ЯҢАЛЫКЛАР

Сеҗедәге балаларның “Шатлык” лагеренда “Бердәм Россия” Яшь Гвардия” җәмәгать оешмасының “Безнең заман герое” дигән ватанпәрвәрлек рухындагы яңа проектын тәкъдир итү булды.
Бу проект 2013 елда старт алды. Проектның максаты – тормыштагы бүгенге батырлыкны күреп алу һәм аны күрсәтә белү, заманча шартларда аны ничек эшләп булуы хакында сөйләшү һәм геройлар белән очрашуны оештыру. “Бердәм Россия” Яшь Гвардия” штабы җитәкчесе Лия Ильина балалар белән кызыклы сөйләшү алып барды. Чыннан да, тормышта батырлык очраклары бармы? Аны ничек эшләп була? Әлбәттә, һәркемнең геройлар турында үзенең күзаллавы бар. Балалар шул турыда сөйләделәр. Ә иң кызыгы шунда, сиңа кунакка чын геройлар үзләре килә.

1 июльдән сату өчен билгеләнгән терлекләр бары тик махсус сугым пунктларында гына чалынып эшкәртелергә тиеш. Безнең районда шундый цех Көтек авылы янында төзелде. 30 июльдә аны ачу тантанасы булды. Анда район җитәкчесе Илшат Нуриев, җирлек башлыклары, хуҗалык җитәкчеләре, ит белән эш итүче эшмәкәрләр катнашты.
— Без закон кушканны үтәргә тиешбез, — диде район җитәкчесе үзенең чыгышында. — Бөтен таләпләргә туры китереп шундый пункт төзегән өчен Нияз Шәрәповка зур рәхмәт. Биредә хәләл ит әзерләнәчәк, быелдан башлап район мәктәпләре, балалар бакчалары бары тик шушы пунктта эшкәртелгән итне генә алачак.
Район ветеринария берләшмәсе җитәкчесе Ринат Фәйзрахманов 1 июльдән терлек сую, пунктның эшчәнлек тәртибен аңлатты.
— Сатуга дигән терлекне пунктка алып килгәндә аның үзеңнеке булуы турында авыл җирлеге белешмәсе, барлык дәвалау чаралары үткәрелү турында участок ветеринария фельдшеры белешмәләре булу мәҗбүри, — диде ул. — 1 июльдән соң ветеринария берләшмәсе келәймә белешмәләре бирми.

2015 елның 13 июнендә көндезге сәгать 3ләр тирәсендә исерек хәлдәге О. Калачев Казансу елгасы күпере янында велосипедта баручы таныш булмаган бер ир–атны туктата.
Ул аннан тартырга сорый. Тегесе үзендә сигарет юклыгын әйтә. Шуннан О. Калачев бар көченә теге ир–атның битенә сугып җибәрә. 56 яшьлек ир егыла. О. Калачев ачык- тан–ачык әлеге ирнең 1 мең сум акчасын һәм башка әйберләрен урлый. Теге ир О.Калачевтан кыйнамавын һәм әйберләрен кире кайтаруны сорый. Әмма ул котыра гына бара. Башына, аркасына, кулларына тибә һәм юкка чыга.

Парк һәм скверлар елында Арча шәһәрендә яңа парклар сафка баса. Тимер юл вокзалы каршындагысы инде эшләп бетерү алдында. Андагы матурлыкны үзегез күреп соклана аласыз.
Арчаның үзәк мәчете янында төзелеп килүче Җиңү паркында район башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары Илшат Галимуллин төзүчеләр, шәһәр хакимияте вәкилләре белән киңәшмә уздырды. Бу парк та бик матур булачак. Анда хәрби техника үрнәкләре (танк, БРТ, БМП, пушка һ.б.) кую да планлаштырыла икән.
– Парк арчалыларның актив ял итү урыны гына түгел, ә яшьләребезне патриотик рухта тәрбия- ләү бурычын да үтәячәк. Моннан тыш, биредә төрле аттракционнар эшләтергә дә уйлыйбыз. Кызыксынган эшмәкәрләрне хезмәттәшлеккә чакырабыз, тәкъдимнәре белән безгә мөрәҗәгать итүләрен сорыйбыз, — ди шәһәр башкарма комитеты җитәкчесе Рафил Исмәгыйлев.

Мәмсәдән Гыйлембану Хөсәеновага 90 яшь. Район социаль яклау бүлеге белгече Резеда Галиуллина, юбилярны котлап, Россия Президенты В. Путинның Рәхмәт хатын тапшырды. Ташкичү авыл җирлеге башлыгы Фәһим Фәйзуллин да бүләкләр белән килгән иде.
Кояш чыккандай якты, зур залга үттек. Ак яулыкларын бөркәнгән Гыйлембану апа безне көтеп кәнәфидә утырып тора иде.
– Районнан киләсен ишеткәч, төннәрен йокым качты, күңелем белән бөтен басуларны йөреп чык-тым, – дип каршылады ул безне.
Басуда үткән тормыш. Кулда урак, чалгы... Тракторга да утырасы булган. Бүре куркыткан, механизатор булмый калган. Яңа Кенәрдә механизаторлык- ка укыганнар. Бер атна укыгач, өйләренә кайтканда Яңа Ашыт урман кырыенда каршыларына бүре чыккан, болар куркудан агач башына үрмәләгән. Шуннан бүре карап торган торган да Шекә елгасына төшеп киткән. Шул куркудан алар башка укырга бармаган.

