик нык кими. Авыру кош боек рәвеш ала, йоннары нык тузгыган була, тән температурасы 40 градуска җитәргә мөмкин. Алар чайкала, еш кына егыла. Канат, муен кәкрәя. Авыру кошларда нык сусау барлыкка килә, аннан соң үпкәләр шешү үлемгә китерә.
– Йогышланган продукция кеше өчен куркыныч түгелме?
– Юк, җентекләп термик ысул белән эшкәртү үткән продукция кеше өчен куркыныч түгел.
– Үзеңне әлеге авырудан ничек сакларга?
– Авыру яки үлгән кошка кагылганчы саклагыч кием (респиратор, халат, резин аяк киеме, перчаткалар, саклагыч күзлек) кияргә, шәхси гигиена сакларга кирәк.