Район үзәк китапханәсендә язучылар белән очрашу булды. Якташларыбыз Рифат Җамал, Хәнәфи Бәдигый, Сания Әхмәтҗанова һәм күрше Балтачтан Гарифҗан Мөхәммәтшин белән җылы мохиттә аралашу иде ул. Очрашуны бүлек мөдире Әлфия Галимҗанова алып барды.
Район китапханәчеләре, «Каурый каләм» иҗат берләшмәсе әгъзалары, шигърият яратучылар белән зал шыгрым тулы иде. Язучыларның үзләре турында сөйләп тормыйм, алар шигырьләрендә нәкъ үзләре. Рифат Җамал (чыгышы белән Мирҗәмнән) йөрәгендәгесен ничек оста итеп әйтеп биргән:

Наласаның югары очында бик борынгы “Нократ” чишмәсе бар. Аның исеме авыл тарихының тирән катламына барып тоташа. 15 гасыр азагы — 16 гасыр башында бирегә Нократ (Вятка) буеннан күченеп килеп Наласага нигез салучы ерак бабаларыбыз элеккеге торган җирләре истәлеге итеп кушкандыр бу исемне.
Ничә йөз еллар әлеге изге чишмә авыл халкын мул суы белән тәэмин итеп торды, яшьләрнең кичке уеннарында очрашу, халыкның хәл-әхвәл белешү, яңалыклар уртаклашу урыны булды. Шул тарихи чишмә корылмалары шактый тузган, таушалган иде. Авыл җирлеге башлыгы Илфира Шакирова, югары очта туып–үскән, хәзер ЮХИДИдә эшләүче Рәдис Гарифуллин инициативасы белән авыл яшьләре өмә ясап чишмәне бик матур итеп яңартып чыктылар. Бертуган Илфир һәм Илмир Шакировлар, Булат Гыйззәтуллин, Зөлфәт Сәмигуллин, Раил һәм Ягъфәр Мөхетдиновлар, Рөстәм Сабиров, Динар Шакиров, Фирзәр Гайнетдинов аеруча зур тырышлык куйды.

Агачны ат итә торган кеше, дип аның кебекләргә әйтәләрдер. Чөнки 5 гектар җиргә җиләк утырту Дамир Хәлиуллин кебек “ат йөрәкле” кешеләрнең генә хәленнән килә. Табышның күп чыгымнарны корбан итү бәрабәренә шактый вакыттан соң гына синең файдаңа эшли башлавын тирәнтен уйласаң...
Соңгы елларда Яшел Үзәндәге җиләк үстерүче фермер Илдар Ситдыйков турында күп сөйлиләр, күп язалар. Телевизордан күргәндә шундый җайлы сыман. Үзләре дә җиңел эш сыман итеп сөйли бит: үстерәләр, уңышын басуда ук чират торып алучы сәүдәгәрләргә саталар, аннан көзгә эшкәртәләр. Тартмаларга тутырылган эре җиләкләрне күргәч, үзеннән–үзе кызыгып куясың. Түбән Атыда яшәүче Хәлиуллиннарны да кызыктырган, күрәсең. Газетадан җиләкчеләр турында язган язманы укыганнан соң, элемтәгә чыгып, үз күзләре белән күреп кайту максатыннан “Җиләкле үзән”гә юл тота алар узган ел җәй. Ә быел инде үзләренең җиләкләрен җыялар.

Беркөн авылга кайтып барганда, юл кырыендагы каен полосасының яртысы юклыгына исем китте. Ничек шул арада кисеп өлгергәннәр, кичә генә бар иде бит, дип аптырадым. Баксаң, Арча урман хуҗалыгы юл буйларындагы корыган агачларны шулай кисеп, янгын чыгу куркынычын кисәтә икән.
Бу хакта “Арчалес” дәүләт бюджет учреждениесенең урман хуҗалыгы бүлеге җитәкчесе Әнәс Закиров белән сөйләшкәч белдек. “Урман кырыйларында, юл читендәге агачларны кисү эше бара. Барлыгы 50 чакрым корыган агачлар киселде инде. Шушы көннәрдә генә Арча–Балтач юлы янындагы 19 чакрымдагы шундый агачлар юкка чыгарылды”, — дип аңлатты ул.
Һава температурасы 25 градустан арттымы, кызулык түзеп булмаслыкка әйләнә. Мондый көннәр атна–ун көннән дә артыкка китсә, күзгә күренеп җир, үләннәр корый башлый, янгын чыгу куркынычы да арта. Урман хуҗалыгында эшләүчеләр дә катгый режимлы эш вакытына күчә андый көннәрдә.

Наласада гомер итүче Мөнәвәрә Шәрәфиева үзенең 90 яшьлек юбилеен билгеләп үтте. Бүгенге рәхәт тормышка, балаларының исәнлек–саулыкларына, игелекле булуларына, алар белән бер өстәл артында утырып, туган көнен билгеләп үтә алуына сөенеп туя алмый ул.
Егерме бишенче елгыларның язмышы акка кара белән язылган кебек, ап–ачык. Җиткән кыз яки егет булып җитешеп кенә килгәндә, сугыш башлана. Тормышның матур ягын гына күреп, мәхәббәт утында янып яшисе урынга егетләргә кулларына корал алып яу кырына керергә, кызларга тыл авырлыкларын кичерергә туры килә. Сигез балалы ишле гаиләдә төпчек бала булып үскән Мөнәвәрә язмышында да сугыш эзен калдыра. Җиденче сыйныфны тәмамлау белән, 14 яшеннән колхозда эшли башлый кыз. Аннан урман кисәргә җибәрәләр.